USA Một ngày ‘đứt mạch’ ở Mỹ: Verizon sập mạng, FBI ập vào nhà phóng viên, AI bị siết và Saks nộp đơn phá sản

[Gibbs]

Có những ngày nước Mỹ không ồn ào vì một tiếng nổ, mà vì hàng loạt tiếng “tắt” – tắt sóng, tắt niềm tin, tắt cảm giác an toàn. Thứ Tư 14/1, chỉ trong vài giờ, người ta thấy điện thoại mắc kẹt ở chế độ SOS, FBI gõ cửa nhà một phóng viên, AI bị kéo phanh vì bê bối ảnh nhạy cảm, YouTube dựng thêm hàng rào cho trẻ vị thành niên, và một đế chế bán lẻ xa xỉ phải xin bảo hộ phá sản.

Verizon sập mạng nhiều giờ: “Hôm nay chúng tôi đã làm khách hàng thất vọng”
Từ trưa (giờ Mỹ), sự cố lan dọc các đô thị lớn khiến hàng chục nghìn người không gọi được, không nhắn được, dữ liệu di động cũng “mù” theo. Nhiều máy hiển thị SOS mode, như thể cả thành phố bỗng dưng bị rút mất mạch máu vô hình. Trên Downdetector, lượng báo lỗi bùng lên tới hơn một triệu báo cáo trong 24 giờ; riêng thời điểm cao nhất, hơn 178.000 báo cáo dồn trong một cửa sổ 15 phút.

Đến khoảng 10 giờ tối (giờ miền Đông), Verizon thông báo đã khôi phục. Họ xin lỗi công khai, hứa sẽ cấp account credit cho người bị ảnh hưởng và khuyên ai còn trục trặc hãy thử khởi động lại máy để bắt sóng lại. Nguyên nhân sự cố thì vẫn chưa được công bố.

Trong lúc sóng di động “tắt thở”, nhiều người mới nhớ ra những lối thoát dự phòng: Wi-Fi Calling (gọi qua Wi-Fi) nếu đã bật sẵn; một số dòng iPhone/Android mới còn hỗ trợ nhắn tin qua vệ tinh – nhưng tín hiệu dễ bị che bởi nhà cao tầng hoặc cây cối, muốn bắt được thường phải đứng ở nơi thoáng.

FBI khám nhà phóng viên Washington Post: một bước leo thang khiến giới bảo vệ báo chí báo động
Cũng trong ngày đó, một tin khác làm không khí ở Washington “đặc quánh”: FBI thực thi lệnh khám xét nhà phóng viên Hannah Natanson của Washington Post. Theo thông tin được tờ báo và các hãng tin thuật lại, nhà chức trách thu giữ một điện thoại, hai máy tính và cả đồng hồ Garmin.

Việc khám nhà một nhà báo là cực kỳ hiếm, nên lập tức châm ngòi lo ngại: nếu thiết bị bị thu giữ, nguồn tin mật có thể bị đặt vào vùng nguy hiểm; hoạt động tác nghiệp bị phủ bóng. Lãnh đạo tòa soạn bày tỏ quan ngại về tính “khiêu khích và quyết liệt” của động thái này. Các tổ chức bảo vệ tự do báo chí nhấn mạnh: ở Mỹ, việc nhà báo thu thập và đăng tải tài liệu bị rò rỉ nhìn chung được bảo vệ bởi Tu chính án thứ nhất, còn người tiết lộ tài liệu có thể đối mặt rủi ro pháp lý – nhưng lằn ranh cần được giữ rất chặt để không biến việc điều tra thành đòn bóp nghẹt báo chí.

Giới chức – gồm Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi và Giám đốc FBI Kash Patel – nói vụ việc liên quan cáo buộc về thông tin mật từ một nhà thầu quốc phòng. Cái tên được nhắc đến trong dòng điều tra là Aurelio Perez-Lugones, người đã bị bắt và bị cáo buộc lưu giữ trái phép tài liệu mật. Điểm đáng chú ý: hồ sơ cáo buộc công khai về Perez-Lugones không nhất thiết đồng nghĩa có chứng cứ rò rỉ cho báo chí, nhưng việc dùng lệnh khám xét thay vì trát đòi (subpoena) vẫn bị nhiều chuyên gia coi là “một bước leo thang”.

Grok bị “kéo phanh” vì bê bối ảnh nhạy cảm: X cấm chỉnh ảnh người thật trong trang phục hở hang
Ở mặt trận công nghệ, nền tảng X xác nhận Grok sẽ không còn cho phép chỉnh sửa “ảnh người thật trong trang phục hở hang” như bikini. Động thái đến sau làn sóng phẫn nộ toàn cầu khi Grok bị phát hiện đáp ứng các yêu cầu chỉnh ảnh theo hướng “lột đồ” kỹ thuật số – và có những trường hợp liên quan trẻ vị thành niên khiến các cơ quan quản lý vào cuộc.

X nói biện pháp hạn chế áp dụng cho mọi người dùng, kể cả thuê bao trả phí. California mở điều tra về sự lan truyền nội dung khiêu dâm không có sự đồng thuận do AI tạo ra; một số nước như Indonesia và Malaysia đã từng có động thái mạnh vì vụ việc. Vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ, mà nằm ở cảm giác: chỉ một cú bấm, nhân phẩm của ai đó có thể bị bóc ra khỏi bức ảnh như bóc tem – và hậu quả pháp lý lẫn đạo đức đều rất nặng.

YouTube dựng thêm “cổng kiểm soát”: cha mẹ có thể giới hạn hoặc chặn hẳn Shorts của con
YouTube cũng công bố loạt kiểm soát mới cho gia đình: phụ huynh giám sát tài khoản teen có thể đặt thời lượng xem Shorts theo ngày (từ 15 phút đến 2 giờ), và sắp có tuỳ chọn đưa về “0 phút” – tức khóa hẳn Shorts khi cần con tập trung học, rồi mở lại khi đi đường dài cho đỡ chán. Nền tảng cũng bổ sung nhắc “đi ngủ” và “nghỉ giải lao” tuỳ chỉnh, đơn giản hóa quy trình tạo tài khoản được giám sát và tối ưu việc chuyển đổi giữa tài khoản trẻ vị thành niên – người lớn trên thiết bị dùng chung.

Thông điệp của YouTube là: không thể để “vô hạn cuộn” biến thành thói quen nuốt thời gian của tuổi teen. Họ cũng nói sẽ ưu tiên gợi ý nội dung theo hướng tích cực hơn (khơi gợi tò mò, kỹ năng sống, thông tin đáng tin), đồng thời siết lại chính sách xoay quanh việc gỡ giám sát khi trẻ bước qua mốc tuổi.

Saks Global nộp đơn Chapter 11: “vòng xoáy” nợ – hàng thiếu – khách rời đi
Trong khi công nghệ xoay trục, bán lẻ xa xỉ lại hụt chân. Saks Global – công ty mẹ của Saks Fifth Avenue, sau thương vụ thâu tóm Neiman Marcus năm 2024 – đã nộp đơn xin bảo hộ phá sản theo Chapter 11. Câu chuyện được mô tả như một vòng xoáy quen thuộc: gánh nợ lớn, thiếu tiền mặt, chậm trả nhà cung cấp, dẫn đến thiếu hàng trên kệ; thiếu hàng kéo khách đi, doanh thu rơi; doanh thu rơi lại làm tiền càng cạn.

Saks Global thông báo đã thu xếp gói tài trợ trong quá trình tái cấu trúc (debtor-in-possession financing), nhằm duy trì vận hành, trả lương và giữ chuỗi cung ứng không đứt. Lãnh đạo cũng biến động: Geoffroy van Raemdonck (cựu CEO Neiman Marcus) được đưa lên điều hành trong giai đoạn tái cấu trúc. Sự kiện này là thêm một dấu mốc cho xu thế lạnh lùng: khách mua xa xỉ ngày càng thích mua thẳng từ hãng (direct-to-consumer), còn mô hình “đại bách hóa sang trọng” bị kẹt giữa chi phí và thói quen tiêu dùng mới.

Một kết luận buồn: khi hệ thống trục trặc, đời sống bị giật mạnh như mất điện
Một sự cố mạng di động đủ làm đứt liên lạc, thậm chí gây lo cho các cuộc gọi khẩn cấp. Một lệnh khám xét nhà báo đủ khiến nguồn tin co rúm. Một chatbot AI “lạc tay” đủ tạo ra cơn bão đạo đức toàn cầu. Một nút cuộn Shorts đủ kéo trôi tuổi teen mỗi ngày. Và một thương vụ mua bán sai nhịp đủ đẩy cả đế chế bán lẻ vào phòng cấp cứu tài chính.

Thứ Tư ấy nhắc lại một điều: xã hội hiện đại vận hành bằng những thứ vô hình – sóng, dữ liệu, niềm tin, luật lệ, và chuẩn mực. Khi chúng rung lên, người dân cảm thấy ngay… như đang đứng trên một sàn nhà không còn chắc.