USA Điều tra Jerome Powell: DOJ tung trát bồi thẩm đoàn, Quốc hội dậy sóng, Fed “bị siết” vì dự án 2,5 tỷ đô

[Gibbs]

Nước Mỹ lại có thêm một cuộc giằng co nóng bỏng, và tâm chấn lần này nằm ngay trái tim của hệ thống tiền tệ: Cục Dự Trữ Liên Bang. Sau khi thông tin về cuộc điều tra hình sự nhắm vào Chủ tịch Fed Jerome Powell bị phanh ra, U.S. Attorney Jeanine Pirro đã lên tiếng bảo vệ hành động của văn phòng mình, kéo theo làn sóng phản ứng dữ dội từ lưỡng đảng và cả những “cây đại thụ” kinh tế từng lèo lái nước Mỹ.

Pirro: “Fed phớt lờ, nên phải dùng thủ tục pháp lý”
Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội tối Thứ Hai, bà Jeanine Pirro – Công tố Liên bang đặc trách Địa hạt Washington, D.C. – nói văn phòng bà nhiều lần liên hệ với Fed để yêu cầu thông tin liên quan “đội vốn” và phần điều trần của ông Powell, nhưng bị “làm ngơ”, vì vậy “buộc phải sử dụng thủ tục pháp lý”. Bà nhấn mạnh chữ “indictment” (truy tố) là do chính ông Powell nói ra trước, chứ không phải do phía công tố “hăm dọa”, và khẳng định văn phòng của bà “quyết định dựa trên giá trị vụ việc, không hơn không kém”.
Bà cũng chốt một câu nghe như lời nhắc lạnh: “Không ai đứng trên luật pháp”, nên Fed “phải hợp tác đầy đủ”.

Powell đáp trả bằng video: “Trát bồi thẩm đoàn kèm lời đe truy tố”
Điều khiến dư luận choáng nhất là cách ông Powell xác nhận vụ việc: một video công khai hiếm thấy vào tối Chủ Nhật, trong đó ông nói Bộ Tư pháp đã gửi trát bồi thẩm đoàn và “đe dọa truy tố hình sự”. Ông Powell cho rằng đây là hệ quả của cuộc đối đầu kéo dài về lãi suất, và ngụ ý rằng áp lực chính trị đang tìm đường đi vòng qua cánh cửa pháp lý.

Trọng tâm điều tra được mô tả xoay quanh lời điều trần của ông hồi tháng Sáu về dự án cải tạo nhiều năm các tòa nhà của Fed ở Washington, DC – dự án bị nhắc đến với con số khoảng 2,5 tỷ đô, cùng các cáo buộc “đội vốn” và bất nhất giữa kế hoạch với lời khai trước Quốc hội.

Phản ứng “nổ dây đàn”: Từ Thượng viện đến dàn cựu lãnh đạo kinh tế
Làn sóng phản ứng không chỉ đến từ phía Dân Chủ. Thượng nghị sĩ Cộng Hòa Thom Tillis (Ủy ban Ngân hàng Thượng viện) gọi đây là “một ví dụ nữa của kiểu nghiệp dư”, nói ông hiếm khi bất đồng với Tổng thống nhưng “bất đồng với những lời khuyên tệ” mà ông Trump nhận được. Ông Tillis còn tuyên bố sẽ phản đối việc chuẩn thuận bất kỳ ứng viên Fed nào của chính quyền cho đến khi vấn đề pháp lý quanh Powell được làm rõ – một đòn có thể khiến tiến trình nhân sự Fed bị kẹt cứng ngay trong ủy ban.

Thượng nghị sĩ Cộng Hòa Lisa Murkowski cũng công khai ủng hộ việc “chặn” ứng viên, cho rằng sau khi nói chuyện với Powell, bà thấy đây chỉ là “một nỗ lực cưỡng ép”, và cảnh báo nếu Fed mất độc lập thì sự ổn định thị trường lẫn nền kinh tế sẽ chịu hậu quả.

Ở phía Hạ viện, Chủ tịch Ủy ban Tài chính Hạ viện (Financial Services) French Hill nhận định theo đuổi cáo buộc hình sự lúc này là “một sự xao nhãng không cần thiết”. Thượng nghị sĩ Kevin Cramer nói thẳng ông không tin Powell là tội phạm và hy vọng chuyện sẽ sớm được khép lại. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson thì giữ thế “trung gian”: nếu điều tra “có cơ sở” thì để họ làm, còn bản thân ông “chưa xem lời khai” nên không dám kết luận.

Đáng chú ý, một nhóm lưỡng đảng gồm nhiều cựu quan chức kinh tế hàng đầu đã tung ra một tuyên bố gay gắt, gọi đây là nỗ lực “chưa từng có” nhằm dùng công tố để làm suy yếu tính độc lập của ngân hàng trung ương. Những cái tên được nhắc đến gồm Alan Greenspan, Ben Bernanke, Janet Yellen, Tim Geithner, Jacob Lew, Hank Paulson… Tuyên bố này ví cách làm như ở “các thị trường mới nổi với thể chế yếu”, nơi hệ quả thường là lạm phát và nền kinh tế vận hành méo mó – và nhấn mạnh điều đó “không có chỗ” trong một nước Mỹ vốn tự hào về thượng tôn pháp luật.

Bạch Ốc: “Ông Trump không chỉ đạo” nhưng vẫn chê Powell “dở”
Tổng thống Trump phủ nhận dính líu đến cuộc điều tra, nói ông “không biết gì”, nhưng vẫn tiếp tục công kích Powell. Thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt nói rõ Tổng thống không ra lệnh Bộ Tư pháp điều tra, song khẳng định ông Trump “có quyền chỉ trích” Chủ tịch Fed, nhất là khi ông cho rằng lãi suất đáng lẽ phải giảm từ lâu.

Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Kevin Hassett – người được xem là nằm trong danh sách ngắn cho ghế Chủ tịch Fed kế nhiệm – cũng nói “thời gian sẽ trả lời” liệu cuộc điều tra có bị dùng như cái cớ hay không. Ông nhấn vào câu chuyện “đội vốn nghiêm trọng” và các điểm “không khớp với lời điều trần”, nhưng cũng nói ông không phải người của Bộ Tư pháp và “hy vọng mọi thứ ổn thỏa”.

Trong khi đó, phía Bộ Tư pháp được thuật lại là có định hướng “ưu tiên điều tra mọi lạm dụng tiền thuế”, theo lời người phát ngôn của Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi.

Bessent “khó chịu”, Warren tung đòn: “Trump muốn thâu tóm ngân hàng trung ương”
Một chi tiết đáng chú ý: Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent được cho là không hài lòng với quyết định điều tra hình sự Powell và lo ngại tác động tiêu cực lên thị trường. Ông từng cảnh báo trước đó rằng nếu sa thải Powell có thể gây biến động mạnh – dù phiên giao dịch mới nhất cho thấy phản ứng thị trường không bùng nổ như dự đoán ban đầu.

Ở phía Dân Chủ, Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren gọi ông Trump là “kẻ độc tài tập sự”, cáo buộc ông đang tìm cách đẩy Powell ra rìa để hoàn tất việc “thâu tóm” ngân hàng trung ương phục vụ lợi ích của mình và “những người bạn tỷ phú”.

Phố Wall: không vỡ trận, nhưng “mạch lo” đã nổi lên
Thông điệp gửi ra từ thị trường khá rõ: chưa hoảng loạn, nhưng cảnh giác. Hợp đồng tương lai từng rơi mạnh khi tin điều tra nổ ra, nhưng đến khi chốt phiên, các chỉ số chính lại đóng cửa trong sắc xanh. Tuy vậy, phía sau sự bình tĩnh ấy là một nỗi lo âm ỉ: nếu tính độc lập của Fed trở thành mục tiêu công kích bằng công tố, niềm tin vào “luật chơi” có thể rạn nứt.
Và một khi niềm tin rạn, cái giá phải trả không chỉ là vài điểm số chứng khoán, mà có thể là sự ổn định dài hạn của đồng tiền, lãi suất và toàn bộ trật tự tài chính.

Golden rule của thị trường là vậy: người ta có thể chịu được tin xấu, nhưng rất sợ luật chơi bị viết lại ngay giữa trận. Vụ Powell – Pirro, vì thế, không chỉ là câu chuyện “đội vốn xây trụ sở”. Nó là phép thử xem ranh giới giữa chính trị và ngân hàng trung ương ở Mỹ còn được giữ chặt đến đâu.