Tập đoàn là ngoại lệ của Mỹ trong ngành dầu mỏ Venezuela

[goodidea]

Chevron đang là tập đoàn duy nhất của Mỹ hoạt động trong ngành dầu mỏ Venezuela, dự kiến hưởng lợi nếu Washington đẩy mạnh đầu tư vào nước này.

Sau khi Mỹ thực hiện chiến dịch bắt Tổng thống Nicolas Maduro, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra hàng loạt tuyên bố về vai trò của Mỹ tại Venezuela trong thời gian tới, trong đó có nhắm đến ngành dầu mỏ nước này.

"Chúng tôi sẽ tái thiết cơ sở hạ tầng dầu mỏ, việc này sẽ tốn hàng tỷ USD, và các công ty dầu khí sẽ phải trực tiếp chi trả", ông Trump nói. "Chúng tôi sẽ khiến dòng chảy dầu mỏ vận hành đúng như nó phải thế".

Giới quan sát nhận định để khôi phục hoạt động sản xuất dầu mỏ ở Venezuela, đặc biệt là trong hai năm đầu tiên, không có công ty nào phù hợp hơn Chevron. Tập đoàn dầu mỏ trụ sở ở bang Texas này đang là công ty Mỹ duy nhất hoạt động tại Venezuela sau hàng chục năm biến động chính trị.


Logo của Chevron tại một trạm xăng ở Austin, bang Texas, Mỹ ngày 20/10/2025. Ảnh: AFP

Venezuela là một trong những thành viên sáng lập Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC). Nước này có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, ước tính 303 tỷ thùng, hầu hết nằm trong Vành đai Orinoco, khu vực rộng 55.000 km2 ở phía đông lãnh thổ.

Mỹ, cũng như nhiều nước châu Âu, đã hiện diện trong ngành dầu mỏ Venezuela từ đầu thế kỷ 20. Tập đoàn Gulf Oil, trụ sở bang Pennsylvania, thiết lập công ty Venezuelan Gulf Oil vào tháng 4/1923 ở Venezuela và khai thác giếng dầu đầu tiên vào tháng 8/1924.

Năm 1976, Venezuela quốc hữu hóa ngành dầu mỏ và thành lập tập đoàn quốc doanh PDVSA. Gulf Oil chuyển giao tài sản, quyền lợi, thiết bị của Venezuelan Gulf Oil cho PDVSA. PDVSA sau đó trở thành một trong những công ty dầu mỏ hàng đầu thế giới. Năm 1984, Gulf Oil sáp nhập với công ty dầu Standard Oil of California, hình thành tập đoàn Chevron.

Trong thập niên 1990, Venezuela triển khai chính sách mở cửa ngành dầu mỏ, cho phép doanh nghiệp nước ngoài hợp tác với PDVSA nhằm thúc đẩy thăm dò và khai thác. Các tập đoàn của Mỹ như Chevron, ExxonMobil, ConocoPhillips đều tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài.

Hoạt động này vẫn diễn ra bình thường trong giai đoạn đầu nhiệm kỳ của ông Hugo Chavez, nhậm chức đầu năm 1999. Giai đoạn 2006-2007, ông Chavez yêu cầu toàn bộ công ty nước ngoài ở Vành đai Orinoco phải chuyển các dự án thành liên doanh Caracas nắm quyền chi phối, PDVSA sở hữu ít nhất 60% cổ phần.

ExxonMobil, ConocoPhillips từ chối các điều khoản và bị trưng thu tài sản. Hai tập đoàn rút khỏi Venezuela, rồi đệ đơn lên tòa trọng tài quốc tế và thắng kiện. Tòa yêu cầu Venezuela bồi thường hơn 10 tỷ USD cho ConocoPhilips và hơn 1 tỷ USD cho ExxonMobil, nhưng Caracas chỉ trả một phần.

"Chevron chọn ở lại Venezuela, dù họ không thích lắm", Gerald Kepe, chủ tịch tổ chức tư vấn năng lượng Competitive Energy Strategies, trụ sở thủ đô Washington nói với NPR. Chevron tiếp tục hoạt động hết nhiệm kỳ ông Chavez cho đến người kế nhiệm Nicolas Maduro.

Sau động thái trưng thu, quan hệ Caracas - Washington gia tăng căng thẳng, trở thành cái cớ để chính quyền Mỹ cáo buộc Venezuela "ăn cắp" tài sản. Năm 2019, Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump mở rộng trừng phạt sang cá nhân, doanh nghiệp trong các lĩnh vực dầu mỏ, vàng, khai khoáng tại nước này.

Chevron được Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC), Bộ Tài chính Mỹ cấp giấy phép đặc biệt, cho phép tập đoàn khai thác và xuất khẩu dầu mỏ Venezuela với các điều kiện nghiêm ngặt.

Chevron chỉ được hoạt động trong những dự án hiện có với PDVSA, dòng tiền và lợi nhuận không được mang lại lợi ích trực tiếp cho Venezuela, mà dùng để trang trải chi phí hoạt động. Giấy phép chỉ có hiệu lực tạm thời và phải được gia hạn định kỳ, Washington có thể thu hồi nếu tình hình chính trị xấu đi.

Tháng 11/2022, chính quyền tổng thống Joe Biden cho phép Chevron mở rộng sản xuất tại Venezuela, động thái được cho là nhằm giảm bớt sức ép với thị trường dầu mỏ, sau khi phương Tây áp trừng phạt Nga liên quan chiến sự Ukraine.

Tổng sản lượng dầu mỏ của Venezuela hiện khoảng 800.000-900.000 thùng một ngày, giảm đáng kể so với thời đỉnh cao hơn 3 triệu thùng một ngày. Chevron đang khai thác 25% sản lượng này, toàn bộ dầu do tập đoàn khai thác được xuất về Mỹ.

Giới chức Mỹ lập luận rằng việc Chevron tiếp tục hiện diện tại Venezuela thực chất giúp tăng cường hiệu quả thực thi trừng phạt, thay vì làm suy yếu chúng. Họ nói rằng Chevron "mang lại tính minh bạch", khi lượng dầu được bán qua các kênh chính thức, tránh nguy cơ Venezuela chuyển toàn bộ sản lượng qua "chợ đen". Ngoài ra, hoạt động của Chevron gắn với việc thu hồi khoản nợ hàng trăm triệu USD PDVSA chưa thanh toán trong liên doanh.

Giấy phép cho Chevron có thể được tùy chỉnh theo hành vi của Caracas, đặc biệt liên quan đến bầu cử và đàm phán với phe đối lập. Theo nghĩa đó, Chevron đóng vai trò như một "van điều áp".

Venezuela tiếp tục trở thành điểm nóng trong chính sách đối ngoại của Mỹ khi Tổng thống Trump trở lại Nhà Trắng tháng 1/2025. Ông gia tăng áp lực với chính quyền ông Maduro thông qua các biện pháp kinh tế và quân sự. Hồi tháng 3 cùng năm, ông Trump đã thu hồi giấy phép cấp cho Chevron dưới thời ông Biden.

Cuối tháng 7, ông đảo ngược quyết định liên quan giấy phép của Chevron. Động thái diễn ra vào khoảng thời gian ông Maduro trả tự do cho 10 công dân Mỹ để đổi lấy hơn 250 người Venezuela đã đưa tới El Salvador. Tháng 10/2025, ông Trump cấp giấy phép hoạt động mới cho Chevron.

Do là công ty Mỹ duy nhất còn hoạt động tại Venezuela, Chevron sẽ hưởng lợi từ bất kỳ dự án khai thác nào mới, Francisco Monaldi, giám đốc chương trình năng lượng Mỹ Latin tại Viện Baker, Đại học Rice, bang Texas, nói với Reuters. "Nếu họ sẵn sàng đầu tư thêm tiền, đó sẽ là tín hiệu rất tuyệt vời cho những bên khác".

Người phát ngôn của Chevron cho biết các hoạt động của công ty tại Venezuela hoàn toàn tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành.

"Công ty tiếp theo rất muốn trở lại Venezuela là ConocoPhillips, vì họ bị nợ hơn 10 tỷ USD và sẽ không thể thu hồi nếu không làm vậy", ông Monaldi nhận định. Exxon có thể hành động tương tự.

ConocoPhillips cho biết họ đang theo dõi diễn biến ở Venezuela và còn quá sớm để bàn về hoạt động đầu tư, kinh doanh của công ty. ExxonMobil chưa bình luận về thông tin.

VietBF@sưu tập