Bìa sách màu xanh ngọc lục bảo xuất bản vào thế kỷ 19 được phát hiện có chứa chất độc thạch tín (arsenic)

[trungthuc]

Sau cuộc đột phá về kỹ nghệ, sách dần trở nên phổ biến rộng rải hơn. Người ta cho sơn màu sáng lên bìa hoặc nội dung của một số cuốn sách để gia tăng sự thưởng thức về giá trị nghệ thuật. Tuy nhiên, những loại sơn sáng màu này lại có chứa chất độc hại có thể gây ra các căn bệnh về đường hô hấp, ung thư hoặc các bệnh khác. Giới khoa học đang kêu gọi mọi người nên cho kiểm tra những cuốn sách được xuất bản vào thế kỷ 19 để xem xét, liệu chúng có chứa những chất độc hại này hay không.

Trước đây, không ít các loại cuốn sách in ấn ở Châu Âu và Hoa Kỳ đều được làm bằng bìa da, vậy nên giá thành bán ra khá đắt, không phải ai cũng có thể bỏ tiền mua được. Mãi cho đến thời kỳ Victoria (đầu những năm 1800), các công ty xuất bản lần đầu tiên cho in ấn với quy mô lớn sau cuộc cách mạng kỹ nghệ lần thứ nhất. Họ cho nhuộm bìa sách màu xanh lá cây thay vì bìa da để thu hút khách hàng và giảm bớt giá thành, khiến cho sách được bán ra có giá cả phải chăng hơn.

Được biết đến với tên gọi "xanh Paris", "xanh ngọc lục bảo" hay "xanh Scheele", những hợp chất có chứa thạch tín (arsenic) này được nhà hóa học người Đức Carl Wilhelm Scheele chế tạo ra vào năm 1775 bằng cách trộn chất đồng với thạch tín (arsenic).

Những màu xanh này tuy rất tươi sáng và hấp dẫn, nhưng khi tiếp xúc với hợp chất lưu huỳnh trong không khí, bìa sách sẽ chuyển sang màu đen và cuối cùng bị vứt bỏ đi. Sau đó, các công ty xuất bản đã chuyển sang dùng thuốc nhuộm "màu xanh ngọc lục bảo" và "xanh Paris" với độ bền màu lâu hơn, sử dụng chúng cho bìa sách, quần áo, nến, giấy dán tường và sơn nhà.

Trong những thập niên sau khi phát hiện ra thuốc nhuộm màu xanh ngọc lục bảo và màu xanh Paris, đã có báo cáo về việc có người bị tử vong do tiếp xúc lâu dài với các vật dụng được phủ thuốc nhuộm này. Các báo cáo cũng bao gồm loại nến màu xanh trong bữa tiệc Giáng sinh, váy dạ hội màu xanh lá cây và công nhân nhà máy bị nhiễm độc sau khi sơn đồ trang trí.

Rất nhiều bộ sưu tập sách cổ có chứa thạch tín
Trong hơn 150 năm, những cuốn sách độc hại này đã được tìm thấy trong các thư viện thông thường ở châu Âu và châu Mỹ. Chúng xen lẫn với vô số sách ở các tổ chức văn hóa nghệ thuật trên khắp thế giới. Bất cứ khi nào những cuốn sách độc hại này được phát hiện ra, chúng sẽ được đưa vào môi trường cách ly để giới khoa học sẽ cho tiến hành phân tích thêm.

Hiện nay, giới khoa học trên khắp thế giới đã phát hiện ra hàng trăm cuốn sách cổ bìa xanh có chứa hợp chất của thạch tín, trong đó có những cuốn như "Những bài thơ hoàn chỉnh của William Cowper", "Chuông tự do" và "Vòng hoa đông mùa hạ", v...v...

Thư viện Quốc gia Pháp cũng đã cho loại bỏ ra bốn cuốn sách có bìa màu xanh ngọc lục bảo khỏi kệ vào tháng Tư năm nay vì chúng có chứa một số lượng nhỏ thạch tín. Mặc dù một số lượng nhỏ này sẽ không gây hại nghiêm trọng cho con người, nhưng thư viện cũng đang tiến hành nhiều xét nghiệm hơn để bảo đảm chúng thực sự an toàn trước khi xem xét đưa chúng trở lại kệ.

Bốn cuốn sách đó là: "Niên giám của Hiệp hội Làm vườn Hoàng gia" (1862-1863), hai quyển "Ca dao Ireland" được xuất bản hồi năm 1855 của Edward Hayes, và tuyển tập song ngữ "Thơ Rumani" được xuất bản hồi năm 1856 của Henry Stanley.

Phát ngôn viên của thư viện này cho biết: "Chúng tôi đã cho cách ly những tác phẩm này và phân tích chúng thông qua phòng thí nghiệm bên ngoài để đánh giá hàm lượng thạch tín trong mỗi cuốn sách này".

Danh sách những cuốn sách có chứa chất độc hại
Các chuyên gia nghiên cứu tại Đại học ở Delaware đã hợp tác với Bảo tàng Winterthur của Delaware để triển khai dự án về loại bỏ sách độc hại vào năm 2019. Họ đã cho thử nghiệm hàm lượng kim loại nặng như chì, arsenic, crom trong hàng trăm bìa sách, và hi vọng biên soạn phân loại ra những cuốn sách có tiềm ẩn mối nguy hiểm này thành danh mục sách để thông báo cho mọi người.

Những cuốn sách độc hại này được phát hiện ra bởi bà Melissa Tedone, một nhân viên quản lý tại Bảo tàng Winterthur của Delaware. Khi đang chỉnh lại gáy và bìa của một cuốn sách, bà bất ngờ nhìn thấy lớp sơn xanh bị bong ra khỏi bìa. Những chất liệu màu này dường như chưa thấm hoàn toàn vào các sợi dệt của vải sách. Chúng tạo thành một lớp phủ dày trên bề mặt vải sách.

(Ảnh: Thư viện Winterthur)

Thế là bà Tedone bắt đầu cho bìa những cuốn sách này vào máy quang phổ huỳnh quang tia X và thiết bị quang phổ Raman, để cho kiểm tra xem trong thuốc nhuộm còn có chứa chất nào khác hay không. Kết quả cho thấy trong thuốc nhuộm quả thực có chứa thạch tín. Không chỉ vậy, trong bìa sách màu đỏ và màu vàng còn chứa hàm lượng thủy ngân và chì nhất định.

Bà Tedone nói với CBC rằng: "Tôi biết giấy dán tường có chứa chất màu arsenic. Tôi cũng biết hình ảnh minh họa sách có chứa chất màu thạch tín. Nhưng quý vị sẽ không nghĩ đến có chất độc bao phủ bên ngoài cuốn sách mà mình đang cầm trên tay để đọc. Mặc dù chúng tôi chưa phát hiện trường hợp nào bị bệnh nặng có dính líu đến những cuốn sách như vậy, nhưng chúng tôi muốn mọi người nên nhận thức được mối nguy hiểm đang tiềm ẩn để có thể tránh được những bi kịch không đáng có".

Bà cũng cho biết, thư viện đang cho kiểm tra vải bọc sách để tìm ra bất cứ thành phần độc hại nào có thể có. Ngoài ra, tất cả các cuốn sách đóng bìa được sản xuất hàng loạt từ thế kỷ 19 sẽ được đánh dấu lại, bởi vì chúng có thể chứa một số loại hợp chất arsenic độc hại.

Cách thức thực hiện đối với sách độc hại
Các chuyên gia tại thư viện Museums Victoria đã cảnh cáo rằng, những cuốn sách độc hại có thể có trong thư viện hoặc ở tư gia. Mặc dù mọi người sẽ không bị tổn hại ngay lập tức khi đã tiếp xúc với chúng, nhưng họ nên thực hiện các biện pháp để tụ bảo vệ mình khỏi hóa chất độc hại. Tốt nhất là đeo găng tay khi thực hiện các biện pháp khử độc và rửa tay ngay sau khi hoàn thành công việc này.

Ngoài ra, nếu phát hiện ra sách có chất độc hại, quý vị nên đặt chúng vào bìa nhựa để cho chất độc không bị bong ra khỏi sách, rồi giao cho chuyên gia lo liệu.

Cô Hayley Webster, quản lý thư viện Museums Victoria, cho biết: "Theo truyền thống, sách được coi là mặt hàng khá an toàn, nhưng bây giờ tôi cảm thấy vẫn còn rất nhiều điều phải học, bởi vì có rất nhiều điều mà chúng ta vẫn chưa nắm rõ".

Cô giải thích một số điều kiện sẽ giải thoát chất độc hại ra từ sách. Cô nói: "Những cuốn sách màu xanh được bọc bằng vải chứa độc tố nếu bị hao mòn hoặc bị ướt thì sẽ giải tỏa các chất độc hại và gây ra mối đe dọa thực sự cho cơ thể con người".

Rất nhiều cuộc nghiên cứu trước đây đã phát hiện ra rằng, việc tiếp xúc với chất thạch tín có liên đới đến việc gia tăng các triệu chứng về hô hấp, chức năng phổi kém và bệnh phổi mãn tính, nhưng việc tiếp xúc lâu dài có thể dẫn đến tổn thương ở da và cả bệnh ung thư.

Ngoài ra, khi kiểm tra sách, họ phát hiện ra rằng, một số cuốn sách được in bằng thuốc nhuộm màu đỏ có chứa hợp chất "chu sa". Chu sa là một loại khoáng chất màu đỏ có chứa thủy ngân sulfuric. Chất này và arsenic được liệt vào ba loại chất độc hại hàng đầu trong danh sách các chất độc hại của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh CDC.

Bà Rosemary Goodall, một khoa học gia về vật liệu chuyên xác định các chất độc hại trong các bộ sưu tập, đã cho kiểm tra 120 cuốn sách tại bảo tàng. Bà phát hiện bốn cuốn sách có chứa arsenic và 110 cuốn khác chứa lượng chì quá mức. "Nồng độ cao có thể gây ra đau đầu dữ dội, mê sảng, hôn mê, tổn thương ở não và thậm chí có thể bị tử vong", bà này cho hay.

Người ta còn phát hiện thấy, bìa sách màu vàng có chứa một lượng chì cromat nhỏ cũng có tính độc hại nhất định. Nhưng may mắn là, thuốc nhuộm màu vàng có độ hòa tan rất thấp, khó có thể bị hấp thụ khi chạm vào bìa sách.

Sưu tầm đồ cổ, tuy sẽ kiếm ra thật nhiều tiền, thậm chí trở thành giàu có, nhưng không loại trừ mầm mống hóa chất độc hại chứa trong đó. Cho nên các chuyên gia về khảo cổ học đã phải trả cái giá quá đắt khi khám phá ra nhiều báu vật đồ cổ vô giá và sau đó lại "bất ngờ" chết (hay bị "chết bất ngờ") mà không biết vì sao lại chết oan ức?

Đau nhất là bọn đào trộm mộ cổ, do lòng tham không đáy mà đã bỏ mạng không biết bao nhiêu mạng vì họ không hiểu rằng, đám vua chúa tuy đã chết đi những vẫn còn tiếc rẻ của cải nên họ không ngần ngại cho chôn chung với đủ loại chất độc nhất là thủy ngân, chỉ cần kẻ nào hít phải là sẽ bỏ mạng ngay!!!