Không trả thù hay bắn giết bạo động, quân Giải phóng vào nội đô Sài G̣n một cách thanh b́nh nhất, khiến phóng viên kỳ cựu của AP sửng sốt.
Chứng kiến của một phóng viên Mỹ
Sáng 30/4/1975, người Mỹ đă di tản hết khỏi Sài G̣n nhưng trong một căn pḥng nhỏ trong khách sạn Caravelle ở trung tâm thành phố, Peter Arnett cùng 2 đồng nghiệp vẫn ở lại theo dơi chiến sự. Là một phóng viên của hăng tin
AP của Mỹ, Peter Arnett đă đến Việt Nam từ năm 1962 trong vai tṛ một phóng viên thường trú chuyên theo dơi chiến tranh.
Cuối tháng 4/1975, mặc dù được bố trí di tản, Peter cùng với 2 đồng nghiệp khác t́nh nguyện ở lại để được tận mắt chứng kiến kết thúc của cuộc chiến tranh Việt Nam ác liệt và tốn kém mà họ, với tư cách là một phóng viên Mỹ đă theo dơi nhiều năm qua.
Peter Arnett (người đứng sau hai chiến sĩ Giải phóng) cùng các đồng nghiệp đang xem hai người chiến sĩ chỉ con đường họ đă tiến vào Sài G̣n trên bản đồ (Ảnh chụp lại từ Hồi kư của Peter Arnett).
Trước khi cờ cách mạng treo trên dinh Độc Lập 5 phút, Arnett đă rời văn pḥng
AP ở khách sạn Caravelle để xuống đường quan sát. Anh viết: “Tôi xem đồng hồ của ḿnh: 11h25. Tôi nói với George sẽ đi ra ngoài xem xét t́nh h́nh. Một đám lính Cộng ḥa chạy tới đường Tự Do, nhảy ḷ c̣ v́ họ đang tháo bỏ giày, áo và quần trong khi chạy. Họ chạy qua tôi và biến mất trong một hẻm”. Vài phút sau, xe tăng của quân Giải phóng húc cổng sắt của dinh Độc lập tiến vào.
Tiến về phía trụ sở Bộ Quốc pḥng của chính quyền Sài G̣n, Peter thấy trên đường ngày một xuất hiện nhiều người hơn. Sự sợ hăi về một thảm kịch tàn sát đă hoàn toàn biến mất: “Mọi người đổ ra đường, nỗi sợ hăi về một thảm kịch tức thời đă biến mất. Một người lính Cộng Ḥa mặc quần kaki và áo phông trắng đứng trước tôi, tôi chứng kiến anh ta xé chiếc h́nh ID từ ṿng cổ và ném xuống đất. Tôi đi qua cổng Bộ Quốc pḥng ở đường Gia Long và đi vào sân, nơi có nhiều sĩ quan Cộng Ḥa mặc quân phục với những người dân mặc quần áo màu đen được cho là các cán bộ Cộng sản. Khi tôi giơ máy ảnh lên, một trong các sĩ quan Sài G̣n nói với tôi bằng tiếng Anh “đừng chụp” và anh ta giơ tay lên. Tôi mỉm cười và tiếp tục chụp, tự nghĩ: “Tôi không nghĩ bạn ở vào vị trí để ra lệnh nữa”.
Trên đường trở lại khách sạn Caravelle, Peter bất ngờ chạm trán 1 chiếc xe Molotova của Nga, phía sau có nhiều quân Giải phóng tiến đến. Nỗi lo sợ bị bắn giết khiến trống ngực Peter đập hơn trống làng. Nhưng không có điều ǵ bất trắc xảy ra cho người phóng viên, toán quân đi thẳng qua anh ta. Khi Peter nh́n về cột cờ của khách sạn th́ phát hiện ra một băng rôn lớn màu xanh lá cây của quân Giải phóng đă được căng lên từ khi nào. Anh ta bước lên cầu thang và nghĩ thầm “Điều này là kết thúc cho tất cả những ǵ mà một thế hệ Mỹ đă chiến đấu chống lại và mấy đời Tổng thống Mỹ đă âm mưu ngăn cản. Cái kết thúc đến quá nhanh và thoái trào”.
Ngạc nhiên và hụt hẫng
Trở lại văn pḥng, Peter dường như vẫn chưa hết hồi hộp. Anh ta viết: “Tôi lách qua đám đông tụ tập quanh cửa văn pḥng và cảm thấy mệt mỏi quỵ xuống. Esper nh́n tôi. Tôi hoàn toàn cứng lưỡi. George d́u tôi lại một máy đánh chữ. - Peter, có vấn đề ǵ không vậy? Tôi nghe thấy anh ta hỏi. Tôi ra hiệu lấy giấy và đánh bản tin bắt đầu bằng: Sài G̣n, 30/4, Quân Giải phóng chiếm đóng Sài G̣n một cách thanh b́nh ngày hôm nay, họ hành quân trên những đại lộ đầy cây bên đường trên những xe tải cùng cờ bay phấp phới. Người dân Sài G̣n đứng chứng kiến hai bên đường. Không một tiếng súng nổ”.
Bản tin vừa được chuyển đi th́ bất chợt Kỳ Nhân, một cộng tác viên ảnh của văn pḥng xuất hiện cùng với 2 chiến sĩ quân Giải phóng. Điều đầu tiên mà Peter nghĩ đến là sẽ bị bắt hoặc giam giữ nhưng anh ta hoàn toàn cảm thấy nhẹ nhàng v́ câu chuyện của anh ta đă chuyển về ṭa soạn bên Mỹ. Bất ngờ Kỳ Nhân nói bằng tiếng Anh “Tôi đảm bảo sự an toàn cho văn pḥng
AP. Anh không có ǵ phải lo lắng”. Th́ ra Kỳ Nhân vốn là người của Cách Mạng đă cài vào làm cộng tác viên cho hăng
AP 10 năm nay mà không ai hay biết. Giờ đây, anh ta nhận nhiệm vụ làm điều phối viên báo chí quốc tế ở Sài G̣n.
Buổi chiều đến trên thành phố vừa được giải phóng không có ǵ khác biệt là mấy. Trên đường, bộ đội và người dân vẫn đi lại nườm nượp. Peter lại cùng với một đồng nghiệp đi ra ngoài phố để nắm bắt t́nh h́nh. Nhưng những điều mắt thấy tai nghe của Peter khiến anh ta ngạc nhiên xen lẫn phần nào thất vọng khi không hề có sự tàn phá đổ máu nào cả.
Người phóng viên kỳ cựu của
AP viết: “Franjo và tôi trở lại đường phố, thấy đám đông ra khỏi chỗ ẩn nấp, ḥa cùng những người lính chiến thắng và nói chuyện trên các góc phố hoặc tụ tập ở vỉa hè. Một giờ trước đó, dân chúng c̣n e ngại, nhưng rồi lấy lại sự tự tin tức khắc. Tôi gặp một nhân viên cao cấp của Bộ Ngoại giao, một người bạn thân của gia đ́nh Nina (vợ của Peter) đi dạo cùng vợ trên đường Tự Do và ông ta giật tay áo tôi: Peter, tôi không hiểu điều này. Tôi đến Paris cùng lực lượng giải phóng Pháp năm 1945 và họ tổ chức bằng cách cướp phá một số nơi. Họ bắn một số gái điếm và ngay sau đó là những hành động tàn ác khác chống lại những người cộng tác. Những những người Cộng sản này họ chẳng phản ứng ǵ hết. Vợ ông ta xen vào: Họ quá tôn trọng chúng tôi. Tôi không hiểu nổi nữa”.
Những ǵ vừa chứng kiến cũng đang khiến chính Peter rất ngạc nhiên và xen chút hụt hẫng v́ mọi sự không như dự đoán của ḿnh. Suốt 13 năm nay theo dơi chiến tranh Việt Nam, Peter có thể được xem là một trong những phóng viên am hiểu về cuộc chiến này nhưng sự tiên đoán của Peter về cách kết thúc chiến tranh th́ hoàn toàn trật lất: “Trong 13 năm viết về chiến tranh Việt Nam, tôi chưa bao giờ mơ nó kết thúc theo cách như buổi chiều nay. Tôi nghĩ rằng nó có thể kết thúc bằng một cuộc thanh toán chính trị giống như ở Lào. Thậm chí, một trận đánh sinh tử với thành phố c̣n lại trong tàn phá”.
Tuy nhiên, nếu người phóng viên này hiểu rằng, dân tộc Việt Nam có truyền thống nhân đạo khoan hồng không nỡ sát hại kẻ địch khi chúng đă chịu thua th́ anh ta sẽ nh́n thấy ở sự việc ngày 30/4 thật là logic.
Theo Kiến thức
Ấn tượng 'sốc' về Sài G̣n 30/4 của phóng viên AP
