“Kiến nghĩa bất vi vô dơng giă Lâm nguy bất cứu mạc anh hùng”. Thấy việc nghĩa mà không làm, thấy việc nguy cấp mà không ra tay cứu giúp th́ không phải là anh hùng. Đó cũng là cái chữ “đạo” của người thầy thuốc trị rắn độc, c̣n là lời thề trước tổ nghiệp khi nhập môn thọ giáo. Ông Ba Ḱnh nói vậy.
Thầy Ba Ḱnh
Đời ông cố của Ba Ḱnh có gốc gác ở Cái Tàu, đến Rạch Trại thuộc xă Khánh Lâm (nay là xă Khánh Tiến, huyện U Minh, tỉnh Cà Mau) phá rừng trồng lúa lúc ông Ba Ḱnh chưa sinh ra. Năm 1998, khi tôi gặp ông th́ ông đă 64 tuổi. Xin nói về địa danh Rạch Trại. Thuở trước, tại con rạch này, dân khai phá cùng nhau cất một cái trại lớn để người đi rừng có chỗ trú mưa nắng, sau này thành tên.
Hồi đó ở vùng này c̣n nhiều cọp, cá sấu, c̣n rắn th́ nhiều không kể xiết. Độc nhất là rắn hổ. Có rất nhiều loại: hổ mây, hổ đước, hổ đất, hổ đ̣n cân, hổ điểm, hổ lông, hổ mủ… Rắn hổ mây có hai loại: hổ mây vàng và hổ mây mốc. Hổ mây vàng thường sống ở trên cây, vảy màu vàng điểm nhiều đốm trắng tựa bông trái mây dóc, ngay đỉnh đầu có h́nh mặt trăng. Hổ mây mốc thường sống ở dưới đất, vảy màu xám. Đây là loại hung dữ nhất, to lớn nhất và độc nhất trong các loại rắn hổ. Người nào vô phước bị nó đớp phải th́ chỉ có thầy rắn hổ vào hàng sư tổ mới có thể “đem hồn về nhập xác”!
Vùng U Minh ngày nay vẫn c̣n truyền tụng nhiều câu chuyện về những cặp rắn hổ mây đă thành tinh. Rằng có những con ḿnh dài cỡ mười mét (?) móc đầu và đuôi vào thân hai cây tràm… tát đ́a bắt cá. Chuyện này không ai kư tên! (Theo tài liệu về rắn của Harry Greene - giáo sư sinh vật người Mỹ, Trường Đại học California, trên thế giới chỉ có loài trăn Anaconda Nam Mỹ là loài lớn nhất nhưng chỉ dài không đến bảy mét).
Ông Ba Ḱnh kể: Hồi c̣n nhỏ, một hôm thấy có chiếc xuồng từ Khánh Hội chở một người đi phát cỏ bị rắn cắn t́m thầy rắn là ông Tư Chức. Không may ông Tư lại đi vắng. Chập sau, chiếc xuồng bơi ngược trở về th́ người ấy đă chết. Thấy người thân nạn nhân khóc than thảm thiết, ông mủi ḷng khóc theo. Từ đó ông nuôi ư nguyện sẽ đi tầm sư học đạo. Người thầy đầu tiên của ông là ông Hai Mùa, học tṛ ruột của ông Năm Ngọc - một ông thầy của các thầy ở vùng U Minh. Học đến khi ông Hai Mùa đă “hết sách”, ông t́m đến ông Năm Ngọc thọ giáo.
Gần 40 năm, ông Ba Ḱnh đă cứu sống hơn 200 nạn nhân bị rắn độc cắn, trong đó có nhiều trường hợp chết lâm sàng. “Mấy t́nh huống mà những thầy rắn non tay nghề phải chịu thua là gặp phải thủ phạm “có thù oán” với nạn nhân (chẳng hạn phát cỏ lỡ tay chém nhằm rắn). Lúc cắn được, con rắn ngậm luôn không nhả. Hoặc nạn nhân gặp phải rắn hổ đ̣n cân mặt vơng, rất độc v́ lai với các loại rắn hổ khác”.
Khoảng năm 1973, ở Hàng G̣n (xă Khánh Hội) có người đàn ông đi phát cỏ đạp nhằm con rắn hổ, bị nó quay đầu trở lại đớp ngay ngón chân cái rồi ngậm dính. Anh phải cầm cù nèo quèo nó sứt ra rồi té xuống nước. Trong ṿng một ngày, gia đ́nh lần lượt rước về bốn ông thầy, đều trị không hết. Có ông c̣n đoan chắc “bệnh này đến lúc mặt trời lặn sẽ chết”! Khi ông Ba Ḱnh đến nơi th́ đă 8 giờ đêm.
Người nhà, hàng xóm đứng chờ đặc cả dưới bến. Bệnh nhân đă hết cục cựa, mi mắt khép cứng. Tốc mền bệnh nhân ra xem mạch, Ba Ḱnh báo cho mọi người là chưa chết. Sau khi xem qua các thứ thuốc của mấy ông thầy trước, Ba Ḱnh cắt đặt cánh đàn ông th́ đi vào rừng t́m thuốc cho bệnh nhân uống, giới nữ t́m thuốc đắp vào vết thương.
Sau khi cho thuốc vào ống cao su, cạy răng bệnh nhân đổ vào, đến 11 giờ đêm ông Ba Ḱnh thăm thử thấy gân máu đỏ ở mắt đă lặn từ từ, dấu hiệu có thuyên giảm. Đến khoảng 1 giờ sáng, bệnh nhân mở mắt được. 4 giờ, ư e được vài tiếng rồi trở ḿnh. 6 giờ nói chuyện được nhưng hơi ngọng. 7 giờ, người bệnh tự ngồi dậy đ̣i tiểu tiện…
Khoảng năm 1978, một bà ở xă Khánh Ḥa trong lúc xách ấm nước đang sôi th́ một con rắn từ trong cựa củi dưới bếp phóng ra cắn ngay ống quyển, ngậm luôn. Lúc Ba Ḱnh đến nơi th́ thấy gia đ́nh đă dựng rạp, sắp sửa đi rinh hàng (ḥm) về. Người bệnh nằm xuội lơ, cà hước, mắt trợn trắng - dấu hiệu sắp tắt thở, con cháu khóc dậy nhà. Sau khi được đổ thuốc, người bệnh lần lần hồi tỉnh.
Thầy Năm Ngọc
“Qua năm nay (1998) đă bước qua tuổi 72. Trước sống ở huyện Cái Nước (Cà Mau), gia đ́nh qua dời về xă Khánh Tiến (huyện U Minh) này đă hai mươi hai năm nay. Hồi c̣n công tác ở An ninh Quân khu 9, qua được ông thầy rắn tên Ba Cưu truyền dạy cho 14 vị thuốc, nay chế thêm nhiều vị khác tổng cộng là 72 vị…”. Ông Năm Ngọc tự giới thiệu ḿnh như vậy.
Ông không nhớ hết đến nay đă cứu sống được bao nhiêu nạn nhân bị rắn độc cắn, “năm trăm, bảy trăm ǵ đó”. Trong đó, số con bệnh mà ông cướp lại từ tay thần chết ngót 20 người. “Nếu đă đứt hơi nhưng người c̣n nóng, lâu lâu thấy tim đập một cái là qua cứu được” - ông Năm Ngọc nói.
Ông nhớ lại cách đây có đến 30 năm, anh Tư Tấn bữa đó đi thăm ruộng, bị rắn hổ đ̣n cân mặt vơng cắn ngay phía trên bắp đùi. Lần lượt nhiều thầy trong vùng thay nhau trị suốt hai, ba ngày nhưng rồi đều bó tay. Mỗi lần kéo đờm, con bệnh nằm trên bộ ván ngựa bật người, nhảy dựng lên trần nhà. Sau khi xem vết cắn, bắt mạch, ông Năm Ngọc bảo: “Đừng dựng rạp, đóng ḥm làm chi”. Tư Tấn sau đó đă có cháu nội, ngoại lủ khủ.
Một lần khác, lúc vợ chồng ông chèo xuồng đi bán mắm trên sông Biện Nhị, gặp chiếc xuồng bốn chèo mũi, lái rẽ nước ồ ồ, bảo đi t́m ông thầy rắn Năm Ngọc. Ông vội la lớn: “Năm Ngọc đây nè, bà con ơi! Quay lại đi!”. Người bị rắn cắn đó ở kinh Khánh Lâm, sau này thỉnh thoảng bơi xuồng đến thăm ông, lúc đem theo cặp gà gị, lúc th́ một quày chuối xiêm chín bói.
Năm 1978, ông được một gia đ́nh ở Lung Vườn, xă Khánh Tiến rước về trị cho đứa con gái mới 13 tuổi bị rắn đ̣n cân mặt vơng 24 khoang ḅ vào cắn ngay “trái chanh” của bàn tay. Đây là chỗ huyệt (nghịch) nhất của con người. Lúc ông đến th́ toàn thân cô gái đă lạnh, chỉ ở vùng ngực c̣n nóng, tim đập rất yếu. Gia đ́nh đă che rạp, đóng quách. Sau khi cô gái được cứu sống, cha mẹ cô đền ơn bằng cách hứa gả cho ông. “Nhưng sau đó do nhiều trắc trở nên duyên nợ không thành” - ông Năm xa xôi nhớ lại.
“Thuốc của qua dùng cây lá ít nhưng ngải nhiều”. Ông cho biết vậy thôi, c̣n việc dùng tay vuốt ngực bệnh nhân cho hạ đờm, ông không nói ra. Thế nhưng có rất nhiều người trong vùng - kể cả ông Ba Ḱnh, ông Sáu Anh (lúc đó là chủ tịch Hội Y học dân tộc huyện U Minh) đều khẳng định nhiều lần chứng kiến ông Năm Ngọc trị bằng cách dùng tay vuốt: “Mỗi lần như vậy, nghe đờm kéo xuống cái rột”.
Bí mật hay huyền thoại?
Chung quanh các ông thầy rắn hổ đều chứa đựng những bí mật mang màu sắc huyền thoại. “Nhiều người nói rằng hầu hết đều sử dụng bùa ngải, cụ thể là bùa Lỗ Ban?”. Ông Ba Ḱnh khá trầm ngâm sau câu hỏi đó của tôi: “Theo tín ngưỡng dân gian: Đất có thổ công, sông có hà bá. Những người thầy rắn đều có thờ tổ, hiểu là phần tâm linh của nghề nghiệp - nghề nào tổ nấy. Tổ nghiệp của nghề rắn là bà Mẹ Mọi. Tương truyền bà là mẹ của 12 dân tộc (thập nhị), hầu hết là thiểu số. Mười hai dân tộc là học tṛ của bà Mẹ Sóc - chánh tổ Lỗ Ban của bà Mẹ Mọi”.
Ông Ba Ḱnh khẳng định tất cả thầy thuốc rắn ngoài sử dụng cây cỏ trong vùng th́ đều có sử dụng ngải nhiều loại. Nhiều ông thầy c̣n dùng sừng con dinh đặt vào vết thương để hút nọc rắn độc. ông tiết lộ cho tôi một toa thuốc (tạm gọi là thuốc dụ rắn) gồm năm vị, trong đó có thăng ma, mùi rất hôi tanh. Thuốc tán mịn, trộn với một ít dầu dừa, sau đó tẩm vào cây xa quất hoặc thoa vào ḷng bàn tay dùng ngoáy hoặc vỗ vào miệng hang, rắn lập tức phải ḅ ra, lờ đờ như kẻ mộng du.
Toa thuốc này liệu có mối liên hệ nào với cách “vuốt” của thầy Năm Ngọc hay không? Đó là một “bí mật” riêng của thầy Năm Ngọc. Chính mắt ông Ba Ḱnh c̣n chứng kiến sư phụ của cha ông dùng mũi gậy khoanh một ṿng tṛn dưới đất, xong bỏ con rắn hổ vào trong ṿng tṛn đó suốt gần một giờ nhưng nó vẫn không dám ḅ ra. Hễ ḅ đến lằn ranh vô h́nh đó th́ rắn vội vàng rụt cổ lại!
C̣n chuyện dùng bùa, ông Ba Ḱnh giải thích: có thể do nh́n thấy những cách trị “khó hiểu” như trên, cộng thêm cách hiểu nôm na của từ “bùa ngải” (nếu dụng ngải ắt có dụng bùa?), hoặc chữ Lỗ Ban th́ đi đôi với “bùa Lỗ Ban” nên nhiều người ngộ nhận rồi đồn thổi mà ra.
“Nếu một người thầy rắn thiệt thọ, có y đức th́ không được đ̣i hỏi gia chủ sau khi ra tay cứu nạn, nếu họ đền ơn th́ nhận, mà chỉ là con gà để cúng tổ hoặc cây trái, khi th́ bó rau, con cá… Nghề này là nghề cứu nhân độ thế” - ông Ba Ḱnh tâm sự. “Khi nhập môn thọ giáo, người thầy rắn tương lai phải quỳ lạy, thề trước bàn thờ tổ: Thứ nhất, gặp người bị nạn phải ra tay cứu giúp, cho dù người đó trước đây có hiềm khích, thù oán với ḿnh. Thứ hai, không màng đến danh lợi và thứ ba là không làm những chuyện xằng bậy, hoen ố như dâm ô, trộm cắp…”.
Trong chuyến đi ấy, tôi đă gặp gỡ, tṛ chuyện với ít nhất bảy ông thầy rắn vào hạng giỏi nhất ở vùng U Minh. Lạ một điều là hầu như ông thầy nào cũng không truyền nghề lại cho con cháu. Hỏi th́ được trả lời “rủi lớp con cháu có đứa v́ danh lợi mà làm những việc thất đức th́ trước tiên là nghiệp tổ rồi đến ḍng họ sẽ bị hoen ố, thanh danh lụn bại”. Những người tôi đă gặp gỡ đó, “cọp chết để da, người ta chết để tiếng”.
PHAN TRƯỜNG GIANG (Pháp Luật)
Đạo của thầy rắn hổ
