USA Minneapolis lại bùng lửa: phát súng mới, hơi cay mới, và lời đe dọa “Insurrection Act” của ông Trump

[Gibbs]

Mùa đông Minneapolis lạnh cắt da. Tuyết phủ lối đi, hơi thở hóa khói. Nhưng thứ làm người ta rùng mình không chỉ là gió, mà là cảm giác thành phố đang bước vào một vòng xoáy mới: phát súng chưa kịp nguội, hơi cay đã lại lan trên những con phố hẹp, và từ Washington, một lời đe dọa nặng như thép vừa rơi xuống: Tổng thống Donald Trump cảnh báo có thể viện đến Insurrection Act để đưa quân đội Mỹ vào Minnesota.

Chỉ đúng một tuần sau khi Renee Good bị một nhân viên ICE bắn chết, Minneapolis lại chứng kiến một vụ nổ súng khác liên quan đến đặc vụ liên bang. Và từ đó, mọi mâu thuẫn – pháp lý, chính trị, lẫn lòng tin – cùng dồn lên một điểm, như đốm than gặp gió.

Phát súng mới trong đêm: “tự vệ” hay vòng xoáy leo thang?
Theo tường thuật từ Bộ Nội An (DHS), sự việc bắt đầu khoảng 6:50 tối khi một nhân viên liên bang cố thực hiện một cuộc “dừng xe có mục tiêu” đối với một người đàn ông quốc tịch Venezuela. Người này bỏ chạy bằng xe, đâm vào một xe đậu ven đường rồi chạy bộ. Khi bị đuổi kịp, DHS nói người này chống cự và “tấn công dữ dội” viên chức.

Trong lúc giằng co, DHS cho biết có hai người từ một căn apartment gần đó lao ra, dùng xẻng xúc tuyết và cán chổi đánh vào viên chức. Nghi can thoát ra, nhập vào cuộc tấn công, và viên chức đã bắn “phòng vệ”, trúng đạn vào chân người đàn ông.

Ba người sau đó cố thủ trong căn hộ rồi bị bắt. Cả viên chức lẫn người bị bắn đều được đưa đi bệnh viện. Nhưng câu chuyện không dừng ở đó: chỉ vài giờ sau, khu vực quanh hiện trường lại biến thành một tuyến đối đầu.

Hơi cay, “flash bang” và những con phố nghẹn thở
Đám đông kéo đến. Cảnh sát và đặc vụ liên bang triển khai các biện pháp giải tán: nhiều ống hơi cay, âm thanh như flash bang, những lời yêu cầu “giải tán, về nhà”. Video hiện trường cho thấy một bầu không khí hỗn loạn: người hò hét, người chạy lùi, và một mảng đường phố bị phủ bởi thứ khói khiến “khó thở, khó nói”, như lời một phóng viên mô tả.

Cũng trong đêm, có xe bị lục phá, phun sơn khẩu hiệu chống ICE, để lại hình ảnh nham nhở giữa mùa tuyết. Ai làm? Xe của ai? Chưa rõ. Nhưng điều rõ ràng là: mỗi sự cố bạo lực – dù xuất phát từ phía nào – đều làm ngọn lửa bùng nhanh hơn, và đẩy khoảng cách giữa người dân với chính quyền xa hơn một đoạn.

Ông Trump úp mở “Insurrection Act”: chiếc búa cổ xưa trong tay hiện đại
Giữa lúc căng thẳng lan rộng, Tổng thống Trump tuyên bố ông có thể viện đến Insurrection Act – đạo luật có tuổi đời hàng thế kỷ – để triển khai quân đội tới Minnesota nếu tình hình không được “chấn chỉnh”.

Đạo luật này được ban hành từ 1792, điều chỉnh vào 1871, cho phép điều quân trong một số hoàn cảnh giới hạn. Nó thường được nhắc kèm Posse Comitatus Act (1878) – vốn nhìn chung hạn chế việc dùng quân đội cho hoạt động thực thi pháp luật trong nước. Lần gần nhất một tổng thống Mỹ viện đến Insurrection Act là năm 1992, khi bạo loạn Los Angeles nổ ra.

Lời đe dọa “đưa quân” vì thế lập tức trở thành một mũi khoan chọc thẳng vào nỗi sợ lịch sử: liệu biểu tình và trấn áp sẽ trượt sang một tầng nguy hiểm hơn?

ACLU Minnesota phản ứng: “Cực đoan, nguy hiểm, mang màu sắc độc đoán”
Phía Liên đoàn Tự do Dân sự Mỹ (ACLU) tại Minnesota nói thẳng: đe dọa triển khai quân đội chống người dân, người biểu tình và di dân là một bước đi không cần thiết, nguy hiểm, và sai.

Họ nhắc rằng khi có biểu tình, trách nhiệm của lực lượng hành pháp là tạo điều kiện cho biểu tình hợp pháp, thay vì để tình huống leo thang nhanh và rộng. Đây cũng là lập luận nhất quán trong các vụ kiện trước đó, khi ACLU cáo buộc các đặc vụ đã hành xử bạo lực và “bừa bãi” với người biểu tình.

Bà Kristi Noem: “Đã bàn với Trump, tùy ông ấy quyết”
Bộ trưởng Nội An Kristi Noem xác nhận bà đã thảo luận Insurrection Act với Tổng thống như “một trong các lựa chọn”, đồng thời nhấn mạnh quyết định là ở ông Trump. Bà không gọi Minnesota là “nổi dậy”, nhưng mô tả tình hình là bạo lực và vi phạm luật tại nhiều nơi.

Noem cũng tuyên bố không có kế hoạch rút khỏi Minnesota, và tiếp tục đặt áp lực lên Thống đốc Tim Walz cùng giới lãnh đạo địa phương: hãy “làm việc với liên bang” để tình hình an toàn hơn.

Ở chiều ngược lại, chính các lãnh đạo địa phương lại nói họ cần sự minh bạch và kiểm soát, lo ngại việc “đổ thêm đặc vụ” chỉ làm nguy cơ va chạm tăng mạnh.

Cuộc chiến tòa án: thẩm phán chưa chặn chiến dịch, nhưng để ngỏ cánh cửa
Trong mặt trận pháp lý, thẩm phán liên bang đã từ chối ban hành lệnh cấm tạm thời (TRO) sau khi Minnesota và hai thành phố song sinh (Twin Cities) kiện liên bang, cáo buộc chiến dịch di trú có dấu hiệu bắt giữ không trát, dùng vũ lực quá mức.

Dù vậy, thẩm phán nhấn mạnh quyết định này không phải phán đoán trước về đúng sai. Nói cách khác: tòa chưa chặn ngay, nhưng cuộc chiến pháp lý vẫn còn dài, và mọi cáo buộc vẫn nằm trên bàn mổ xẻ.

Lời kêu gọi bình tĩnh giữa một tuần đầy vết rạn
Sau vụ nổ súng mới, lãnh đạo Minneapolis tiếp tục kêu gọi cư dân bình tĩnh. Họ phân biệt giữa biểu tình ôn hòa và những hành vi phá hoại, cảnh báo đừng để “bị dụ” vào vòng xoáy khiến cộng đồng thiệt hại thêm.

Nhưng bình tĩnh là điều khó nhất khi mỗi ngày lại có một hình ảnh mới để sợ: súng, hơi cay, tiếng nổ, xe bị đập phá, và một lời đe dọa đưa quân treo lơ lửng trên đầu.

Minneapolis lúc này giống như một sợi dây đàn căng quá mức. Chỉ cần thêm một cú giật—từ đường phố hay từ chính trường—âm thanh bật ra có thể không còn là tranh luận, mà là một vết gãy.