Nguyên nhân hàng đầu gây suy thận ở người trẻ

[pizza]

Ít triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, viêm cầu thận thường bị bỏ qua cho đến khi thận đã tổn thương nặng. Căn bệnh này có thể đẩy cả người trẻ vào suy thận mạn.
Sau một cơn đau đầu dữ dội, anh L.V.Đ. quyết định đi khám. Kết quả cho thấy anh mắc viêm cầu thận. Thế nhưng, sự chủ quan và những lần bỏ dở phác đồ điều trị đã khiến bệnh không được kiểm soát.

Căn bệnh tiến triển nhanh, chỉ chưa đầy một năm sau ngày nhận chẩn đoán, chức năng thận của chàng trai trẻ suy giảm nghiêm trọng. Khi quay lại bệnh viện vào giữa năm 2025, Đ. nhận tin dữ: suy thận giai đoạn cuối.


Viêm cầu thận có thể dẫn đến suy thận. Ảnh: Việt Linh.
Căn bệnh có hàng trăm nghìn ca mắc mới mỗi năm
Ởtuổi 25, cơ thể Đ. dần mệt mỏi, tinh thần hao mòn theo từng ca lọc máu kéo dài hàng giờ. Những dự định còn dang dở phải tạm gác lại, nhịp sống quen thuộc bị xáo trộn hoàn toàn, nhường chỗ cho chuỗi ngày xoay quanh bệnh viện và máy móc.

Không thể yên lòng khi thấy con trai còn trẻ đã phải sống phụ thuộc vào những ca lọc máu kéo dài, người cha quyết định tự nguyện hiến một quả thận, với mong muốn con có cơ hội trở lại cuộc sống ổn định hơn. Ca ghép thận bằng phẫu thuật nội soi từ người cha cho con trai sau đó được thực hiện thành công.

Không phải ai mắc viêm cầu thận cũng may mắn có cơ hội làm lại từ đầu. Với nhiều người, căn bệnh tiến triển âm thầm này đủ để bẻ gãy nhịp sống khi tuổi đời còn rất trẻ, buộc họ sớm bước vào hành trình điều trị kéo dài và nhiều đánh đổi.

Viêm cầu thận (glomerulonephritis) là tình trạng các cầu thận, đơn vị lọc máu quan trọng của thận, bị viêm và tổn thương, lâu dần hình thành sẹo. Khi cấu trúc này bị phá vỡ, khả năng lọc chất thải và nước dư thừa của thận suy giảm rõ rệt. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể âm thầm tiến triển, dẫn đến suy thận mạn hoặc suy thận giai đoạn cuối.

Theo ước tính từ các phân tích dịch tễ học của Cơ quan Nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu (GBD), mỗi năm trên thế giới có hơn 500.000 ca mới mắc viêm cầu thận cấp tính (acute glomerulonephritis).

PGS.TS Nguyễn Bách, Trưởng khoa Nội thận - Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM), nhấn mạnh viêm cầu thận IgA là dạng bệnh thận phổ biến nhất ở người trẻ tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia châu Á. Ở nhóm người trẻ, viêm cầu thận, đặc biệt là bệnh thận IgA (thường gặp ở độ tuổi 17-40), là yếu tố hàng đầu dẫn đến suy thận sớm.

Quỹ Thận Quốc gia (Mỹ) cho biết trên thực tế, viêm cầu thận không phải là một bệnh đơn lẻ mà bao gồm nhiều thể khác nhau. Phổ biến nhất là viêm cầu thận cấp, viêm cầu thận mạn và viêm cầu thận tiến triển nhanh. Các thể bệnh này không tồn tại tách biệt tuyệt đối mà có thể chuyển hóa qua lại theo thời gian.

Chẳng hạn, viêm cầu thận cấp nếu không được kiểm soát tốt có thể tiến triển thành mạn tính. Nguy hiểm hơn, cả thể cấp lẫn thể mạn đều có khả năng chuyển sang dạng tiến triển nhanh. Đây là tình trạng nặng, đòi hỏi can thiệp y tế khẩn trương để bảo tồn chức năng thận.

Các biểu hiện của viêm cầu thận
Về mặt lâm sàng, viêm cầu thận thường biểu hiện qua những dấu hiệu khá đặc trưng. Người bệnh có thể phát hiện protein trong nước tiểu, nước tiểu lẫn máu với màu sẫm hoặc giống màu nước cola, kèm theo tăng huyết áp, phù mặt hoặc phù mắt cá chân. Một số trường hợp còn xuất hiện tình trạng đi tiểu nhiều lần về đêm.

Viêm cầu thận có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó, nhiễm trùng là yếu tố thường gặp ở thể cấp. Điển hình nhất là viêm họng do liên cầu khuẩn, ngoài ra còn có thể liên quan đến phế cầu khuẩn, virus thủy đậu hay ký sinh trùng gây sốt rét. Những trường hợp này được gọi chung là viêm cầu thận hậu nhiễm trùng, khi phản ứng miễn dịch sau nhiễm trùng vô tình gây tổn thương cầu thận.

Bên cạnh đó, nhiều trường hợp viêm cầu thận liên quan đến rối loạn miễn dịch hoặc các bệnh hệ thống. Khi mắc các bệnh như bệnh thận IgA, lupus ban đỏ hệ thống, hội chứng Goodpasture hay viêm cầu thận màng tăng sinh, hệ miễn dịch, vốn có vai trò bảo vệ cơ thể, lại tấn công nhầm các mô khỏe mạnh, trong đó có cầu thận.

Hệ quả là cầu thận mất dần khả năng lọc, khiến chất thải ứ đọng, trong khi protein và máu rò rỉ vào nước tiểu. Khi lượng protein mất đi quá lớn, người bệnh có thể rơi vào hội chứng thận hư, một biến chứng nặng của bệnh thận.

Thống kê tại Bệnh viện Thống Nhất cho thấy trong 1.000 ca sinh thiết thận, có khoảng 300 trường hợp là người trẻ tuổi. Trong nhóm này, bệnh thận IgA chiếm tỷ lệ cao nhất, khoảng 70%.

Ngoài các nguyên nhân kể trên, yếu tố di truyền và thuốc cũng đóng vai trò không nhỏ. Một số trường hợp viêm cầu thận mạn liên quan đến hội chứng Alport, một bệnh di truyền hiếm gặp gây tổn thương tiến triển ở thận. Trong khi đó, việc lạm dụng thuốc giảm đau trong thời gian dài, đặc biệt là các thuốc kháng viêm không steroid như ibuprofen hay naproxen, có thể âm thầm làm tổn thương thận và trở thành yếu tố khởi phát viêm cầu thận.

Khi nào nên đến bệnh viện?
Theo Hệ thống Y tế Quốc gia Vương quốc Anh (NHS), dù nhiều trường hợp viêm cầu thận đáp ứng tốt với điều trị, bệnh vẫn có thể để lại những biến chứng lâu dài. Người bệnh có nguy cơ bị tăng huyết áp kéo dài, rối loạn mỡ máu, hình thành cục máu đông, thậm chí tổn thương các cơ quan khác, tiến triển thành bệnh thận mạn tính hoặc suy thận.

Vì vậy, sau khi được chẩn đoán, người bệnh thường cần theo dõi y tế lâu dài và sử dụng thuốc phù hợp để kiểm soát huyết áp, cholesterol hoặc phòng ngừa huyết khối, qua đó giảm thiểu nguy cơ biến chứng về sau.

NHS cũng khuyến cáo người dân đi khám sớm nếu phát hiện nước tiểu có máu, dù dấu hiệu này không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với viêm cầu thận. Những triệu chứng khác như đau khớp, mệt mỏi kéo dài, khó thở cũng cần được bác sĩ đánh giá.

Khi nghi ngờ viêm cầu thận, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm máu để kiểm tra nồng độ protein và creatinine đồng thời làm xét nghiệm nước tiểu nhằm phát hiện máu hoặc protein bất thường.

Trong những trường hợp cần xác định rõ nguyên nhân hoặc mức độ tổn thương, người bệnh có thể được chỉ định siêu âm thận hoặc sinh thiết thận, lấy một mảnh mô nhỏ để phân tích dưới kính hiển vi.

VietBF@ sưu tập