Khô hạn ở Hoa Kỳ có thể đến cao điểm

Hai ngày vừa qua Cơ quan Thời Tiết Quốc Gia đã thông báo một đợt nóng nực với nhiệt độ trong ngày trên dưới 100 độ F đang xảy ra ở 23 tiểu bang và Washington D.C.

Vùng đang bị hạn hán. (Bản đồ của National Drought Mitigation Center)

Nhưng nếu thời tiết nóng được truyền thông quan tâm loan tin nhanh chóng thì một thiên tai khác với hậu quả nặng nề hơn, lại ít được nói tới thường xuyên vì không trực tiếp ảnh hưởng ngay đến sinh hoạt của dân chúng các thành phố. Ðó là nạn hạn hán đã kéo dài từ đầu năm đến nay trong khắp vùng miền Nam Hoa Kỳ từ Florida tới Arizona.

Khu vực chính bị tác động bởi làn sóng không khí nóng là miền Trung Tây, Nam, và Ðông Nam lên tới vùng duyên hải Ðại Tây Dương. Oklahoma, Kansas, Missouri, Arkansas, Illinois, Indiana, Ohio, Kentucky, Tennessee, Texas, Mississippi và Alabama là những nơi có nhiệt độ trong ngày cao nhất. Oklahoma City đã chịu 14 ngày liên tục với nhiệt độ trên 100 độ F.

Thời tiết khó chịu nhất ở những nơi nhiệt độ cao đồng thời với ẩm độ cao, do đó cái nóng ở vùng Nam và Ðông Nam khắc nghiệt hơn là ở California hay những tiểu bang miền Tây Nam như Arizona thường có không khí khô ráo. Mississippi và Tennessee người ta cảm thấy nóng bức như 115 độ F tuy nhiệt độ thật của không khí chỉ là 105 độ F.

Những tiểu bang cùng chia sẻ làn sóng nóng đầu tháng 7, với nhiệt độ hôm Thứ Ba từ 93 đến 98 độ F, là toàn thể vùng duyên hải Ðại Tây Dương từ Georgia qua South và North Carolina, Virginia, Maryland lên đến Delaware, Pennsylvania, New Jersey, New York và Connecticut. Tuy nhiên theo dự báo thời tiết thì đợt nóng bức ở đây chỉ trong một hai ngày, không kéo dài lâu,

Nếu nhìn lại lịch sử trong vòng 30 năm gần đây thì đợt nóng tháng 7 năm 2011 chưa là kỷ lục về nhiệt độ cao cũng như thời gian dài.

Cơ quan Thời Tiết Quốc Gia ghi nhận đợt nóng kỷ lục vào năm 1980 kéo dài từ tháng 6 đến tháng 9 ở miền Trung và một phần miền Ðông Hoa Kỳ làm chết 10,000 người và ngành nông nghiệp thiệt hại $55 tỷ.

Ðứng hàng thứ nhì là đợt nóng và hạn hán năm 1988, cũng ở miền Trung và miền Ðông, 5,000 đến 10,000 người chết, thiệt hại cho công kỹ nghệ và nông nghiệp Hoa Kỳ lên tới $70 tỷ và được coi là thiên tai nặng nề nhất về thời tiết nóng.

Mùa Hè năm 1999, khoảng 500 người chết vì nóng, thiệt hại vật chất $1.2 tỷ, Năm 1998 cùng với đợt nóng tràn lan trên khắp thế giới, đặc biệt là Âu Châu, ít nhất có 200 người chết ở Hoa Kỳ và tổn hại vật chất $5 tỷ. Cuối Xuân và đầu Hạ năm 2000, làn sóng nóng ảnh hưởng đến các tiểu bang từ Ðông Nam qua Nam đến Tây Nam Hoa Kỳ, khoảng 140 người chết, điện năng khủng hoảng trầm trọng và hàng chục ngàn con bò chết trong các trại bò ở California.

Hai trường hợp đưa đến tử vong vì nóng, trong nhà nguyên nhân chính là thiếu không khí và ngoài trời do kiệt sức, bao gồm tình trạng “say nắng” như người ta quen gọi. Với không khí quá nóng và ẩm độ cao, ở trong nhà cần phải làm thế nào cho đủ thoáng khí, đừng để các cửa đóng kín. Nếu vận động ngoài trời, cơ thể sẽ mau thiếu nước vì xuất mồ hôi nhiều và mất muối. Ðể phòng ngừa, cả hai trường hợp đều cần uống nước có thêm vào một vài muỗng muối mỗi lít, muối ăn (sodium) cũng như potassium và manganese.

Bây giờ nói về hạn hán. Nhiều người sẽ ngạc nhiên vì trong suốt mùa Xuân vừa qua luôn luôn thấy những tin tức về bão tố, lụt lội, khó để mường tượng được là 1/4 nước Mỹ đang lâm vào tình trạng hạn hán trầm trọng.

Nếu nhận định thuần túy trên bình diện khoa học khí tượng thủy văn, thì đây không phải là một sự kiện bất thường mà là một hiện tương tuần hoàn của thiên nhiên. Từ hơn nửa thế kỷ nay, người ta đã khám phá ra một hiện tượng hải dương ở Thái Bình Dương có ảnh hưởng đến sự biến chuyển thời tiết trên toàn thế giới. Ðó là El Nino và La Nina.

Chu kỳ tuần hoàn của hai hiện tượng này khoảng chừng 5 năm, tuy nhiên không cố định và hãy còn trong vòng nghiên cứu tìm hiểu của các khoa học gia. El Nino xảy ra khi một vùng nước biển phía Ðông Thái Bình Dương gần Xích Ðạo có nhiệt độ cao hơn bình thường và La Nina là lúc nhiệt độ nước biển ở đây thấp hơn bình thường. Biến chuyển của nhiệt độ nước biển, khoảng 1 độ F tối thiểu, phối hợp với không khí Tây Thái Bình Dương áp suất cao và áp suất thấp, đồng thời với ảnh hưởng của gió mậu dịch (gió trong vùng giữa Bắc Chí Tuyến và Nam Chí Tuyến, quen gọi một cách không chính xác lắm là Gió Mùa) tác động đến thời tiết từ Phi Châu qua Á Châu đến Mỹ Châu.

Tại Hoa Kỳ vào năm El Nino kéo dài sẽ có mưa nhiều và sau đó tới La Nina sẽ ít mưa. Mùa Ðông vừa qua do ảnh hưởng El Nino từ năm 2010, tại California, đã có nhiều trận mưa bão và giải quyết được tình trạng thiếu nước từ lâu.

Nạn hạn hán năm nay, do một tình cờ lịch sử, diễn ra vào đúng lúc kinh tế suy thoái tương tự như giai đoạn Ðại Khủng Hoảng thập niên 1930 và do đó có những tác động trầm trọng hơn. Vào thời kỳ ấy do hậu quả của việc phát triển canh tác, đất đai nhiều nơi ở các tiểu bang miền Trung Hoa Kỳ được cày sới và trở nên xốp. Khi hạn hán xảy ra, gió cuốn đi lớp đất trên bề mặt tạo thành những trận bão cát bụi bao trùm nhiều tiểu bang ở phía Ðông. Theo các bài vở trên báo chí, có lúc người ta đã nói rằng “cả một tiểu bang, Oklahoma hay Kansas, đang bay ngang.”

Thiên tai hạn hán hiện nay ảnh hưởng đến 14 tiểu bang và nặng nề nhất là một số nơi thuộc Texas, với hậu quả đưa đến những thiệt hại nặng nề cho nền kinh tế.

Trước hết là nông nghiệp, nhiều cánh đồng trồng ngô bị khô cháy vì ngô là một giống cây rất khát nước. Bộ Nông Nghiệp Hoa Kỳ ước lượng 30% đồng lúa mì ở Texas có thể hoàn toàn thất thu và sẽ làm giá lương thực lên cao trong tình hình lương thực đã đang thiếu hụt trên thế giới. Cho dù điều kiện thời tiết chuyển biến thuận lợi trong vòng một vài tháng sắp đến, riêng tiểu bang Texas cũng sẽ thiệt hại ít nhất $3 tỷ theo ước lượng của các chuyên gia. 254 counties thuộc Texas đã được Liên bang xác định là khu vực thiên tai nghĩa là có thể nhận mọi hình thức cứu trợ, trong tình thế ngân sách liên bang đang gặp khó khăn và không ít những nơi khác cần có trợ giúp.

Trong 5 tháng từ tháng 2 đến tháng 6, mức hạn hán ở Texas đã lên tới kỷ lục lịch sử của năm 1917. Tại Oklahoma trong thời gian này, lượng nước mưa chỉ bằng 28% so với mức bình thường hàng năm. Những nông dân giầu có thể dùng máy bơm nhưng các giếng nước hầu như khô cạn, còn nông dân không đủ tiền chỉ còn cách duy nhất là không gieo trồng.

Một tác động nặng nề khác do hạn hán là đàn gia súc suy giảm. Ðồng cỏ không mọc và giá cỏ khô cao khiến cho những nhà chăn nuôi phải tìm cách bán những đàn bò chưa đủ lớn. Tại Georgia, những trại nuôi heo cũng trong hoàn cảnh tương tự vì thực phẩm gia súc đắt. Bộ Nông Nghiệp Hoa Kỳ đến nay đã phải trợ cấp $75 triệu cho những nhà nuôi gia súc, phần lớn cho Florida, New Mexico và Texas.

Tất cả những cơ sở nông nghiệp cũng như công nghiệp để có đủ nước dùng phải dùng đến máy bơm và tiêu thụ xăng dầu tạo thêm áp lực về năng lượng. Một hậu quả mọi người đều nhận rõ là hỏa hoạn đã thiêu rụi hàng triệu mẫu ở cac tiểu bang Florida, Texas, Arizona. Ngoài ra một số thành phố ở Texas bị mất điện do trục trặc của đường dây dẫn điện. Muối và những hóa chất trong bụi do gió đưa đến đọng lại trên đường dây điện tạo nên một lớp vỏ bọc, qua một thời gian dài không được các trận mưa tự động rửa sạch.

Còn rất nhiều hậu quả khác tác động đến sinh hoạt dân chúng không chỉ riêng tại vùng hạn hán, vì giá thực phẩm, ngũ cốc, rau cỏ, thịt, nhu yếu phẩm ở khắp nơi đều sẽ ảnh hưởng dây chuyền mà gia tăng. Và như lời giáo sư khoa kinh tế và tài nguyên nông sản Michael J. Roberts thuộc trường đại học North Carolina State University ở Raleigh: “Nạn nhân và những người thua thiệt nặng nhất, cuối cùng sẽ chính là giới tiêu thụ.” (HC)

HÀ TƯỜNG CÁT/Người Việt