USA Sởi bùng phát ở South Carolina: 646 ca nhiễm, hàng trăm người cách ly và “lằn ranh 12 tháng” khiến Mỹ có thể mất chuẩn thanh toán sởi

[Gibbs]

South Carolina đang trải qua một đợt bùng phát sởi khiến giới y tế phải liên tục nâng mức cảnh giác. Bang vừa xác nhận ít nhất 88 ca mới, đưa tổng số ca nhiễm lên 646. Phần lớn tập trung ở vùng Upstate, đặc biệt quanh hạt Spartanburg giáp North Carolina — nơi ranh giới trên bản đồ đôi khi không ngăn được dòng người qua lại mỗi ngày.

Sởi vốn là thứ bệnh “đi rất nhanh”: chỉ một chuỗi tiếp xúc ngắn, nó đã đủ để kéo theo những danh sách cách ly dài như một bản thống kê lạnh lùng.

538 người cách ly, 33 người cô lập, trường học bị cuốn vào vòng xoáy
Sở Y tế Công cộng South Carolina cho biết hiện có 538 người đang trong diện cách ly và 33 người trong diện cô lập. Mốc kết thúc cách ly muộn nhất được nhắc tới là ngày 23/2.

Ít nhất 15 trường học (từ tiểu học, trung học cơ sở đến trung học phổ thông) có học sinh phải cách ly. Khi bệnh lây lan trong môi trường lớp học, từng bàn học trống không chỉ là chuyện học tập gián đoạn, mà còn là dấu hiệu của một “khoảng hở miễn dịch” đang bị virus tận dụng.

Cảnh báo phơi nhiễm tại đại học và siêu thị: virus lẫn vào nhịp sống thường ngày
Giới chức cũng cảnh báo khả năng phơi nhiễm tại Clemson University và Anderson University ở tây bắc bang; hai trường cộng lại có 88 sinh viên trong diện cách ly.

Đáng lo hơn, cảnh báo còn chạm đến những điểm tưởng như vô hại: có người được cho là đã ghé các địa điểm công cộng khi còn khả năng lây nhiễm, gồm Publix ở Duncan vào thứ Sáu 16/1, và Food Lion ở Inman vào Chủ nhật 11/1 cùng thứ Hai 12/1.

Sở y tế khuyến cáo người từng có mặt tại Publix ở Duncan — nhất là những ai chưa có miễn dịch do tiêm vaccine hoặc từng mắc sởi trước đây — nên theo dõi triệu chứng đến 6/2. Với Food Lion ở Inman, thời hạn theo dõi là đến 1/2 hoặc 2/2 (tùy thời điểm phơi nhiễm). Những mốc ngày tháng ấy nghe như một “đồng hồ đếm ngược”, nhắc người ta nhớ lại từng lối đi trong siêu thị, từng quầy hàng đã dừng lại vài phút.

Vaccine MMR: hai mũi – một lớp áo giáp gần như hoàn chỉnh
CDC khuyến nghị tiêm 2 liều MMR (sởi–quai bị–rubella): liều đầu lúc 12–15 tháng tuổi, liều thứ hai lúc 4–6 tuổi. Hiệu quả bảo vệ được nêu: 1 liều khoảng 93%, và 2 liều khoảng 97% chống sởi.

Nhưng câu chuyện không chỉ nằm ở “có vaccine”, mà là ở chỗ: cộng đồng có đủ người được bảo vệ để virus không tìm thấy đường chạy hay không.

Tỷ lệ tiêm chủng đi xuống: khi “miễn dịch cộng đồng” mỏng dần
Dữ liệu CDC cho thấy tỷ lệ tiêm MMR đã giảm trong những năm gần đây. Năm học 2024–2025, khoảng 92,5% trẻ mẫu giáo đã tiêm MMR; thấp hơn 92,7% của năm học trước đó và thấp hơn đáng kể so với 95,2% thời 2019–2020 (trước đại dịch).

Một tấm bản đồ rủi ro được nhắc tới cho thấy sự chênh lệch rất lớn giữa các khu vực: có nơi thuộc nhóm “rủi ro thấp nhất” khi từ 85% trở lên trẻ dưới 5 tuổi tiêm ít nhất một liều vaccine sởi; nhưng cũng có nơi rơi vào “rủi ro rất cao” khi dưới 60% trẻ dưới 5 tuổi có ít nhất một liều. Dịch bệnh không cần thắng cả nước Mỹ; nó chỉ cần thắng ở những “túi rỗng miễn dịch”.

Lằn ranh 12 tháng và chiếc “tem thanh toán sởi” của nước Mỹ
Cùng lúc South Carolina bùng phát, một nỗi lo lớn hơn đang hiện ra: nguy cơ Mỹ mất “elimination status” (tình trạng thanh toán sởi) — danh hiệu Mỹ đạt được từ năm 2000. Mấu chốt nằm ở “lằn ranh 12 tháng”: nếu có bằng chứng cho thấy sởi lây truyền liên tục trong nước suốt 12 tháng, sởi có thể bị coi là quay lại trạng thái lưu hành (endemic), tức virus “ở lại” và luôn có thể bùng lên, thay vì chỉ là các đợt bùng phát rời rạc.

Điều quan trọng: việc xác định mất hay giữ tình trạng thanh toán sởi không do một cơ quan nội địa tự tuyên bố, mà liên quan đến Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO) — một cơ quan thuộc hệ thống Liên Hiệp Quốc giám sát y tế quốc tế tại châu Mỹ. PAHO có một hội đồng chuyên gia độc lập mang tên Ủy ban Giám sát và Tái-thẩm định Thanh toán Sởi, Rubella và Hội chứng Rubella bẩm sinh, họp ít nhất mỗi năm một lần để theo dõi và tái xác nhận tình trạng thanh toán ở các nước trong khu vực.

Theo mô tả về cách PAHO đưa ra kết luận, muốn xem xét “mất tình trạng thanh toán” cần có bằng chứng thuyết phục rằng đã có lây truyền liên tục ở Mỹ kể từ mốc 20/1.

Và động thái đã xuất hiện: PAHO thông báo đang mời Mỹ và Mexico họp trực tuyến vào ngày 13/4 để rà soát tình trạng thanh toán sởi.

Nếu South Carolina nối với Texas: “đường dây” có thể kéo dài một năm
Một kịch bản được nêu lên khiến giới chuyên gia rùng mình: nếu các ca ở South Carolina thực sự liên kết với chuỗi ca từng bùng lên ở Texas, nghĩa là virus đã “đi một vòng” qua các bang và lan suốt một năm, thì PAHO có thể sẽ rút chứng nhận thanh toán sởi của Mỹ.

Nhưng đây lại là phần khó nhất: không dễ để khẳng định các ổ dịch ở những bang khác nhau có cùng một “đường dây virus” hay không. Các chuyên gia nói việc chứng minh virus gây bùng phát ở Texas (bắt đầu từ tháng 1/2025) có phải là virus đang chạy ở Utah hay South Carolina hay không là điều phức tạp. CDC đến nay chưa xác nhận ổ dịch Texas có liên hệ với các ổ dịch khác, và cũng chưa khẳng định đã có lây truyền liên tục bền bỉ theo đúng ngưỡng 12 tháng.

Tuy nhiên, có nơi cho biết các ca bệnh tại tây nam Utah và cả phía bắc đã được liên kết với cùng chủng virus sởi từng lan ở Texas và New Mexico năm ngoái, và họ lo rằng “ngưỡng” ấy đang đến gần. Một mối lo nữa cũng được nêu: nếu mất tình trạng thanh toán, việc giành lại có thể mất vài năm.

Canada đã mất “elimination status”: cái bóng ngay trước mắt Mỹ
Nỗi lo của Mỹ không đứng một mình. Các chuyên gia nhắc rằng Canada đã mất tình trạng thanh toán sởi sau khi vật lộn với một đợt bùng phát kéo dài khoảng một năm. Đây giống như lời cảnh báo: một khi virus đã tìm được đường chạy liên tục, “tem chứng nhận” không còn là thứ mặc định.

Mexico và bài toán chung của châu Mỹ: dịch không biết biên giới
Mexico cũng đang đối mặt với bùng phát sởi, với hơn 5.900 ca được nhắc tới trong năm ngoái theo số liệu quốc tế. Vì thế PAHO mời cả Mỹ lẫn Mexico cùng ngồi vào cuộc rà soát, bởi dịch bệnh vốn không quan tâm đường biên — nó chỉ quan tâm chỗ nào miễn dịch thấp.

Một đại diện Bộ Y tế & Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS) cũng nhấn mạnh rằng Mỹ vẫn có tổng số ca thấp hơn một số khu vực khác như Canada, Mexico và châu Âu, đồng thời nói việc “thanh toán” phụ thuộc vào bằng chứng lây truyền liên tục trong nước suốt 12 tháng — và họ cho rằng ngưỡng này chưa bị vượt qua, CDC vẫn đang phân tích dữ liệu.

“Chỉ là vấn đề thời gian?” – khi tỷ lệ tiêm không còn chạm ngưỡng 95%
Dù PAHO có ra quyết định rút chứng nhận hay không, vẫn có chuyên gia tin rằng nguy cơ chỉ còn là “sớm hay muộn”. Lý do nằm ở chỗ: tỷ lệ tiêm chủng mẫu giáo đã rời khỏi ngưỡng 95% được xem là cần thiết để tạo miễn dịch cộng đồng vững, tụt xuống khoảng 92%, và đặc biệt là sự tồn tại của những “vùng trũng” tiêm chủng rất thấp khiến virus dễ lan như gặp đường trống.

Thông điệp được nhắc lại là khuyến khích phụ huynh tiêm vaccine cho trẻ nếu chưa tiêm, tham khảo hướng dẫn dựa trên bằng chứng từ các tổ chức nhi khoa, và nếu băn khoăn thì hãy trao đổi với một nhân viên y tế mà gia đình tin tưởng.