Trong số báo ra ngày 09/05/2012, The New York Times đăng một bài dài kể lại chuyện tại sao luật sư nhân quyền mù Trần Quang Thành được nhà cầm quyền Trung Cộng đồng ý cho sang Hoa Kỳ du học.
Bài báo viết, sở dĩ luật sư nhân quyền mù Trần Quang Thành được Trung Cộng đồng ý cho đi du học ở Mỹ chủ yếu nhờ vào sự có mặt của Ngoại trưởng Hillary Clinton tại Bắc Kinh. Bà đã trực tiếp trao đổi với Ủy viên Quốc vụ viện Đái Bỉnh Quốc mới đạt được kết quả trên. Trước đó, cũng do bà gật đầu, Tòa Đại sứ Hoa Kỳ ở Bắc Kinh mới để cho Trần Quang Thành chạy vào lánh nạn. Trong khi đó nhà cầm quyền Trung Cộng vô cùng bực tức, định hủy bỏ cuộc Đối thoại Chiến lược và Kinh tế Hoa Kỳ-Trung Quốc (U.S. - China Strategic and Economic Dialogue) để phản đối.
Lúc bà Clinton đang có mặt tại Bắc Kinh chuẩn bị tham dự cuộc Đối thoại Chiến lược và Kinh tế Hoa Kỳ-Trung Quốc, bà đã bị nhiều người phê phán vô trách nhiệm, vì không lên tiếng ủng hộ Trần Quang Thành thoát khỏi sự đe dọa của Trung Cộng. Sự thật thì trong phiên họp cuối cùng của cuộc đối thoại (04/05), khi gặp Ủy viên Quốc vụ viện Đái Bỉnh Quốc, Ngoại trưởng Hillary Clinton nói thẳng vào mặt ông ta: "Chúng tôi muốn đưa Trần Quang Thành đến Hoa Kỳ".
Lời tuyên bố cứng rắn đó của bà Clinton khiến cho tầng lớp lãnh đạo cao cấp của Trung Cộng phẫn nộ. Họ cho rằng bà Clinton đã hủy bỏ lời cam kết Hoa Kỳ tuyên bố trong cuộc đàm phán về vụ luật sư nhân quyền mù Trần Quang Thành kéo dài 30 tiếng đồng hồ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Thôi Thiên Khải, Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc, người tham dự cuộc đàm phán tức giận quá tuyên bố không muốn tiếp tục đàm phán với Kurt Campbell, Thứ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ.
Bài báo cho biết, sở dĩ cuộc đàm phán Trung Mỹ có sự chuyển biến khác thường, vì hai bên đều gặp những chuyện không dự đoán trước được. Trong khi đàm phán, hai bên từng xuất những "độc chiêu" uy hiếp, chống uy hiếp, và lường gạt đối phương. Tuy nhiên, cuối cùng hai bên vẫn có thể hóa giải được những điều khó giải quyết giữa hai chính phủ và nguy cơ ngoại giao giữa hai quốc gia.
Sau 30 tiếng đồng hồ đàm phán giải quyết vụ Trần Quang Thành, phía Trung Quốc yêu cầu "tuyệt đối giữ bí mật", không một người Mỹ nào được phép nói ra chuyện luật sư nhân quyền mù Trần Quang Thành chạy vào Tòa Đại sứ Hoa Kỳ ở Bắc Kinh, kể cả các ông bà nghị trong quốc hội Hoa Kỳ.
Hillary Clinton im lặng, Kurt Campbell đi cửa sau
Đến Bắc Kinh tham dự Đối thoại Chiến lược và Kinh tế Hoa Kỳ-Trung Quốc diễn ra trong 2 ngày 03 và 04/05, Ngoại trưởng Hoa Kỳ Hillary Clinton không hề đả động đến vụ luật sư mù Trần Quang Thành chạy vào Tòa Đại sứ Hoa Kỳ ở Bắc Kinh. Trợ lý của bà là ông Kurt Campbell đã lặng lẽ bố trí đưa Trần Quang Thành từ Tòa Đại sứ đến Bệnh viện Triều Dương. Sau đó, trong cuộc hội ngộ ngày 04/05, bà Clinton nói với Ủy viên Quốc vụ viện Đái Bỉnh Quốc phải để cho Trần Quang Thành đến Hoa Kỳ.
Nghe bà Clinton nói vậy, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Trung Quốc Thôi Thiên Khải, người từng tham dự cuộc đàm phán giải quyết vụ Trần Quang Thành, cho rằng phía Hoa Kỳ không còn giữa lời cam kết, đã bực bội, thốt ra một câu nói hằn học: "Tôi không muốn đàm phán với ông ta (Kurt Campbell) nữa".
Bài báo ghi rõ, cuộc đàm phán giữa Hoa Thịnh Đốn và Bắc Kinh về vụ Trần Quang Thành tràn ngập kịch tích, hai bên đưa ra nhiều đòn dọa nạt, lường gạt nhau, nhiều khi còn phải dùng đến thủ đoạn. Chẳng hạn Thứ trưởng Ngoại giao Kurt Campbell đã từ khách sạn ông ở đi theo cửa đổ rác của khách sạn ra bên ngoài để tránh sự dòm ngó của công an và công chúng. Trong khi đó, công an Trung Quốc cũng dùng mọi biện pháp nghe lén điện thoại của những người trong Tòa Đại sứ Hoa Kỳ nói chuyện với Trần Quang Thành hoặc người thân. Họ đã thâu được buổi đối thoại giữa bà Viên Vĩ Tĩnh, vợ luật sư mù Trần Quang Thành với Công sứ Robert S. Wang của Tòa Đại sứ Hoa Kỳ ở Bắc Kinh.
Hoa Kỳ, còn nghĩ tới chuyện nhà cầm quyền Trung Quốc không cho người của mình tiếp xúc với Trần Quang Thành, đã tính đến chuyện cho người giả làm y tá vào bệnh viện.
Ngoại trưởng Clinton nói với Ủy viên Quốc vụ viện Đái Bỉnh Quốc nên cho Trần Quang Thành đến Hoa Kỳ, nhưng bà không nói “tị nạn chính trị”, để tránh sự bực bội của phía Bắc Kinh. Cuối cùng cho Trần Quang Thành đến Hoa Kỳ học luật ở Đại học Nữu Ước là đề nghị hợp lý nhất.
Trần Quang Thành hoang mang lo sợ
Luật sư khiếm thị Trần Quang Thành. Ảnh: AP
Bài báo của The New York Times còn cho biết trong quá trình đàm phán, Trần Quang Thành lúc nào cũng khóc lóc vì hoang mang lo sợ. Sau khi đưa Trần Quang Thành đến Bệnh viện Triều Dương, Tòa Đại Sứ cho ông mượn 3 điện thoại cầm tay để ông tiện nói rõ ý nguyện của mình. Lúc đầu ông nói không muốn "tị nạn chính trị", chỉ mong chính phủ điều tra và trừng trị những kẻ đối xử với dân chúng không công bằng.
Sau đó, Trần Quang Thành đánh điện thoại đến một phiên điều trần của Quốc hội Hoa Kỳ, cầu cứu được giúp đỡ để ông và gia đình rời khỏi Trung Quốc. Trần Quang Thành nói: "Tôi muốn tới nước Mỹ nghỉ ngơi. Tôi đã không được nghỉ ngơi 10 năm qua". Ông nói với nghị sĩ Chris Smith, người đang làm chủ tọa phiên điều trần trước Ủy ban Trung Quốc của Quốc hội, rằng: "Tôi muốn gặp Ngoại trưởng Clinton. Tôi hy vọng có thể nhận thêm sự giúp đỡ của bà". Nghị sĩ Smith đã nói với Trần Quang Thành rằng, bạn bè của ông tại Mỹ đã "lo" cho ông. Ông Smith nói với Trần Quang Thành: "Chúng tôi đang cầu nguyện cho ông và sẽ không ngừng nỗ lực giúp đỡ ông". Phó Hy Thu (Bob Fu), Chủ tịch China Aid, người ủng hộ và là bạn của Trần Quang Thành đã làm phiên dịch cho ông với nghị sĩ Smith. Việc làm đó của Trần Quang Thành không khác gì đánh vào tầng lớp lãnh đạo Trung Nam Hải một cái bạt tai. Quan chức Hoa Kỳ tham dự đàm phán cũng vô cùng ngạc nhiên. Trước đó, Trần Quang Thành chỉ nói ở lại Trung Quốc, không hề nói muốn qua Mỹ.
Chuyện Trần Quang Thành bỏ trốn và Tòa Đại sứ Hoa Kỳ thâu nhận ông cũng vô cùng tế nhị. Trước đó, Hoa Kỳ không hề biết chuyện luật sư mù nhân quyền có ý định bỏ trốn để thoát khỏi sự canh gác khắc nghiệt của bọn công an. Sau khi ông chạy trốn được 3 ngày, Tòa Đại sứ Hoa Kỳ mới nhận được điện thoại của Hà Bội Dung, người đã giúp đỡ Trần Quang Thành chạy thoát. Cô Dung cho biết, Trần Quang Thành hiện đang lẩn trốn ở ngoại ô Bắc Kinh, chân cẳng bị thương nặng vì ông đã chạy trốn trên con đường tràn ngập máu tươi và nước mắt.
Ngoại trưởng Hillary Clinton lúc bấy giờ đang ở Hoa Thịnh Đốn, nhận được báo cáo từ Tòa Đại sứ Bắc Kinh, vội vàng triệu tập hội nghị vào nửa đêm ngày 25/04, đồng ý nhận Trần Quang Thành vào Tòa Đại Sứ để tránh sự truy lùng của nhà cầm quyền Trung Cộng, đồng thời vạch ra kế hoạch thu nhận vô cùng tỉ mỉ. Sau khi Trần Quang Thành vào được Tòa Đại Sứ an toàn, quan chức Tòa Đại Sứ thường xuyên liên lạc với Hoa Thịnh Đốn. Một số người am hiểu tình hình cho hay, Bộ Ngoại Giao chỉ đạo giải quyết vụ việc Trần Quang Thành, Tòa Bạch Ốc chỉ lắng nghe các báo cáo đến từ Bộ Ngoại Giao để biết rõ diễn biến của sự việc. Tuy biết rõ hậu quả nghiêm trọng của quyết định thâu nhận Trần Quang Thành, Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ vẫn sẵn sàng chịu trách nhiệm về quyết định đó.
Đại sứ Tàu ngơ ngác
Ngày 27/04, Thứ trưởng Ngoại giao Kurt Campbell đang ở Hoa Thịnh Đốn, báo cho Đại sứ Trung Quốc ở Hoa Kỳ, ông Trương Nghiệp Toại, biết lúc đó luật sư mù Trần Quang Thành đang ở trong Tòa Đại sứ Mỹ. Đại sứ Tàu nghe được tin đó ngơ ngác một lúc. Sau đó Kurt Cambell lập tức đáp máy bay đến Bắc Kinh cùng với Đại sứ Gary Locke và Harold H. Koh, cố vấn luật pháp của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, tham gia đàm phán với Trung Quốc giải quyết vụ Trần Quang Thành. Trước đó, Harold H. Koh từng ở trên một du thuyền chạy trên sông Trường Giang chờ lệnh của cấp trên. Lý do vì Cheryl D. Mills, trưởng đoàn cố vấn của bà Clinton, yêu cầu ông tìm nơi nói chuyện điện thoại an toàn nhất. Theo nhiều quan chức Mỹ, nơi an toàn nhất chính là Tòa Lãnh sự Hoa Kỳ ở Thành Đô, Tứ Xuyên.
Từ ngày 29/04, Hoa Kỳ và Trung Quốc bắt đầu "đi đêm" vụ Trần Quang Thành. Khi mới bắt đầu tình hình vô cùng căng thẳng. Đoàn đại biểu Hoa Kỳ nói rõ mọi tình tiết về vụ Trần Quang Thành vào Tòa Đại Sứ cho phía Trung Quốc biết. Trưởng đoàn đàm phán Trung Quốc là Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Thôi Thiên Khải phê phán Hoa Kỳ vi phạm luật lệ ngoại giao.
Người hiểu rõ câu chuyện cho hay, phía Trung Quốc từng nói sẽ hủy bỏ cuộc đối thoại, ngược lại Hoa Kỳ tìm mọi cách buộc Trung Quốc không được hủy bỏ cuộc đối thoại này. Bài báo cho biết, thái độ của TT Obama và Ngoại trưởng Clinton vô cùng im lặng, để các nhà lãnh đạo Bắc Kinh có cơ hội giải quyết sự việc này. Theo giới chức Hoa Kỳ, đối với người Châu Á, sĩ diện vô cùng quan trọng, bởi vậy, khi nói với Ủy viên Quốc vụ viện Đái Bỉnh Quốc phải cho Trần Quang Thành đi Mỹ, bà Clinton nói rõ ràng rằng, trong cuộc họp báo sắp tới, bà sẽ không nói gì đến vụ Trần Quang Thành.
Lời cam kết đó quả nhiên có hiệu quả. Sau mấy tiếng đồng hồ, Trung Quốc thông báo cho biết, họ đồng ý cho Trần Quang Thành xuất ngoại du học như những công dân khác. Tiếp đó Hoa Kỳ cũng tuyên bố sẵn sàng cấp chiếu khán cho Trần Quang Thành.
Chuyện Trần Quang Thành được đến Hoa Kỳ du học có thể coi đã ổn thỏa. Nhưng... theo tin của BBC cập nhật trưa thứ Sáu ngày 11/05, luật sư mù Trần Quang Thành nói không có tiến triển trong việc làm giấy thông hành xuất ngoại. Trung Quốc từng thỏa thuận với Ngoại trưởng Hoa Kỳ sẽ cho ông du học ở Mỹ. Họ còn nói với Trần Quang Thành có thể nộp đơn du học nước ngoài. Nhưng hơn một tuần sau, Trần Quang Thành nói với BBC rằng không thấy động tĩnh gì. Ông cho biết không có quan chức Trung Quốc nào tiếp xúc với ông trong những ngày gần đây và không ai đưa cho ông tờ khai xin giấy thông hành để điền cũng như không ai đến chụp hình để làm hồ sơ. Đúng là Ba Tàu lại xạo, không thể tin được những lời cộng sản nói!
Nguồn: Lý Anh/ Thoibao online
Hoa Thịnh Đốn và Bắc Kinh 'đi đêm' trong vụ Trần Quang Thành
