Quyền lực "vàng đen": Biến số giá dầu

[therealrtz]

Theo trang Energy Connects, vào năm ngoái, Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) dự báo nhu cầu sẽ tăng đều đặn lên gần 123 triệu thùng/ngày vào năm 2050. Nhu cầu này được thúc đẩy bởi sự tăng trưởng nhanh chóng của các nền kinh tế đang phát triển.

Kịch bản tương lai

Tổng Thư ký OPEC Haitham Al Ghais khi đó nhìn nhận toàn cầu cần nhiều năng lượng hơn trong những thập kỷ tới. Để nguồn năng lượng này được cung cấp một cách an toàn, ổn định và thực tế, thế giới sẽ tiếp tục cần đến tất cả các loại năng lượng.

Với lập luận như vậy, OPEC tin rằng nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt là dầu mỏ, sẽ đóng vai trò trung tâm trong cơ cấu năng lượng toàn cầu ở nhiều thập kỷ tới. Trong khi nhu cầu dầu tại châu Âu và Bắc Mỹ dự kiến duy trì hoặc giảm thì mức tiêu thụ lại bùng nổ tại Ấn Độ, châu Phi và Trung Đông. Dân số tăng trưởng, tốc độ đô thị hóa nhanh, thu nhập gia tăng đang đẩy cao nhu cầu năng lượng tại các khu vực này và dầu mỏ vẫn là một trong những nguồn nhiên liệu dễ tiếp cận, sẵn có nhất.

OPEC đã hạ dự báo nhu cầu dầu trong trung hạn, với lý do kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại và xe điện được đón nhận nhanh hơn dự kiến. Dù vậy, OPEC vẫn dự đoán nhu cầu dầu sẽ đạt 111,6 triệu thùng/ngày vào năm 2029 - giảm không đáng kể so với mức 111,8 triệu thùng được dự báo trước đó.

Theo OPEC, để theo kịp đà tăng của nhu cầu, ngành công nghiệp dầu mỏ sẽ cần đầu tư khoảng 18,2 ngàn tỉ USD từ nay đến năm 2050, bao gồm vốn cho hoạt động thăm dò, sản xuất, lọc dầu, vận chuyển và bảo trì. OPEC cho rằng tiến trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu cần diễn ra một cách trật tự, công bằng và bao trùm.

Dù năng lượng tái tạo đang mở rộng, nhiều quốc gia vẫn phụ thuộc vào dầu mỏ cho giao thông vận tải, sản xuất và phát triển kinh tế. Đến năm 2050, OPEC kỳ vọng nhiên liệu hóa thạch sẽ chiếm hơn 60% nguồn cung năng lượng toàn cầu, trong đó riêng dầu mỏ đóng góp khoảng 29%. Trái lại, theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), nhu cầu dầu mỏ sẽ đạt đỉnh trước năm 2030 do việc sử dụng ngày càng nhiều xe điện và năng lượng tái tạo.

Giải bài toán dư cung

Trong năm 2025, giá dầu đã sụt giảm gần 20%. Đây là mức giảm hằng năm lớn nhất kể từ năm 2020 (thời điểm đại dịch COVID-19), đánh dấu lần đầu tiên thị trường dầu mỏ ghi nhận đà giảm giá trong 3 năm liên tiếp.

Theo các nhà phân tích, đà trượt giá này vẫn diễn ra bất chấp các cuộc xung đột đang tiếp diễn tại những "vựa" năng lượng quan trọng nhất thế giới. Nguyên nhân, theo ông Andrew Botterill - lãnh đạo cấp cao tại chi nhánh Canada của Tập đoàn kiểm toán Deloitte (Anh), là tình trạng dư thừa nguồn cung đến mức phi lý, vượt xa mức hấp thụ của nền công nghiệp.

Sự dư thừa này bắt nguồn từ 2 yếu tố chính: Sản lượng bền vững từ các nhà sản xuất ngoài khối OPEC+ (bao gồm Mỹ, Brazil, Guyana và Canada) và việc một số thành viên OPEC+ dần dỡ bỏ các biện pháp cắt giảm sản lượng tự nguyện.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu bị thu hẹp do tăng trưởng kinh tế yếu hơn dự kiến ở các nền kinh tế lớn, cộng với tác động của cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung Quốc khiến nhà nhập khẩu năng lượng lớn nhất thế giới giảm mua dầu.

Các nhà phân tích tại Tập đoàn Tài chính ATB Capital Markets (Canada) nhận định tình trạng dư thừa nguồn cung dầu toàn cầu dự kiến đạt đỉnh vào quý I/2026. Sau đó, thị trường sẽ dần siết chặt hơn vào năm 2027 và 2028, khi các nhà sản xuất dầu đá phiến của Mỹ khai thác hết các giếng dầu hiệu suất cao nhất của họ.

"Dù OPEC đã hoãn kế hoạch tăng sản lượng nhưng chúng tôi cảm thấy áp lực giảm giá có thể sẽ xuất hiện nhiều hơn vào năm 2026" - The Canadian Press dẫn lời ông Botterill. Dự báo này chưa tính đến cuộc đột kích của Mỹ vào Venezuela mới đây, cũng như các kế hoạch của Mỹ có thể mở đường cho nguồn dầu mỏ khổng lồ của quốc gia Nam Mỹ này trở lại thị trường.

Thời gian "dễ thở"

Theo The Canadian Press, tập đoàn Deloitte dự báo giá dầu WTI - thước đo tiêu chuẩn cho dầu ngọt nhẹ của Mỹ - sẽ được giao dịch quanh mức 58 USD/thùng trong năm nay, xấp xỉ mức giao dịch hiện tại. Mức này thấp hơn khoảng 20% so với cùng thời điểm năm ngoái và thấp hơn khoảng 12% so với mức trung bình của giá dầu WTI trong năm 2025.

Về dầu Brent, các chuyên gia phân tích tại Tập đoàn tài chính BNP Paribas (Pháp) dự báo giá có thể bị kéo xuống mức thấp, với 55 USD/thùng. Chiến lược gia hàng hóa tại các ngân hàng JPMorgan Chase và Goldman Sachs còn nhận định giá dầu Brent sẽ giảm về mức 50 USD/thùng trong năm 2026.

Báo cáo "Triển vọng thị trường hàng hóa" mới nhất của Nhóm Ngân hàng Thế giới cho thấy giá dầu toàn cầu dự kiến giảm xuống mức thấp nhất trong 6 năm vào năm 2026, đánh dấu năm giảm giá thứ 4 liên tiếp. Giá nhiên liệu này hạ nhiệt đang góp phần làm giảm lạm phát trên toàn cầu. Trong khi đó, giá gạo và lúa mì thấp hơn cũng giúp người dân tại một số nước đang phát triển tiếp cận lương thực với giá rẻ hơn.

Ông Indermit Gill, chuyên gia kinh tế trưởng kiêm Phó Chủ tịch cấp cao Nhóm Ngân hàng Thế giới, nhận định: "Thị trường hàng hóa đang giúp ổn định nền kinh tế toàn cầu. Song, quãng thời gian "dễ thở" này sẽ không kéo dài. Các chính phủ nên tận dụng cơ hội này để điều chỉnh lại ngân sách quốc gia, chuẩn bị sẵn sàng cho nền kinh tế, đồng thời đẩy mạnh thương mại và đầu tư".

Sẽ tiếp tục tăng trưởng?

Tổng Thư ký OPEC Haitham Al-Ghais lưu ý nếu dầu mỏ biến mất, hoạt động sản xuất năng lượng tái tạo sẽ bị ảnh hưởng. Chẳng hạn, việc sản xuất tua-bin gió và tấm pin mặt trời đều liên quan các sản phẩm dầu mỏ. Những tác động khác, theo ông Haitham Al-Ghais, là hàng triệu người mất việc làm, hoạt động sản xuất trên thế giới bị đình trệ, tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu chậm lại và tình trạng thiếu năng lượng thêm trầm trọng ở nhiều quốc gia.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng viễn cảnh trên khó thể xảy ra trong tương lai gần. Trong khi đó, trang tin Bloomberg gần đây nhận định nhu cầu điện đang bùng nổ vì thế giới chuyển sang điện hóa mọi thứ. Cùng với đó là những nhu cầu mới về điện, đến từ việc làm mát, khử mặn, hoạt động của trung tâm dữ liệu...

Bất chấp năng lượng tái tạo nỗ lực đáp ứng nhu cầu tăng thêm, thế giới vẫn cần đến các nguồn truyền thống như hạt nhân, than, khí đốt... và ngành dầu mỏ vẫn được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng.

(Còn tiếp)