Người xưa có câu “Bảy mươi chưa què chớ khoe mình lành”. Lúc còn trai tráng khỏe mạnh không ai nghĩ đến có ngày mình chùn chân mỏi gối, đau khớp xương, nhức lưng, đau vai, đau cổ, tê bại toàn thân, dở cánh tay lên không tới đầu hoặc biết đâu xui xẻo đột quỵ nằm liệt giường. Tuổi trẻ háu thắng, chuyện gì cũng thấy mình dư sức qua cầu, có thể băng rừng vượt suối, thậm chí dời non lấp biển như chơi. Còn các ông bác sĩ thì luôn vỗ ngực tự tin rằng ta đây đời nào mới bệnh.
Vậy mà mới khoảng bốn mươi, khi xương cốt bắt đầu thoái hóa là trong người đã nghe rục rịch hết rêm chỗ này tới ê ẩm chỗ nọ, như chiếc xe cũ xài lâu phải hao mòn máy móc. Một ông bác sĩ mới ngoài ba mươi, định học lại lấy bằng để hành nghề ở xứ người nhưng dự tính chưa thực hiện thì khám phá ra mình bị bướu não, thế là chán nãn ngã lòng buông trôi mọi mơ ước. Một ông bác sĩ chuyên khoa về bệnh cao huyết áp thì chấm dứt cuộc đời trong viện dưỡng lão vì tai biến mạch máu đầu. Hoặc một thể tháo gia hay võ sĩ ngày nào cũng tập luyện không ngừng thế mà về già lại bị đột quỵ nằm ngay đơ như khúc gỗ vô tri. Một cô nha sĩ mới buớc vào tuổi bốn mươi đã phải mổ hai bên hip vì tư thế ngồi trong lúc làm việc bào mòn xương hông.
Bệnh tật không chừa, không nể một ai, già trẻ bé lớn, sang hay hèn, giàu hay nghèo, hễ có sinh là có lão, có bệnh để cuối cùng rồi tử. Trong bốn chữ sanh lão bệnh tử, chắc ai cũng sợ nhứt là chữ “bệnh”. Bệnh là một tai họa ghê gớm ác độc mà tạo hóa bắt con người phải gánh chịu như một lời nguyền. Nó hành hạ thể xác lẫn tinh thần con người dần mòn, ngày nầy qua ngày nọ, đau đớn nhức nhối khó ở trong người. Ăn không được, ngủ không yên khiến người ta mất hết sinh lực để làm việc và cảm thấy không còn lạc thú gì nữa trên đời. Người giàu còn đỡ, có thuốc men trợ giúp, người nghèo thì phải chịu đựng sống ngắc ngoải lây lất chờ chết nhưng nếu chưa tới số, muốn chết cũng chết không được, khổ nói sao cho xiết!
Có một ông nọ, có phước mà không biết, xưa nay chưa từng bị bệnh gì trầm trọng ngoại trừ cảm cúm. Ông ta cũng không từng đau răng nên khi thấy người ta nhức răng ôm mặt nhăn nhó thì cười cho là người ta không giữ vệ sinh mới bị vi trùng đục thủng răng, hoặc nghe ai nói sáng phải đo đường chiều đo máu thì ông ta nói tại họ không chịu tập thể dục, ăn uống vô độ mới ra nông nổi tiểu đường, cao máu, cao mỡ hay đau tim suy thận, vv…
Cho tới một ngày ông ta bỗng dưng bị tê nhức cả hai cánh tay từ cùi chỏ xuống tới bàn tay, nhức đến đổi không ngủ được, muốn tập thể dục cũng dở tay không lên, lái xe thì dẹp luôn vì bàn tay tê cứng không cầm được vô lăng. Thế rồi ông ta mới đi gặp bác sĩ. Bác sĩ nói là do thấp khớp (viêm khớp), nhiều người trên 50 đã có triệu chứng này, ông tới tuổi 75 mới bắt đầu bộc phát là may phước lắm đó. Bác sĩ cho thuốc uống giảm đau. Uống năm ngày chưa thuyên giảm, ông ta lại chạy ra tìm bác sĩ hỏi sao không thấy bớt để ông ta có thể lái xe đưa cháu đi học. Bác sĩ nói ông mới bị lần đầu cho nên ông thấy khổ sở như vậy chớ bệnh này là phổ biến ở người lớn tuổi, chẳng có gì nghiêm trọng, từ từ sẽ bớt thôi.
Thì quả thật có bớt, nhưng đã nói là xe cũ thì máy móc rỉ sét, hao mòn, hư hết chỗ nầy thì qua tới chỗ khác, vá chỗ nầy thì xì chỗ kia. Khi phát giác ra là túi mật không còn hoạt động và còn bị sạn lấn cấn bên trong, đau thấy mấy ông trời, ông ta mới tá hỏa đi gặp bác sĩ chuyên khoa. Tình cờ gặp một người bạn cũ, ông bạn nầy nói không cần giải phẩu đâu, ông về mua khóm xây nước uống một lúc là sạn sẽ tan hết thôi. Trời đất quỷ thần ơi! uống tới tan được mấy cục sạn 8mm thì chắc bao tử cũng lũng luôn. Bà vợ phản đối la um sùm nói khẩn cấp như vậy thì giải pháp tốt nhứt là mổ quách cho xong, hơi đâu mà nghe ba cái bài thuốc vớ vẩn vô căn cứ. Vậy mà ông ta cũng ôm cái bụng đau ghé chợ mua hai trái khóm đem về quăng đó rồi nằm mẹp. Tới chiều tối, nhắm chịu không nổi nữa, ông ta mới kêu thằng con kêu ambulance chở vô nhà thương. Ở nhà thương, người ta làm vài cái test rồi tuyên bố phải giải phẩu lập tức, nói đáng lẽ ông phải vô sớm hơn, mấy cục sạn đó đã chận nghẹt cuống túi mật, nếu không giải phẩu ngay thì ruột gan phèo phổi của ông sẽ bị nhiễm trùng lung tung, chừng đó thì rất phức tạp khó mà chữa.
Một chị bạn bị ung thư từ năm 45 tuổi, may sao nhờ chữa trị kịp thời không bị di căn, sống được thêm được 16 năm. Trong thời gian đó, chị dùng thuốc đúng liều, tập thể dục đều đặn, ăn uống kiêng cử theo lời khuyên cho người mắc bệnh ung thư và đi tái khám định kỳ. Về tinh thần thì chị tu tập, thiền hành buông xã hết mọi sự cho tâm hồn thư thái, an lạc. Đó cũng là một phương pháp hữu hiệu giúp đẩy lùi bớt bệnh tật.
Vậy mà trong lần tái khám sau cùng, bác sĩ lại phát giác ra mầm ung thư của chị tái xuất hiện, bác sĩ đổi hết thuốc nầy đến thuốc nọ cho chị nhưng không ngăn được sự phát triển nhanh chóng hoành hành khiến chị hết sức đau đớn, cứ phải chích morphine cầm chừng cho giảm đau. Nhưng từ morphine lại đưa đến những biến chứng khác như rối lọan hệ tiêu hóa, hệ tuần hoàn và tinh thần thì bất định, ngày đêm cứ đờ đẫn vật vờ với ảo giác liên miên.
Cứu cánh sau cùng của chị là tham gia vào chương trình thử nghiệm lâm sàng để thử thuốc mới mặc dù không biết hiệu quả ra sao, lại còn bị nhiều tác dụng phụ hành hạ kinh khủng. Trước kia chị yêu đời, thích làm đẹp bao nhiêu thì bây giờ chị buồn nãn thất chí bấy nhiêu. Trước kia chị cũng lên mạng, cũng viết bài, làm slide show, làm youtube gởi tặng bạn bè nhưng bây giờ không còn tâm trí sức lực đâu mà tiếp tục. Nhưng dù sao cũng phải tận nhân lực trước khi tri thiên mệnh. Nghe chị kể bệnh mà thương chị quá nhưng chẳng biết làm sao hơn là giúp lời cầu nguyện. Biết làm sao khi sự sống chết của con người không được do chính cá nhân người đó định đọat mà là ở số mệnh đã mang theo từ lúc ban sơ chào đời.
Rồi mới đây ông em rể của tôi, người có cuộc sống rất lành mạnh, không cà phê thuốc lá rượu chè, ăn uống điều độ kỷ lưỡng, lại siêng năng tập thể dục mỗi sáng trước khi đi làm bất ngờ bị phán là bị bệnh ung thư mà lại là ung thư thời kỳ cuối mới oan mạng. Khởi đầu ông em cảm thấy sao mình hay mỏi mệt lạ thường, lúc nào cũng uể oải không muốn làm gì cả trái ngược với trước kia rất năng động, không bao giờ chịu ngồi không. Và bụng thì cứ bị đau dữ dội từng cơn mà cái đau rất lạ không giống như đau ruột hay bao tử. Đồng thời trong lúc đó, ông em lại phát hiện có vài mụt hạch xuất hiện trên ngực, trên cổ, dưới nách, sau ót. Ông vội đi bác sĩ gia đình thì được gởi đi chụp CT Scan cả vùng bụng. Kết quả, gan, bao tử. túi mật không bị gì cả mà trong tuyến tiền liệt thấy có một cái bướu khá to. Bác sĩ gia đình chuyển ông em qua bác sĩ chuyên khoa về tiết niệu nhưng phải chờ danh sách khám khoảng hai tuần. Do đó, con gái ông em mới đưa ba cháu vào nhà thương xin cấp cứu. Sau khi thăm khám xong, bác sĩ tiết niệu cho biết cái hạch đó to khoảng 8mm có thể là tuyến tiền liệt bị ung thư giai đoạn cuối nên mới lan ra khắp người. Họ nói phải làm biopsy rồi mới biết ra sao. Mà muốn làm sinh thiết cũng phải chờ lên danh sách tới phiên mới được.
Trong lúc chờ làm sinh thiết tuyến tiền liệt theo ý bác sĩ tiết niệu, một bác sĩ về quang tuyến cho làm PET Scan, nói phương pháp nầy rất hữu hiệu để nhận diện ung thư. Kết quả là những mụt hạch dưới ngực, dưới cổ, dưới nách, sau ót đều là ung thư, còn cái bướu trong tuyến tiền liệt thì không thấy dấu hiệu báo động. Có thể đó cũng là một cái hạch như những cái hạch đang nổi khắp châu thân. Thế là tất cả việc chữa trị đều tập trung vào những mụt hạch. Sau khi làm sinh thiết một cái hạch, bác sĩ chuyên khoa ung thư cho biết bệnh nầy là ung thư hạch bạch huyết (Lymphoma) giai đoạn thứ tư đã vô tới xương là thời kỳ cuối. Bác sĩ nói có thể chữa được nhưng hy vọng rất mong manh. Và rồi họ đã lập tức tiến hành làm hóa trị cho ông em đợt đầu thử xem có hợp thuốc không để ba tuần sau lại tiếp tục.
Giờ đây thì chỉ biết cầu trời khẩn Phật cho nạn khỏi tai qua. Tôi thật sự không hiểu nổi, Phật dạy ở đời phải ăn hiền ở lành, tu tâm dưỡng tánh, sống đạo đức ngay thẳng, làm việc thiện giúp đời thì sẽ tránh được bệnh tật tai ương. Nếu vậy thì gia đình ông em rể đây đã hội đủ điều kiện để được miễn trừ. Cả nhà bốn người từ cha mẹ tới hai đứa con, người nào cũng là Phật tử đã quy y tam bảo, hai vợ chồng đã về hưu, ngày thì đi làm công quả cho chùa, đêm về tụng kinh cầu phước cầu an cho bá tánh. Vậy thì tội tình gì mà đức Phật nở lòng gieo oan trái đau thương phán cho ông em một cái án nặng nề không sao đỡ nổi.
Đời người nếu như không bị chữ bệnh ám thì sẽ thấy được thiên thường. Khốn thay đó là một giai đoạn diễn biến tất nhiên trong cuộc hành trình của kiếp người không thể nào tránh khỏi.
Vậy nên, nếu ai có niềm tin ở đấng thiêng liêng của mình thì hãy cầu nguyện cho mình có sức chịu đựng cho đến giây phút lâm chung. Riêng tôi, kinh nhựt tụng của tôi là cầu xin cho tất cả mọi người trên thế gian này bất cứ ai tới ngày mãn kiếp cũng được đặc ân ra đi trong giấc ngủ êm đềm bởi suốt một kiếp làm người ai cũng đã chịu quá nhiều thống khổ điêu linh!. Lời cầu xin này thiết tưởng không có chi là quá đáng nhưng không biết ông trời trên cao có nghe thấy hay không mà viện dưỡng lão vẫn đầy dãy những kẻ già nua bệnh tật kéo lê kiếp sống đọa đày, sống ngắc ngoải khổ đau hơn là chết!! Thương sao kiếp người!!

VietBF@sưu tập

Thức dậy với cảm giác choáng váng kèm nhức đầu là trải nghiệm khó chịu. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, chẳng hạn tụt huyết áp, mất nước, thiếu ngủ, ngưng thở khi ngủ. Trong một số trường hợp ít gặp còn là đột quỵ.

Nhìn chung, phần lớn các vấn đề sức khỏe gây choáng váng và nhức đầu buổi sáng không phải là trường hợp nguy hiểm. Quan trọng nhất là nhận diện những dấu hiệu cảnh báo của đột quỵ. Vì nếu là đột quỵ thì cần phải đến bệnh viện cấp cứu ngay, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).


Nhức đầu, choáng váng có thể do thiếu ngủ, ngưng thở khi ngủ, tăng huyết áp nhưng cũng có thể do đột quỵ

ẢNH: AI

Với đột quỵ, thời gian can thiệp càng sớm thì khả năng cứu sống và hồi phục càng cao. Điểm mấu chốt của đột quỵ là triệu chứng xuất hiện đột ngột và thường đi kèm các dấu hiệu do bị tổn thương một vùng não nào đó. Những dấu hiệu này thường là méo miệng, tê yếu một bên tay, khó nói, nói đớ, nhìn đôi hay mất thăng bằng, loạng choạng.

Ngoài choáng và nhức đầu, đột quỵ còn xuất hiện các triệu chứng như lú lẫn, chóng mặt, buồn nôn. Đặc biệt, cơn nhức đầu do đột quỵ sẽ rất dữ dội.

Ở người bị huyết áp cao, choáng váng và nhức đầu cũng là những biểu hiện thường gặp. Tuy nhiên, một điều cũng cần lưu ý là tăng huyết áp mạn tính thường không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi gây biến chứng. Vì vậy, chỉ dựa vào cảm giác để đoán huyết áp có thể không chính xác.

Tuy nhiên, có một ngoại lệ quan trọng là những cơn tăng huyết áp đến mức nguy hiểm có thể đi kèm nhức đầu dữ dội, nhìn mờ, đau ngực, khó thở, lú lẫn, buồn nôn, ói mửa. Đây là tình huống cần được chăm sóc y tế khẩn cấp, đặc biệt nếu đo được huyết áp rất cao.

Những cơn tăng huyết áp đến mức nguy hiểm xảy ra khi chỉ số huyết áp đạt trên 180/120 mmHg, tức huyết áp tâm thu từ 180 mmHg và huyết áp tâm trương từ 120 mmHg trở lên. Trong khi đó, mức huyết áp bình thường chỉ là 120/80 mmHg.

Do đó, nếu một người thức dậy bị choáng váng, nhức đầu và đo thấy huyết áp rất cao kèm khó thở, đau ngực, lú lẫn, yếu tay chân, nhìn mờ thì cần phải xem đó là tình huống khẩn cấp. Ngược lại, nếu chỉ cảm thấy dường như huyết áp cao nhưng chưa đo, điều nên làm là hãy đo huyết áp thay vì tự kết luận.

Người mắc nên đến bác sĩ nếu cơn nhức đầu hay choáng khi thức dậy lặp lại, nhiều lần mỗi tuần, đặc biệt nếu ảnh hưởng sinh hoạt. Cũng cần đi khám ngay nếu người bệnh bị ngất, té ngã do choáng, tim đập bất thường, theo Healthline.

VietBF@sưu tập

Tổng thống Zelensky cho biết Kiev đang trao đổi với Washington về khả năng điều binh sĩ Mỹ đến Ukraine trong khuôn khổ các biện pháp đảm bảo an ninh.

Trong cuộc họp báo trực tuyến hôm 30/12, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết hiện diện của quân nhân Mỹ ở nước này sẽ là sự tăng cường an ninh lớn đối với Kiev.

"Chúng tôi đương nhiên đang thảo luận về vấn đề này với Tổng thống Trump và các đại diện của liên minh. Điều đó sẽ thể hiện lập trường mạnh mẽ về đảm bảo an ninh", ông nói.

Lãnh đạo Ukraine cho biết sẵn sàng gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin, dù ông từng nhấn mạnh rằng hai bên đang rất thiếu tin tưởng lẫn nhau.

"Tôi nói với Tổng thống Trump và giới lãnh đạo châu Âu rằng mình sẵn sàng gặp Tổng thống Putin theo bất kỳ hình thức nào. Tôi không sợ bất kỳ hình thức nào cả, song vấn đề chính là người Nga không được sợ hãi", ông Zelensky cho hay.


Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại cuộc gặp ở dinh thự Mar-a-Lago hôm 28/12. Ảnh: AP

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cùng ngày cũng ám chỉ về khả năng binh sĩ Mỹ được triển khai đến tuyến tiếp xúc giữa Nga và Ukraine, song không nêu chi tiết. Ông nhận định rằng có thể đạt được hòa bình ở Ukraine trong vài tuần nữa nhờ đảm bảo an ninh từ Mỹ, dù cảnh báo chưa thể chắc chắn một cách tuyệt đối.

Nhà Trắng chưa bình luận về phát biểu của ông Zelensky hay ông Tusk.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 28/12 cho biết ông và Tổng thống Zelensky "có thể đã tiến đến rất gần" một thỏa thuận nhằm chấm dứt chiến sự tại Ukraine, dù vẫn còn tồn tại vấn đề "gai góc" về lãnh thổ.

Ông Trump tỏ ra thận trọng hơn ông Zelensky về vấn đề đảm bảo an ninh, song khẳng định hai bên đã đi được 95% quãng đường để tiến tới thỏa thuận, đồng thời bày tỏ kỳ vọng các nước châu Âu sẽ đảm nhận phần lớn trách nhiệm với sự hậu thuẫn của Mỹ.

Vấn đề lãnh thổ hiện là điểm khó đạt đồng thuận trong nỗ lực tìm kiếm hòa bình tại Ukraine. Nga muốn kiểm soát toàn bộ vùng Donbass, trong khi Ukraine đề xuất đóng băng chiến tuyến hiện tại.

Trong nỗ lực tìm kiếm thỏa hiệp, Mỹ đề nghị Ukraine rút khỏi các khu vực còn nắm giữ ở Donbass để thiết lập vùng kinh tế tự do, song chưa rõ vùng này sẽ hoạt động như thế nào trên thực tế.

Nga ngày 30/12 cho biết lập trường đàm phán của nước này sẽ trở nên cứng rắn hơn, liên quan cáo buộc Ukraine phóng máy bay không người lái (UAV) tấn công dinh thự của Tổng thống Putin tại tỉnh Novgorod. Ukraine đã bác bỏ cáo buộc trên.

VietBF@sưu tập

Giá các kim loại quý quay đầu tăng trong phiên cuối năm, phục hồi sau khi bị bán tháo chốt lời đầu tuần này.

Chốt phiên giao dịch 30/12, giá vàng giao ngay thế giới tăng 6 USD lên 4.337 USD một ounce. Trong phiên, giá có thời điểm vượt 4.400 USD một ounce. Thị trường phục hồi sau phiên giảm tới 200 USD trước đó do hoạt động bán chốt lời của nhà đầu tư.

Giá bạc cũng tăng 7,3% lên 77,48 USD một ounce. Bạc lập đỉnh mới tại 83,6 USD một ounce hôm đầu tuần, ngay trước khi ghi nhận phiên giảm mạnh nhất 5 năm. Từ đầu năm, giá bạc đã đắt thêm 168%, chủ yếu nhờ được Mỹ công nhận là khoáng sản thiết yếu, chuỗi cung ứng thiếu hụt, nhu cầu dùng trong công nghiệp và đầu tư tăng.


Giá vàng thế giới tăng trở lại sau phiên bán tháo đầu tuần này. Đồ thị: Kitco

"Phiên đầu tuần rất biến động. Giao dịch tại phiên châu Á sôi nổi, kéo giá các kim loại quý lên. Thị trường sau đó lao dốc vì lực bán chốt lời. Dù vậy, mọi chuyện đã ổn định trở lại trong phiên hôm qua", Peter Grant - Phó giám đốc Zaner Metals nhận định.

Vàng được coi là công cụ trú ẩn an toàn trong thời kỳ bất ổn. Giá kim loại quý đã tăng 66% năm nay - mạnh nhất kể từ năm 1979. Nguyên nhân chủ yếu là lãi suất nhiều nơi giảm, bất ổn địa chính trị, lực mua mạnh của các ngân hàng trung ương và quỹ ETF.

Biên bản cuộc họp tháng 12 của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) công bố ngày 30/12, cho thấy quan chức chỉ đồng ý giảm lãi suất sau khi trải qua cuộc tranh luận gay gắt về các rủi ro với kinh tế Mỹ hiện tại. Fed sẽ tiếp tục nhóm họp ngày 27-28/1. Nhà đầu tư hiện dự báo cơ quan này giữ nguyên lãi suất.

"Thị trường vẫn đang ngờ vực vào thỏa thuận hòa bình Nga - Ukraine. Các thước đo rủi ro địa chính trị vẫn ở mức cao, từ đó hỗ trợ giá kim loại quý", Grant cho biết. Nga tuần này cáo buộc Ukraine cố tấn công nơi ở của Tổng thống Vladimir Putin, tuyên bố sẽ trả đũa. Ukraine cho rằng các cáo buộc này vô căn cứ.

Ngoài vàng và bạc, các kim loại quý khác cũng tăng giá. Bạch kim thêm 5% lên 2.216 USD. Palladium lên 1.639 USD. Từ đầu năm, hai kim loại quý này tăng lần lượt 144% và 81%.

VietBF@sưu tập

Ước tính dưới 670.000 trẻ Nhật Bản chào đời trong năm 2025, giảm 3% so với năm ngoái, các chuyên gia cho rằng nước này đang tiến sát mốc "chạm đáy dân số" và sớm 16 năm.

Các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản dự kiến đến năm 2041 đất nước mới "chạm đáy dân số". Song thực tế cho thấy Nhật Bản đang tiến sát mốc này ngay trong năm 2025, sớm hơn 16 năm so với kịch bản tồi tệ nhất của chính phủ.

Dữ liệu sơ bộ 10 tháng đầu năm cho thấy tổng số trẻ em sinh ra trong năm 2025 dự kiến tụt xuống dưới ngưỡng 670.000. Đây là mức thấp kỷ lục kể từ khi bắt đầu ghi nhận dữ liệu vào năm 1899. Ông Masakazu Yamauchi, chuyên gia nhân khẩu học tại Đại học Waseda, nhận định số ca sinh trong năm 2025 có khả năng giảm 3% so với con số 686.000 năm 2024. Nếu điều này xảy ra, đây sẽ là năm thứ 10 liên tiếp Nhật Bản ghi nhận số trẻ em sinh ra thấp kỷ lục.

Trước đó, năm 2023, Viện Nghiên cứu Quốc gia về Dân số và An sinh Xã hội Nhật Bản dự báo số trẻ chào đời năm 2025 là 749.000. Kể cả trong "kịch bản bi quan nhất", chính phủ cũng cho rằng phải có ít nhất 681.000 trẻ chào đời vào năm nay. Tuy nhiên, thực tế hiện tại đã phá vỡ mọi lằn ranh đỏ về an toàn nhân khẩu học.

Tại một quốc gia mà việc sinh con ngoài giá thú vẫn còn là điều kiêng kỵ như Nhật Bản, tỷ lệ sinh tỷ lệ thuận với số lượng đám cưới. Song "sợi dây tơ hồng" đang ngày càng lỏng lẻo. Số người kết hôn hàng năm đã giảm xuống dưới 500.000, chỉ còn bằng một nửa so với thời kỳ hoàng kim năm 1972.


Trẻ con ngày càng ít ỏi ở Nhật Bản. Ảnh minh họa: Bloomberg

Sự sụt giảm sinh này, kết hợp với tỷ lệ tử vong ngày càng tăng ở một xã hội siêu già, tạo ra một "hố đen" nhân khẩu học. Riêng trong năm 2024, dân số Nhật Bản đã giảm hơn 900.000 người. Vấn đề càng trở nên trầm trọng khi dữ liệu này chỉ tính riêng cộng đồng dân cư bản địa, cho thấy sự sụt giảm ở quy mô báo động của nguồn gene gốc tại quốc gia này.

Thủ tướng Sanae Takaichi mô tả đây là "thách thức lớn nhất" của quốc gia khi thành lập Bộ chỉ huy Chiến lược Dân số hồi cuối tháng 11. Nước này đã mạnh tay chi 23 tỷ USD cho lộ trình 3 năm nhằm đảo ngược đà giảm sinh, hiệu quả vẫn là một dấu hỏi lớn.

Nhiều chuyên gia kinh tế và giới học giả đang hối thúc chính phủ dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật để điều chỉnh lại toàn bộ kế hoạch tài khóa. Tuy nhiên, theo ông Masatoshi Kikuchi, chiến lược gia trưởng tại Công ty Chứng khoán Mizuho, thừa nhận thực tế này là một "canh bạc" chính trị đầy rủi ro. Thừa nhận dự báo sai đồng nghĩa với xác nhận các chính sách khuyến sinh bấy lâu nay thất bại hoàn toàn. Khi đó, viễn cảnh người dân phải đóng thuế cao hơn và nhận lương hưu ít đi là điều không thể tránh khỏi.

Áp lực đè nặng lên năm 2026, năm Bính Ngọ hay còn gọi là năm "Ngựa lửa" - Hinouma trong lịch Nhật Bản. Trong quá khứ, niềm tin về việc bé gái sinh năm này mang số mệnh xấu đã khiến tỷ lệ sinh năm 1966 lao dốc tới 25%.

Tuy nhiên, giữa những dự báo u ám, vẫn có một tia sáng từ góc nhìn của giới trẻ. Ông Takashi Inoue, chuyên gia nhân khẩu học tại Đại học Aoyama Gakuin, cho rằng thế hệ trẻ sống trong thời đại của AI và công nghệ không còn quan tâm đến những quan niệm đó. Với họ, "Ngựa lửa" chỉ là một trang ký ức của thế hệ đi trước, không đủ sức nặng để lay chuyển quyết định cá nhân về hôn nhân hay gia đình.

VietBF@sưu tập

Trên không gian mạng, AI được đánh giá đang trao sức mạnh cho cả bên tấn công và phòng thủ, làm tăng độ phức tạp của cuộc chiến an ninh bảo mật.

Theo Jim Richberg, Giám đốc An ninh thông tin toàn cầu của công ty bảo mật Mỹ Fortinet, trí tuệ nhân tạo (AI) được sử dụng rộng rãi nhằm tối ưu hóa việc phân tích dữ liệu, hậu cần và ra quyết định. Công nghệ này có thể trở thành yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến kết quả của mọi cuộc xung đột, dù trên chiến trường thực hay ảo. Trên chiến trường thực, tác động của AI được thể hiện rõ trong cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine, như thông qua máy bay không người lái (UAV). Trên không gian mạng - chiến trường ảo - ảnh hưởng của AI cũng ngày càng lớn và lan rộng nhanh hơn.

Trí tuệ nhân tạo bùng nổ thời gian qua chủ yếu do sự hiện diện của AI tạo sinh (GenAI). Trong khi đó, trí tuệ nhân tạo dự đoán (Predictive AI) và phân biệt (Discriminative AI), vốn đóng vai trò trọng yếu trong nghiên cứu và ứng phó với các mối đe dọa an ninh mạng, cũng liên tục tiến bộ. Tuy nhiên, trong khi hai loại này hỗ trợ phòng thủ mạng, GenAI lại hỗ trợ cho cả "ta lẫn địch".


Minh họa "AI đối đầu AI" trong an ninh mạng. Ảnh: ChatGPT

AI làm tăng số lượng và loại hình của các mối đe dọa

Khác với AI phân biệt và dự đoán, thường tập trung vào dự đoán dữ liệu thuộc loại nào, GenAI có thể tổng hợp dữ liệu hoàn toàn mới, bao gồm văn bản, hình ảnh và mã máy tính. Do đó, theo FortiGuard Labs, tổ chức nghiên cứu của Fortinet, GenAI có thể đơn giản hóa việc phát triển phần mềm, làm tăng số lượng lỗ hổng bị tin tặc khai thác, hiện ở mức dưới 5% tổng số lỗ hổng, đồng thời tăng tính đa dạng của cuộc tấn công.

Ngoài ra, GenAI có thể tạo mã nhanh hơn so với lập trình viên con người, giúp rút ngắn thời gian từ khi phát hiện lỗ hổng đến khi tung ra phần mềm độc hại dựa trên lỗ hổng đó. Khách hàng trước đây thường có vài ngày hoặc vài tuần để áp dụng bản vá hoặc giải pháp tạm thời khi gặp lỗ hổng mới. Nhưng với GenAI, các cuộc tấn công xảy ra chỉ trong vài giờ, thậm chí vài phút. Kẻ tấn công có thể dùng GenAI để nhanh chóng phân tích bản vá và phát triển phiên bản mới nhằm vượt qua chúng.

Tội phạm mạng cũng dùng GenAI để tăng độ tin cậy cho vụ lừa đảo và tấn công kỹ thuật khác, tạo những tương tác bằng văn bản, giọng nói, video giả mạo trông thuyết phục hơn. Công nghệ này thậm chí giúp xác định nạn nhân tiềm năng, làm tăng quy mô, tốc độ và độ chính xác của hoạt động thăm dò trước khi tấn công.

AI thúc đẩy an ninh mạng thông minh và tự động

Ở chiều ngược lại, trí tuệ nhân tạo hỗ trợ tìm lỗi và giảm điểm yếu bảo mật tiềm ẩn. Điều này đặc biệt quan trọng khi các nhà phát triển sử dụng module phần mềm mã nguồn mở và phần mềm của bên thứ ba.

Ngày càng nhiều giải pháp an ninh mạng, bao gồm giải pháp từ Fortinet, dùng AI để hỗ trợ xác định và giải quyết lỗ hổng. Với khối lượng dữ liệu bảo mật ngày càng tăng, các nhóm bảo mật, vốn thiếu nhân lực do tình trạng thiếu hụt kỹ năng toàn cầu, giờ có thể tăng cường tự động hóa để phân tích dữ liệu thô, từ đó phát hiện và xử lý những hoạt động bất thường hoặc độc hại.

Giải pháp an ninh mạng truyền thống thường phân mảnh và được thiết kế để chống lại một số mối đe dọa nhất định, do đó, chúng khó ngăn chặn những cuộc tấn công đa hướng và tinh vi ngày nay. Các giải pháp dùng AI để liên kết dấu hiệu xâm phạm từ nhiều nguồn dữ liệu và kết hợp hoạt động phòng thủ từ nhiều giải pháp bảo mật sẽ giúp đối phó với kẻ tấn công tốt hơn.

Dù an ninh mạng được tăng cường nhờ AI, Richberg cho rằng vẫn còn một rủi ro tiềm ẩn. Khi nhà cung cấp tạo thành công bản vá cho lỗ hổng phần mềm, người dùng cần áp dụng kịp thời để đạt hiệu quả. Thuật ngữ "lỗ hổng N ngày" đề cập đến số ngày (N) kể từ khi phát hiện lỗ hổng và phát hành bản vá, nhưng nhiều người chậm hoặc không áp dụng, khiến kẻ tấn công thu lợi mà không cần phát triển lỗ hổng mới. AI có thể giúp quản lý, xác định lỗ hổng và áp dụng bản vá, nhưng hiện vẫn rất ít tổ chức sử dụng những công cụ như vậy.

Theo Fortinet, các tổ chức nên lựa chọn đối tác bảo mật giàu kinh nghiệm trong đổi mới AI và cam kết "bảo mật ngay từ khâu thiết kế". Bảo mật mạnh nên là một phần không thể thiếu trong toàn bộ vòng đời của sản phẩm và dịch vụ, từ khâu thiết kế ban đầu đến khi triển khai và sử dụng.

VietBF@sưu tập

Khi hồ sơ cũ bỗng được đưa lên “diện đặc biệt”: đó không bao giờ chỉ là ngẫu nhiên
Việc các hồ sơ cũ liên quan đến khai thác đất hiếm và quặng bô xít “bất ngờ” được đưa vào diện Ban Chỉ đạo Trung ương theo dõi “đặc biệt” ngay sau Hội nghị Trung ương 15, theo nhiều giới quan sát, khó có thể xem như một động tác kỹ thuật đơn thuần.

Bởi cùng thời điểm ấy – ngày 25/12/2025 – bị can Lê Thanh Thản, một doanh nhân được nhắc như “đàn em” của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, tiếp tục bị truy tố trong vụ án kéo dài 6 năm liên quan đến hành vi lừa dối khách hàng.

Hai mảnh ghép tưởng rời rạc lại xuất hiện cạnh nhau, cùng một nhịp, cùng một thời điểm. Và chính cái “đặt cạnh nhau” ấy tạo ra cảm giác: đây là một thông điệp.

Hậu Trung ương 15: khi “đã chắc ghế” thì cần một câu chuyện để đóng dấu
Trong bối cảnh hậu Hội nghị Trung ương 15, khi ông Tô Lâm được nhìn nhận là đã chắc chắn tiếp tục ở vị trí Tổng Bí thư nhiệm kỳ tới nhưng vẫn gây tranh cãi trong dư luận, nhu cầu củng cố tính chính danh trở nên cấp thiết.

Theo cách nhìn của các giới quan sát việc “khui lại” các chủ trương lớn và sai phạm của người tiền nhiệm – từ cố Tổng Bí thư Trọng cho tới cựu Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng – không chỉ là chống tham nhũng. Nó là một dạng “định nghĩa lại trật tự”: ai là trung tâm, ai là di sản, và di sản nào sẽ bị lật lên khỏi lớp bụi thời gian.

Bô xít Tây Nguyên: một quyết sách mang dấu ấn Nguyễn Tấn Dũng
Chủ trương khai thác bô xít Tây Nguyên là quyết định mang dấu ấn sâu đậm của Nguyễn Tấn Dũng trong hai nhiệm kỳ Thủ tướng (2006–2015).

Từ Quyết định 167 đầu năm 2007 đến các dự án Bô xít Tân Rai và Bô xít Nhân Cơ, đây từng được xác định là “chủ trương lớn” của Đảng và Nhà nước, bất chấp những cảnh báo liên tục từ giới khoa học và trí thức.

Đáng chú ý nhất là các thư và kiến nghị của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhiều lần nhấn mạnh nguy cơ môi trường, xã hội và an ninh quốc phòng “cực kỳ nghiêm trọng” nếu khai thác bô xít ở Tây Nguyên.

Nhưng những cảnh báo ấy đã không được lắng nghe, thậm chí còn bị đẩy lùi bằng một lập luận quen thuộc: “đây là quyết sách đã được Bộ Chính trị và Đại hội Đảng thông qua, không được phép bàn lùi.”

Gần 20 năm “vùng cấm”: vì sao đến cuối 2025 mới lật lại?
Trong suốt gần hai thập niên, bô xít – và các dự án có liên quan nhà đầu tư Trung Quốc tại khu vực “mái nhà” Tây Nguyên – gần như trở thành một chủ đề nhạy cảm, nhiều lúc bị coi là “vùng cấm”.

Chính vì thế, việc cuối năm 2025 các sai phạm bỗng được đưa vào diện theo dõi “đặc biệt” tạo ra một câu hỏi gai góc: vì sao là lúc này, chứ không phải sớm hơn?
Khi rủi ro môi trường, hiệu quả kinh tế và những cảnh báo chiến lược đã được nêu từ lâu, thậm chí đã “hiển hiện quá rõ”.

Với những người đặt vấn đề về quan hệ Việt–Trung, động thái này còn được diễn giải như một thay đổi cách tiếp cận của ban lãnh đạo mới trong thái độ với Bắc Kinh: thứ từng tránh nhắc nay đưa ra ánh sáng.

“Không vùng cấm, không ngoại lệ”: thông điệp gửi cho ai?
Theo lập luận của các giới quan sát việc “khui lại” bô xít – đất hiếm là bước đi mang tính biểu tượng để tái khẳng định khẩu hiệu “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” mà Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh.

Nhưng biểu tượng không vô hướng. Nó luôn có địa chỉ.

Trong cách hiểu này, khui bô xít đồng nghĩa với một lời nhắn tới các nhóm quyền lực cũ: việc “đào bới quá khứ” sẽ không dừng lại, và những di sản từng là lá chắn chính trị cũng có thể bị lật lên bàn mổ.

Nó cũng phản ánh sự dịch chuyển trọng tâm quyền lực: chủ trương bô xít gắn với giai đoạn quyền lực của ông Ba Dũng và mạng lưới lợi ích. Đưa chủ đề ấy vào vùng giám sát “đặc biệt” trước thềm Đại hội 14 có thể được đọc như một nỗ lực tái phân định ranh giới ảnh hưởng của các “trung tâm” cũ với ban lãnh đạo hiện tại.

Thực chất hay chỉ là “cú đánh biểu tượng” để trấn an dư luận?
Nhưng câu hỏi lớn nhất vẫn nằm ở tính thực chất.

Liệu việc khui lại bô xít – đất hiếm sẽ đi đến tận cùng trách nhiệm, cơ chế, dòng lợi ích, và những mắt xích đã tồn tại suốt gần 20 năm?
Hay rốt cuộc chỉ dừng ở mức “biểu tượng chính trị” – đủ mạnh để tạo hiệu ứng, đủ rộng để răn đe, nhưng không nhất thiết chạm đến phần lõi?

Trong bối cảnh Tổng Bí thư Tô Lâm cần củng cố tính chính danh sau Trung ương 15, động thái này được nhìn như một nước cờ “đa dụng”: vừa đánh vào bức xúc xã hội, vừa tạo thế chính trị trước Đại hội 14, vừa phát tín hiệu với các nhóm quyền lực cũ.

Và vì thế, câu chuyện bô xít hôm nay không chỉ là chuyện quặng. Nó là chuyện quyền lực.
Không chỉ là tài nguyên. Mà là ai được quyền lật lại quá khứ — và lật tới mức nào.

25 phong bì và cảm giác lạnh sống lưng của xã hội
Thông tin cơ quan điều tra thu giữ hơn 1 tỷ đồng tiền mặt cùng 156.100 USD trong 25 phong bì tại phòng làm việc của cựu Thứ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội Nguyễn Bá Hoan lập tức gây chấn động.

Cú sốc không chỉ nằm ở con số. Nó nằm ở chi tiết: phong bì in sẵn tên doanh nghiệp.

Trong văn hóa hành chính vốn quen với chữ “phong bì”, chi tiết ấy khiến người ta rùng mình vì nó gợi ra một điều vượt khỏi sự “tự phát”: một nếp đưa – nhận có dấu vết, có nhịp, có “hệ thống”, và có thể đã kéo dài đủ lâu để trở thành… bình thường trong mắt người trong cuộc.

“Giấy phép con” và cái giá phải trả để hồ sơ được đi qua
Theo cáo buộc của cơ quan điều tra được nêu trong thông tin bạn cung cấp, ông Hoan bị cho là đã lợi dụng thẩm quyền quản lý lĩnh vực xuất khẩu lao động để gây khó dễ cho doanh nghiệp, dựng lên các “giấy phép con”, buộc doanh nghiệp phải chi tiền thì hồ sơ mới được thông qua.

Nếu bức tranh này đúng như cáo buộc, nó không còn là câu chuyện “một phong bì cảm ơn”, mà là cơ chế “phí qua trạm” biến thủ tục thành công cụ. Khi quyền ký trở thành quyền thu, thị trường không còn cạnh tranh bằng năng lực, mà bằng… quan hệ và ngân sách “bôi trơn”.

Và người bị bóp nghẹt cuối cùng thường không phải doanh nghiệp lớn đủ sức chịu đựng, mà là người lao động nghèo — những người phải gánh thêm phí, thêm nợ, thêm rủi ro trong hành trình mưu sinh xa xứ.

Không chỉ một vụ: từ Bộ LĐ-TBXH sang Bộ Y tế
Điều khiến dư luận nặng lòng là vụ này không đứng một mình.

Bộ Công an gần đây khởi tố một đường dây tham nhũng lớn tại Cục An toàn Thực phẩm (Bộ Y tế), với cáo buộc nhận hối lộ tổng cộng hơn 100 tỷ đồng trong giai đoạn 2018–2024, và chỉ đến khi vụ án bị khởi tố năm 2025 thì chuỗi sai phạm mới lộ ra.

Hai vụ, hai bộ, nhưng cùng một mùi: nhũng nhiễu bền bỉ, kéo dài nhiều năm, có dấu hiệu “ăn theo hệ thống”, và câu hỏi tự nhiên bật ra là: vì sao nó có thể tồn tại lâu đến vậy?

Lỗ hổng giám sát: vì không thấy hay vì thấy mà khó chạm?
Khi một sai phạm kéo dài qua nhiều đời lãnh đạo, nhiều tầng nấc, xã hội sẽ không chỉ hỏi “ai ăn?”, mà sẽ hỏi “ai canh?”.

Các cơ chế kiểm tra nội bộ ở đâu? Những cuộc thanh tra, kiểm toán, giám sát thường kỳ đã làm được gì? Tại sao các biểu hiện “bất thường” không bị chặn sớm mà cứ để tích tụ, rồi đến lúc vỡ ra thì đã thành những con số khiến người dân choáng váng?

Ở đây, không nhất thiết phải kết luận điều gì thay cho điều tra. Nhưng sự hoài nghi của công chúng là có thật: trong một hệ thống mà mọi thứ đều có cơ quan phụ trách, thì việc “không phát hiện suốt nhiều năm” tự nó đã là một vấn đề.

Sau Hội nghị Trung ương 15: chống tham nhũng hay tái sắp xếp quyền lực?
Sau Hội nghị Trung ương 15, chính trường Việt Nam xuất hiện nhiều động thái được một số giới quan sát nhìn như dấu ấn tái định hình trật tự quyền lực của Tổng Bí thư Tô Lâm.

Trong cách nhìn đó, việc bị can Lê Thanh Thản (Chủ tịch Mường Thanh) tiếp tục bị truy tố trong một vụ án kéo dài nhiều năm được diễn giải không chỉ như tố tụng thuần túy, mà còn như một tín hiệu: “dọn bàn cờ”, chạm vào những mắt xích từng được xem gần với “di sản” nhân sự – ảnh hưởng của thời kỳ trước.

Hiện tượng báo chí chính thống dường như ít nhắc đến cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng sau một thời gian được tôn vinh rất cao; đến giỗ đầu, sự im lặng càng khiến nhiều người diễn giải theo hướng “đoạn tuyệt biểu tượng”. Đây là những nhận định mang tính quan sát xã hội, chưa phải kết luận chính thức, nhưng nó phản ánh không khí chính trị: quyền lực luôn đi cùng biểu tượng, và biểu tượng đôi khi nói nhiều không kém những văn bản.

Tuy nhiên, chiến lược “làm sạch” theo cách quyết liệt cũng có mặt trái: tốc độ tập trung quyền lực quá nhanh có thể tạo cảm giác bất an trong nội bộ, khi thông điệp phát ra là “không còn chỗ cho do dự”.

Một nghịch lý khó nuốt: “nhận quà biếu” rồi nộp lại là… hết trách nhiệm?
Chống tham nhũng thường được tuyên bố “không vùng cấm, không ngoại lệ”. Nhưng chính vì khẩu hiệu ấy rất mạnh, nên những vụ xử lý “lệch chuẩn” lại càng gây tranh cãi.

Trường hợp ở Đắk Lắk: cựu Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Ngọc Nghị bị nêu có hành vi nhận 4,5 tỷ đồng dưới dạng “quà biếu”, nhưng do đã nộp lại nên không bị xem xét trách nhiệm hình sự; trong khi cấp dưới bị truy tố về “nhận hối lộ”, với các khoản 5,1 tỷ và 6 tỷ.

Sự “một trời, một vực” này đẩy dư luận vào câu hỏi gai góc: nếu nhận tiền rồi trả lại có thể “xóa” trách nhiệm hình sự, vậy chuẩn mực pháp lý đang được áp dụng ra sao? Răn đe ở đâu? Và “không ngoại lệ” có còn là lời hứa có giá trị hay chỉ là khẩu hiệu dùng khi cần?

Một xã hội muốn tin vào công lý cần sự nhất quán. Người dân có thể chấp nhận rằng pháp luật có tình tiết giảm nhẹ. Nhưng rất khó chấp nhận cảm giác có một cánh cửa dành riêng cho người “ở trên”.

Câu hỏi cuối cùng: đốt lò để trong sạch hay để ai đó nắm bàn điều khiển?
Những vụ phong bì tiền mặt, những đường dây nhiều năm, những cách xử lý chênh lệch… tất cả gặp nhau ở một điểm: niềm tin.

Chống tham nhũng, nếu muốn là trụ cột, phải thuyết phục được xã hội rằng luật pháp không chỉ nghiêm, mà còn công bằng; không chỉ mạnh tay, mà còn đo lường được, giải thích được, và không tùy nghi.

Còn nếu người dân chỉ nhìn thấy những cú bắt lớn theo từng đợt, nhưng lại không thấy một cơ chế ngăn sai phạm từ gốc; nếu họ thấy người này bị xử nặng, người kia “nộp lại là xong”; nếu họ thấy “phong bì in tên doanh nghiệp” tồn tại nhiều năm mới lộ… thì lò có cháy rực mấy, tro tàn vẫn là một câu hỏi: ai sẽ trả lại cho xã hội cảm giác rằng công lý không chọn phe?

Và trước thềm Đại hội 14, câu hỏi ấy sẽ không chỉ nằm trên bàn trà của dư luận. Nó sẽ nằm trong chính cách hệ thống quyết định: xây lại nền tảng pháp lý cho công bằng — hay tiếp tục dùng chống tham nhũng như một ngôn ngữ quyền lực.

Các luật sư của Brian Cole, nghi phạm vụ đánh bom bằng ống dẫn khí ở Washington DC, viện dẫn chứng tự kỷ để xin phóng thích có điều kiện.


Brian Cole, nghi phạm đánh bom tự chế ở Washington DC, người bị cáo buộc đặt bom tự chế bên ngoài các tòa nhà của Ủy ban Quốc gia Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa vào tháng 1 năm 2021, đã trở lại tòa án ở Washington DC vào thứ Ba.

Trong phiên tòa, luật sư của Brian Cole đã lập luận trước Thẩm phán Matthew Sharbaugh của Tòa án sơ thẩm Hoa Kỳ về việc tạm thời trả tự do cho Cole, viện dẫn chẩn đoán tự kỷ trước đó của anh ta.

Tuy nhiên, Thẩm phán Sharbaugh đã không đưa ra quyết định ngay lập tức về việc phóng thích Cole mà thay vào đó tuyên bố rằng ông sẽ quyết định về việc phóng thích có điều kiện vào một ngày sau đó.

Hôm thứ Hai, Cole bị bồi thẩm đoàn Tòa án cấp cao DC truy tố hai tội danh liên bang, trong đó có một tội danh liên quan đến khủng bố.


Theo NBC News :

Người đàn ông ở Virginia bị cáo buộc đặt bom ống tại thủ đô Washington vào ngày 5 tháng 1 năm 2021 đang yêu cầu được trả tự do có điều kiện khỏi nhà tù, luật sư của ông viện dẫn chẩn đoán tự kỷ của ông.

Các công tố viên liên bang cáo buộc Brian Cole, 30 tuổi, là người đã đặt các thiết bị nổ tại trụ sở quốc gia của đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ vào đêm trước khi những kẻ bạo loạn tràn vào Điện Capitol. Anh ta đã bị giam giữ kể từ khi bị bắt vào ngày 4 tháng 12, khi bị buộc tội vận chuyển thiết bị nổ và âm mưu phá hoại bằng vật liệu nổ.

Cole vẫn chưa đưa ra lời bào chữa.

Thẩm phán Tòa án sơ thẩm Hoa Kỳ Matthew Sharbaugh đã từ chối đưa ra phán quyết về việc liệu Cole có được thả hay không vào thứ Ba, nói với cả hai bên rằng có “những lập luận quan trọng đang được xem xét”. Cả Cole và một số thành viên gia đình anh tại phiên điều trần đều không phản ứng trước thông báo của Sharbaugh.

Hôm thứ Hai, bà Jeanine Pirro, Chưởng lý Hoa Kỳ khu vực Columbia, đã viết trên X rằng văn phòng của bà đã nộp các tài liệu lên tòa án tiết lộ Cole đã thú nhận việc chế tạo bom và cài đặt bộ hẹn giờ để kích nổ chúng.


FBI đã xác định Brian Cole là nghi phạm đánh bom ống mà không sử dụng bất kỳ bằng chứng mới nào, mà thay vào đó sử dụng bằng chứng do FBI dưới thời Biden thu thập được.

Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh tạm dừng mọi khoản thanh toán hỗ trợ chăm sóc trẻ em cho bang Minnesota khi đang điều tra các cáo buộc gian lận trên diện rộng.


Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh hôm thứ Ba thông báo sẽ tạm dừng tất cả các khoản thanh toán hỗ trợ chăm sóc trẻ em cho bang Minnesota trong bối cảnh có cáo buộc gian lận trên diện rộng.

Những kẻ lừa đảo trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và trông trẻ người Somalia có thể đã biển thủ hơn 9 tỷ đô la tiền thuế của người dân ở Minnesota.

“Chúng tôi đã ngừng cấp tiền rồi,” Thứ trưởng Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Jim O'Neill cho biết.

Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh (HHS) đã thực hiện ba biện pháp chống lại nạn gian lận tràn lan ở Minnesota: Tất cả các khoản thanh toán trên toàn quốc sẽ yêu cầu phải có bằng chứng xác thực và hình ảnh trước khi tiền được gửi đến tiểu bang.

Tất cả các cá nhân xuất hiện trong video của Nick Shirley đã được xác định danh tính và yêu cầu kiểm toán đã được đưa ra.

Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh (HHS) cũng đã thiết lập một đường dây nóng để báo cáo các vụ gian lận.

Toàn văn tuyên bố của Jim O'Neill:

Chúng tôi đã tạm dừng tất cả các khoản thanh toán trợ cấp chăm sóc trẻ em cho tiểu bang Minnesota.

Chắc hẳn bạn đã đọc về những cáo buộc nghiêm trọng cho rằng tiểu bang Minnesota đã chuyển hàng triệu đô la tiền thuế của người dân vào các cơ sở giữ trẻ lừa đảo trên khắp Minnesota trong thập kỷ qua.

Hôm nay, chúng tôi đã thực hiện ba hành động chống lại hành vi gian lận trắng trợn đang hoành hành ở Minnesota và trên khắp cả nước:

1. Tôi đã kích hoạt hệ thống "bảo vệ chi tiêu" cho tất cả các khoản thanh toán ACF. Bắt đầu từ hôm nay, tất cả các khoản thanh toán ACF trên khắp nước Mỹ sẽ yêu cầu phải có lý do chính đáng và biên lai hoặc bằng chứng hình ảnh trước khi chúng tôi chuyển tiền cho tiểu bang.

2. Alex Adams và tôi đã xác định được những cá nhân trong bài viết xuất sắc của @nickshirleyy. Tôi đã yêu cầu @GovTimWalz tiến hành một cuộc kiểm toán toàn diện đối với các trung tâm này. Điều này bao gồm hồ sơ điểm danh, giấy phép, khiếu nại, điều tra và thanh tra.

3. Chúng tôi đã thiết lập đường dây nóng và địa chỉ email chuyên dụng để báo cáo gian lận tại https://childcare.gov. Cho dù bạn là phụ huynh, nhà cung cấp dịch vụ hay thành viên của cộng đồng, chúng tôi đều muốn lắng nghe ý kiến ​​của bạn.

Chúng tôi đã ngừng cấp tiền và đang tìm ra thủ phạm.


Thông báo của HHS được đưa ra sau khi các đặc vụ liên bang thuộc Bộ An ninh Nội địa đã trực tiếp đến từng nhà ở Minneapolis để điều tra các địa điểm bị nghi ngờ là nơi lừa đảo của người Somalia, sau khi video lan truyền rộng rãi của nhà báo Nick Shirley vạch trần nạn lừa đảo tràn lan trong cộng đồng người Somalia.

Hôm thứ Hai, các đặc vụ liên bang đã ập vào các cơ sở kinh doanh của người Somalia ở Minneapolis.

"Cục Điều tra An ninh Nội địa @ICEGov hiện đang có mặt tại Minneapolis để tiến hành một cuộc điều tra quy mô lớn về gian lận trong lĩnh vực chăm sóc trẻ em và các loại gian lận khác," Bộ trưởng An ninh Nội địa Kristi Noem cho biết.

“Sẽ có thêm thông tin nữa,” bà Noem nói thêm.

Chính quyền Trump kiện bang Virginia vì cho phép người nhập cư bất hợp pháp được hưởng học phí ưu đãi trong bang trong khi người đóng thuế Mỹ phải gánh chịu chi phí.


Chính quyền Trump đã khởi kiện một vụ án liên bang quy mô lớn chống lại tiểu bang Virginia, cáo buộc các nhà lãnh đạo tiểu bang công khai vi phạm luật nhập cư liên bang bằng cách giảm học phí đại học cho người nhập cư bất hợp pháp trong khi buộc công dân Mỹ từ các tiểu bang khác phải trả mức học phí cao hơn đáng kể.

Trong đơn kiện dân sự đệ trình lên Tòa án Quận Hoa Kỳ khu vực phía Đông Virginia, Bộ Tư pháp lập luận rằng chương trình học phí của Virginia vi phạm trắng trợn luật liên bang và phải bị chấm dứt vĩnh viễn.

Vụ kiện này yêu cầu phán quyết tuyên bố và lệnh cấm để ngăn chặn việc thi hành các đạo luật của Virginia quy định người nhập cư bất hợp pháp được coi là "cư dân" của tiểu bang cho mục đích học phí và hỗ trợ tài chính.

Trọng tâm của vụ kiện là một đạo luật được thông qua năm 2021 và có hiệu lực từ năm 2022, cho phép sinh viên nhập cư bất hợp pháp đáp ứng các tiêu chí cụ thể về cư trú và tốt nghiệp trung học ở Virginia được đóng học phí như sinh viên nội trú bất kể tình trạng nhập cư của họ. Họ cũng có thể đủ điều kiện nhận hỗ trợ tài chính từ tiểu bang.

Trong khi đó, công dân Mỹ đến từ các tiểu bang lân cận—hoặc thậm chí cả các gia đình quân nhân đóng quân tạm thời ở nơi khác—lại phải trả mức học phí dành cho sinh viên ngoài tiểu bang, cao hơn hàng chục nghìn đô la.

Đơn kiện của Bộ Tư pháp nêu rõ rằng chính sách của Virginia ưu đãi người nhập cư bất hợp pháp hơn công dân Mỹ, gọi hành vi này là "hoàn toàn bị cấm và bị luật liên bang bác bỏ".

"Trái ngược hoàn toàn với luật liên bang, luật Virginia cho phép người nước ngoài không cư trú hợp pháp tại Hoa Kỳ được hưởng mức phí ưu đãi dành cho cư dân tiểu bang và trợ cấp tài chính do tiểu bang quản lý dựa trên nơi cư trú trong tiểu bang, nhưng lại không cho phép công dân Hoa Kỳ được hưởng các quyền lợi đó bất kể họ có phải là cư dân Virginia hay không," đơn kiện nêu rõ.

“Kể từ năm 2022, luật pháp Virginia cho phép người nước ngoài bất hợp pháp thiết lập nơi cư trú tại Virginia được hưởng mức học phí ưu đãi dành cho cư dân trong tiểu bang, trong khi từ chối quyền lợi tương tự đối với công dân Hoa Kỳ không phải là cư dân của Virginia.”

Vụ kiện này cho thấy rõ mức độ nghiêm trọng của sự phân biệt đối xử. Ví dụ, tại Đại học Virginia, sinh viên đại học nội trú phải trả khoảng 23.900 đô la học phí mỗi năm, trong khi công dân Mỹ ngoại trú phải trả gần 63.000 đô la mỗi năm.

Theo quy định của Virginia, người nhập cư bất hợp pháp có thể được hưởng mức thuế thấp hơn, trong khi công dân Mỹ đến từ tiểu bang khác thì không.

Vụ kiện viện dẫn các sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Trump nhằm chấm dứt việc trợ cấp từ tiền thuế của người dân cho người nhập cư bất hợp pháp và đảm bảo đối xử bình đẳng với người Mỹ trước pháp luật. Các chỉ thị này yêu cầu các cơ quan liên bang thách thức các luật tiểu bang ưu tiên người nhập cư bất hợp pháp hơn công dân Mỹ—đặc biệt là trong giáo dục đại học.

Chính quyền lập luận rằng chính sách của Virginia không chỉ vi phạm luật nhập cư mà còn làm suy yếu chủ quyền quốc gia và khuyến khích nhập cư bất hợp pháp bằng cách cung cấp các phúc lợi công cộng có giá trị mà Quốc hội đã rõ ràng muốn giữ lại.

Một đường chạy ở đảo Kish, và một lời “không” rất khẽ
Đầu tháng 12, trên đảo nghỉ dưỡng Kish của Iran, hàng trăm phụ nữ xếp hàng cho một cuộc chạy marathon. Họ mặc áo thun, legging đồng bộ, tóc buộc hờ sau gáy — và điều nổi bật nhất không nằm ở số km, mà ở thứ họ không làm: họ không đội khăn trùm đầu như chỉ thị.

Trong một đất nước mà phớt lờ quy định trang phục có thể dẫn tới phạt nặng hoặc án tù, ban tổ chức đã “chuẩn bị trước” bằng cách bỏ kèm khăn trùm đầu trong bộ đồ phát cho vận động viên, như thể lường trước vi phạm. Nhưng các nữ runner vẫn hướng mắt về phía trước, chọn đường chạy thay vì chọn sự sợ hãi.

Đó không phải một cuộc biểu tình, cũng không phải một tuyên ngôn dài dòng. Chỉ là một hành động nhỏ, lặng lẽ, nhưng nó giống như dấu kim chích vào bức tường kiểm soát đã dựng lên suốt nhiều thập kỷ.

Tehran và khoảnh khắc “Seven Nation Army”: văn hóa đường phố trở lại
Tháng 10, ngay giữa thủ đô Tehran, một ban nhạc chơi đoạn riff “Seven Nation Army” trước đám đông lắc đầu cuồng nhiệt. Khoảnh khắc ấy lan truyền chóng mặt trên mạng xã hội, đến mức chính Jack White — guitarist đứng sau bản hit của The White Stripes — cũng chia sẻ lại.

Iran từng tự định nghĩa mình như một thành trì chống “ảnh hưởng văn hóa phương Tây”. Nhưng khi người ta bắt đầu giành lại đường phố bằng âm nhạc, bằng tiếng hò reo, bằng một nhịp trống, thì quyền lực biểu tượng của sự kiểm soát cũng bị xói mòn — không ầm ỹ, nhưng dai dẳng.

Tuần này: chợ búa xuống đường vì đồng tiền sụp, hô khẩu hiệu chống chế độ
Và rồi tuần này, một đợt bất mãn khác trồi lên rõ rệt hơn: tiểu thương và giới buôn bán ở nhiều thành phố Iran xuống đường, hô khẩu hiệu chống chế độ vì không còn đủ sức trả tiền thuê sau khi đồng rial rơi xuống mức thấp kỷ lục.

Các cuộc xuống đường này được mô tả là lớn nhất kể từ năm 2022 — khi cái chết của Mahsa Amini (22 tuổi) trong trại giam của cảnh sát đạo đức đã kích hoạt làn sóng biểu tình toàn quốc. Cô bị bắt vì bị cho là đội khăn trùm đầu “không đúng quy định”.

Dù hiện tại quy mô phản kháng vẫn bị giới hạn, chuỗi sự kiện này cho thấy một điều: sự bất mãn trong xã hội Iran đang tích tụ, và người dân đang “đòi lại” không gian công cộng cùng quyền tự do cá nhân bằng những hành vi bất tuân rời rạc, không cần điều phối, nhưng ngày càng phổ biến.

Chế độ lo sinh tồn: dân bất tuân tăng, nhưng nhà nước dường như nhắm mắt làm ngơ
Bài viết mô tả chính quyền thần quyền Hồi giáo — vốn rất cảnh giác trước ảnh hưởng phương Tây — đang có xu hướng “nhìn sang chỗ khác” trước làn sóng bất tuân dân sự, để tập trung vào mục tiêu tối thượng: tự sinh tồn.

Ngồi ở đỉnh kim tự tháp quyền lực là Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei, 86 tuổi, sức khỏe suy yếu. Người từng dành nhiều thập kỷ gia cố chế độ trước đe dọa trong – ngoài nay phải đối mặt với một chiến lược đang hụt dần tác dụng.

Trong nước: giới trẻ thách thức chuẩn mực tôn giáo chưa từng thấy, đồng rial rơi kỷ lục, nhiều thành phố thiếu nước, biểu tình bắt đầu nhen lên. Ngoài biên giới: Israel — kẻ thù không đội trời chung — tiếp tục vận động Mỹ cho những hành động quân sự mạnh tay hơn.

Trong bối cảnh lựa chọn nào cũng nhiều rủi ro, Khamenei bị mô tả đang chơi “trò chờ”: thận trọng, né quyết định lớn, tránh những chiến lược đột ngột dù khủng hoảng trong nước chồng chất.

Một nhà quan sát về Iran nói cảm giác như “không có ai ở nhà”: không ai ra quyết định lớn, hoặc Khamenei không cho phép quyết định thật sự được đưa ra. Vì với ông, quyết gì lúc này cũng có “mặt trái” rất nặng.

Sau cuộc chiến 12 ngày với Israel: bộ máy yếu đi, niềm tin rơi nhanh
Bài viết nhắc rằng trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày với Israel hồi tháng 6, Khamenei được cho là đã ở trong trạng thái “mất liên lạc” và trú trong một boong-ke ngầm vì an toàn. Cuộc xung đột khiến Tehran bất ngờ, dù Iran đã chuẩn bị nhiều năm.

Sau chiến sự, Khamenei bước ra với một thực tế khó chịu: quân đội suy yếu, chương trình hạt nhân bị hư hại nặng, và người dân mất niềm tin nhanh vào những chính sách đã 36 năm tuổi của một lãnh tụ từng được coi là “cách mạng”.

Những tháng sau đó, đời sống thường nhật càng nặng nề: mất điện triền miên, lạm phát kỷ lục, thất nghiệp tăng, người dân nhìn một tầng lãnh đạo “bất lực” trước bức tranh rối bời.

Vì thiếu điện mùa đông, chính phủ chuyển sang loại nhiên liệu rẻ hơn, chất lượng thấp hơn, bẩn hơn khí tự nhiên, khiến bầu trời mù khói. Trong khi đó, 20 tỉnh trải qua đợt hạn tồi tệ nhất hơn 40 năm. Khủng hoảng nước tệ tới mức Tổng thống Masoud Pezeshkian từng công khai gợi ý ý tưởng “di tản dân khỏi Tehran” để giảm áp lực lên nguồn cung đang cạn.

Kinh tế cũng như một chiếc xe tuột dốc: tiền bị in quá nhiều khiến đồng rial mất giá sâu đến mức ngân sách nhà nước phải tính bằng những con số “khổng lồ” tới mức nghe như phi thực.

Đối ngoại sa sút: trục ảnh hưởng đứt gãy, các “proxy” suy yếu, Syria đổi màu
Bài viết mô tả chính sách đối ngoại từng tinh ranh và sáng tạo của Iran nay “kẹt cứng”, không thấy đột phá ngoại giao khi phương Tây siết trừng phạt. Mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của Vệ binh Cách mạng — vốn là đòn bẩy ảnh hưởng khu vực — bị suy yếu mạnh vì bị Israel nhắm mục tiêu gần như hàng ngày. Iran cũng mất một lợi thế lãnh thổ quan trọng khi phe nổi dậy Syria lật đổ triều đại Assad thân Iran hồi năm ngoái.

Trong nước, giới tinh hoa chính trị đổ lỗi lẫn nhau, còn Khamenei vẫn bám “bài cũ”: sản xuất tên lửa, drone; cố phục hồi mạng lưới ủy nhiệm; và từ chối các điều kiện đàm phán của phương Tây.

Một nhận định được trích: ai ở Iran cũng muốn thay đổi — phe cứng rắn muốn quay về quá khứ, phe cải cách muốn đi tới tương lai, còn nhiều người ôn hòa chỉ cần “bất kỳ thay đổi nào”. Không ai hài lòng với hiện trạng.

Hậu Khamenei: khoảnh khắc then chốt nhất của Cộng hòa Hồi giáo
Khamenei đã củng cố Cách mạng Hồi giáo sâu đến mức, ngày ông rời khỏi sân khấu — dù vì qua đời hay bị lật đổ — sẽ là khoảnh khắc mang tính bước ngoặt nhất trong lịch sử Cộng hòa Hồi giáo.

Một chuyên gia thuộc International Crisis Group nói sự ra đi ấy sẽ mở ra cơ hội thay đổi hướng đi địa chiến lược của Iran, nhưng mọi thứ phụ thuộc vào người kế nhiệm.

Tuy nhiên, việc chọn người kế nhiệm vẫn chưa rõ ràng. Các phân tích nhắc đến những cái tên như Mojtaba Khamenei (con trai ông, một giáo sĩ có ảnh hưởng) hoặc Hassan Khomeini (cháu nội người sáng lập cách mạng 1979). Và thế giới bên ngoài có rất ít ảnh hưởng lên việc ai sẽ lên, vì nó phụ thuộc vào cán cân quyền lực nội bộ.

Netanyahu sang Mỹ, “hồ sơ hạt nhân” khép lại, Israel chuyển sang tên lửa
Trong khi Iran sôi ngầm, một đe dọa bên ngoài cũng tăng nhiệt: Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu bay sang Mỹ tuần này để vận động Tổng thống Donald Trump cứng rắn hơn, lần này nhấn mạnh tới chương trình tên lửa đạn đạo của Iran.

Bài viết dẫn một phân tích cho rằng Trump nhiều lần tuyên bố chương trình hạt nhân Iran đã bị phá hủy, khiến lý do “hạt nhân” — vốn là lập luận mạnh nhất để lôi kéo Mỹ ủng hộ chiến tranh — bị suy yếu. Vì vậy Netanyahu “xoay trục” sang tên lửa nhằm tạo một cái cớ mới.

Trump sau khi gặp Netanyahu nói nếu Iran xây dựng lại, “chúng ta sẽ phải đánh gục họ,” thậm chí dùng lời lẽ rất mạnh: “We’ll knock the hell out of them.”

Iran hôm nay: tiếng trống ngoài đường phố, đồng tiền rơi, và sự sợ hãi đang mòn đi
Một cuộc chạy không đội khăn. Một đoạn riff rock giữa Tehran. Một đám tiểu thương xuống đường vì không trả nổi tiền thuê. Những mảnh ghép ấy không phải một cuộc cách mạng hoàn chỉnh — ít nhất là chưa.

Nhưng chúng cho thấy một điều: xã hội Iran đang tìm cách tự nới chiếc vòng quanh cổ mình, từng chút, bằng những hành động đời thường, không khẩu hiệu lớn, không chỉ huy trung tâm.

Và khi người dân bắt đầu quen với việc “không nghe” nữa, điều nguy hiểm nhất với một chế độ không hẳn là đám đông hét lớn. Mà là hàng triệu người lặng lẽ bước qua ranh giới sợ hãi — mỗi ngày một chút.

Vụ bê bối nhà ở thời Biden bùng nổ: Báo cáo của HUD tiết lộ hơn 5 tỷ đô la viện trợ thuê nhà đáng ngờ, bao gồm cả các khoản thanh toán cho người đã chết và người không phải công dân.


Một báo cáo chấn động của chính phủ liên bang đã phơi bày thêm một vụ bê bối lớn khác liên quan đến tiền thuế của người dân thời Biden — lần này là bên trong Bộ Nhà ở và Phát triển Đô thị Hoa Kỳ.

Theo Báo cáo Tài chính Cơ quan năm tài chính 2025 của chính HUD , hơn 5 tỷ đô la chi trả hỗ trợ thuê nhà trong năm cuối cùng của chính quyền Biden đã bị đánh dấu là "đáng ngờ" hoặc không đúng quy định, cho thấy những thất bại mang tính hệ thống, sự thiếu giám sát và năng lực yếu kém đến kinh ngạc ở cấp liên bang.

Một trong những tiết lộ gây sốc nhất: hàng chục nghìn khoản thanh toán đã được thực hiện cho những người đã CHẾT, và hàng nghìn khoản khác được chuyển cho những người thậm chí có thể không đủ điều kiện nhận trợ cấp nhà ở do người đóng thuế tài trợ, tờ New York Post đưa tin đầu tiên.

Ẩn sâu trong báo cáo của HUD là một lời thừa nhận gây sốc rằng các hệ thống liên bang đã không ngăn chặn việc chi trả cho 30.054 cá nhân đã qua đời , những người vẫn được liệt kê là người thuê nhà đang hoạt động hoặc tiếp tục nhận trợ cấp thuê nhà sau khi họ qua đời.

Các quan chức HUD thừa nhận rằng chỉ sau khi đối chiếu với các cơ sở dữ liệu của Bộ Tài chính, họ mới xác định được phạm vi của vấn đề — có nghĩa là trong nhiều năm, người đóng thuế đã vô tình phải trả tiền cho những người không còn tồn tại.

“[Hơn] 30.000 người chết nhận được nhà ở không phải là ngẫu nhiên — đó là hành vi gian lận có hệ thống của Biden và phe tả. HUD sẽ buộc những kẻ đã lừa đảo người đóng thuế Mỹ phải chịu trách nhiệm,” Bộ trưởng HUD Scott Turner viết trên X.

Theo báo cáo:

HUD đã sử dụng một hệ thống tự động so sánh cơ sở dữ liệu của Bộ Tài chính Hoa Kỳ (Bộ Tài chính) với hồ sơ của HUD để tự động xác định những người thuê nhà đã qua đời nhưng vẫn còn được liệt kê trong các chương trình hỗ trợ thuê nhà. Sử dụng hệ thống tự động này, HUD đã xác định được 30.054 người thuê nhà đã qua đời, hoặc đang tích cực tham gia chương trình hỗ trợ thuê nhà tại thời điểm phân tích, hoặc đã nhận được hỗ trợ sau khi qua đời. Việc sử dụng hệ thống tự động và cơ sở dữ liệu của Bộ Tài chính cho phép HUD xác nhận tốt hơn rằng tiền thuế của người dân đang được sử dụng đúng mục đích và có thể thực hiện các biện pháp để ngăn chặn việc sử dụng sai mục đích.

Báo cáo cũng nêu rõ rằng 5,8 tỷ đô la tiền trợ cấp thuê nhà đã bị đánh dấu vì những lo ngại nghiêm trọng về điều kiện đủ điều kiện nhận trợ cấp, bao gồm:

Các khoản thanh toán liên quan đến hồ sơ người thuê nhà không đầy đủ hoặc thiếu sót.
Không thể xác minh quốc tịch hoặc tư cách pháp lý hợp lệ
Việc đối chiếu thông tin với các cơ sở dữ liệu liên bang còn yếu hoặc không tồn tại.
Những thất bại kéo dài nhiều năm trong khâu kiểm soát nội bộ và giám sát.
Các quan chức HUD thừa nhận rằng hàng nghìn người nhận trợ cấp có thể không phải là công dân đủ điều kiện, nhưng các khoản thanh toán vẫn tiếp tục được thực hiện.

Theo báo cáo:

HUD đã xem xét tổng số tiền 50,4 tỷ đô la chi trả hỗ trợ thuê nhà trong năm tài chính 2024, trong đó xác định các khoản thanh toán cho người thuê nhà đã qua đời và người thuê nhà có số an sinh xã hội không hợp lệ.

[…]

Lần đầu tiên, HUD đã đánh giá tất cả hơn 4 triệu hồ sơ người thuê nhà và tình trạng đăng ký của hơn 21.000 tổ chức nhận trợ cấp, phát hiện các vấn đề về điều kiện đủ điều kiện ảnh hưởng đến hơn 200.000 người thuê nhà và xác định các khoản thanh toán đáng ngờ với tổng trị giá 5,8 tỷ đô la (bao gồm khoảng 4,3 tỷ đô la (26,4%) thanh toán theo PBRA và 1,5 tỷ đô la (4,4%) thanh toán theo TBRA).


Điều đáng lên án hơn nữa là, ban lãnh đạo HUD đã công khai thừa nhận trong báo cáo rằng các biện pháp kiểm soát tài chính đã xuống cấp dưới thời chính quyền Biden, tạo ra “những điểm yếu nghiêm trọng” trong quản trị, tính toàn vẹn dữ liệu và giám sát thanh toán.

Báo cáo mô tả như sau:

Thiếu hoặc kiểm soát nội bộ không hiệu quả
Cơ cấu quản trị yếu kém
Thiếu ưu tiên thực thi
Không ngăn chặn được các khoản thanh toán bất hợp pháp trong thời gian thực.
Những sai sót này đã trực tiếp dẫn đến việc lãng phí hàng tỷ đô la, số tiền lẽ ra có thể được dành cho người dân Mỹ, cựu chiến binh, người cao tuổi và những người thực sự cần giúp đỡ.

Các quan chức HUD nói với tờ Post rằng "một lượng lớn" các khoản tiền hỗ trợ thuê nhà đáng ngờ này đã chảy về các khu vực do đảng Dân chủ kiểm soát, bao gồm:

New York
California
Washington, DC
Tuy nhiên, các khoản thanh toán cho người nhận đã qua đời vẫn được phát hiện ở cả 50 tiểu bang, chứng tỏ sự tham nhũng này đã lan rộng khắp cả nước.

“Trong bốn năm qua, phe cánh tả đã lạm dụng tiền thuế của người dân Mỹ, và giờ đây ánh sáng đang phơi bày bóng tối từ Minnesota đến Washington D.C., New York và California,” Turner viết trên X.

Trong một tuyên bố với tờ Post, Turner cho biết, “Việc lạm dụng tiền thuế của người dân một cách trắng trợn không chỉ xảy ra dưới thời Tổng thống [Joe] Biden, mà còn được khuyến khích bởi việc chính quyền của ông không thực hiện các biện pháp kiểm soát tài chính chặt chẽ, dẫn đến hàng tỷ đô la các khoản thanh toán có khả năng không đúng quy định.”

Ông nói thêm: “HUD sẽ tiếp tục điều tra những kết quả gây sốc này và sẽ có hành động thích hợp để buộc những kẻ phạm tội phải chịu trách nhiệm. Ngoài ra, Bộ đang đẩy mạnh những nỗ lực được thực hiện dưới thời chính quyền đầu tiên của Tổng thống Trump nhằm tăng cường tính liêm chính của chương trình và đảm bảo rằng các khoản hỗ trợ do người đóng thuế tài trợ phục vụ đúng đối tượng là các cộng đồng dễ bị tổn thương mà nó hướng đến.”

Xem thêm tin tức từ tờ New York Post:

Khoảng 11% tiền thuế của người dân từ HUD đã được chi cho hơn 200.000 người thuê nhà có thể không đủ điều kiện — trong đó 29.715 người (khoảng 14%) đã qua đời, 9.472 người (4%) là người không phải công dân và 165.393 người (82%) đang nhận các khoản tiền vượt quá ngưỡng hỗ trợ ở khu vực địa lý của họ, đặc biệt là ở New Orleans và các khu vực đô thị lớn khác.

[…]

Các quan chức HUD chỉ trích chính quyền Biden vì chỉ thị "đẩy mạnh việc cấp vốn mà không có sự giám sát chặt chẽ", cũng như các chương trình hỗ trợ tiền thuê nhà đặt "niềm tin và trách nhiệm đáng kể vào các tổ chức phi liên bang này... để đánh giá chính xác điều kiện của người thuê nhà".

Giờ đây, HUD sẽ phải liên hệ với các cơ quan quản lý nhà ở công cộng và các tổ chức khác để xác nhận mức độ gian lận — và tạm dừng hoặc thu hồi nguồn tài trợ. Các quan chức cũng sẽ chuyển hồ sơ cho cơ quan hình sự khi cần thiết.

[…]

Từ tháng 10 năm 2023 đến tháng 9 năm 2024, 33 tỷ đô la đã được chi cho Chương trình Hỗ trợ Thuê nhà Dựa trên Người thuê (TBRA) cho hơn 4 triệu hộ gia đình và 16 tỷ đô la đã được chi cho Chương trình Hỗ trợ Thuê nhà Dựa trên Dự án (PBRA) - tất cả đều nằm trong phạm vi kiểm toán.

Hơn 200.000 người thuê nhà đã bị đánh dấu vì các vấn đề về điều kiện hưởng trợ cấp trong số 1,5 tỷ đô la tiền trợ cấp TBRA từ HUD, trong khi khoảng 4,3 tỷ đô la (26,4%) tổng số tiền trợ cấp PBRA cũng gặp vấn đề về điều kiện hưởng trợ cấp.

Bạn có thể đọc bản báo cáo dài 118 trang bên dưới:

Đêm trước 6/1: hai chiếc hộp giày, hai quả bom, và một nước Mỹ căng như dây đàn
Trước khi đám đông tràn vào Điện Capitol ngày 6/1/2021, Washington đã từng đứng trước một nguy cơ khác – thầm lặng hơn, lạnh lẽo hơn: hai quả bom ống được đặt ngay trước trụ sở hai đảng lớn nhất nước Mỹ – DNC và RNC.

Những quả bom tự chế ấy không phát nổ. Chúng được phát hiện vào chiều 6/1, đúng ngày bạo loạn nổ ra khi những người ủng hộ Tổng thống Donald Trump tìm cách ngăn Quốc hội chứng nhận kết quả bầu cử mà Trump thua Joe Biden.

Gần 5 năm sau, vụ án có bước ngoặt lớn: một người đàn ông bị bắt và bị cáo buộc là kẻ đã đặt bom.

Brian J. Cole Jr.: “tin bầu cử bị đánh cắp” và ý nghĩ phải “lên tiếng”
Theo công tố liên bang, bị cáo Brian J. Cole Jr., 30 tuổi, sau khi bị bắt đã nói với điều tra viên rằng ông ta tin ai đó cần phải “lên tiếng” cho những người cho rằng cuộc bầu cử 2020 bị gian lận, bị “can thiệp” đến mức khiến lá phiếu trở nên “vô nghĩa”.

Bản ghi nhớ của Bộ Tư pháp Mỹ (Justice Department memo) công bố hôm Chủ nhật mô tả đây là lập luận để tòa tiếp tục giam giữ Cole trong thời gian chờ xét xử. Tài liệu này cũng là bản tường thuật chi tiết nhất từ phía chính phủ về những lời Cole bị cáo buộc đã nói, cùng các chứng cứ mà nhà chức trách cho rằng nối ông ta với hành vi đặt bom.

Cole được cho là nói rằng khi người ta cảm thấy một việc quan trọng như bầu cử liên bang bị “động chạm”, bị “đẩy xuống thành vô hiệu”, thì “phải có ai đó lên tiếng”, ít nhất là để “làm dịu tình hình”.

Ông ta cũng nói “có cái gì đó trong tôi bỗng đứt phựt” sau khi “nhìn mọi thứ ngày càng tệ”, và muốn làm gì đó “nhắm vào các đảng” vì họ “là bên nắm quyền”. Khi bị hỏi vì sao đặt bom ở trụ sở DNC và RNC, Cole bị trích lời: “Tôi thật sự không thích cả hai đảng lúc này.”

Bị bắt ngày 4/12: “đột phá lớn” của cuộc điều tra gần 5 năm
Cole bị bắt vào sáng 4/12 tại nhà ở Woodbridge, Virginia – một động thái mà giới chức thực thi pháp luật mô tả là đột phá lớn trong cuộc điều tra kéo dài gần 5 năm.

Sau khi bắt giữ, nhà chức trách khám xét nhà và xe của Cole. Theo công tố, họ tìm thấy các túi mua sắm chứa linh kiện chế tạo bom – chi tiết được viện dẫn như một mảnh ghép củng cố nghi vấn ông ta có liên quan trực tiếp.

Từ chối, rồi thú nhận: chiếc Nissan Sentra và hai quả bom hẹn giờ 60 phút
Bản ghi nhớ nói Cole ban đầu phủ nhận việc chế tạo hoặc đặt bom. Khi bị hỏi về hành tung tối 5/1/2021, ông ta trước hết khai rằng đã tự lái xe đến Washington để tham dự một cuộc biểu tình liên quan bầu cử 2020. Ông ta nói đại ý: không đồng tình với chuyện người ta “bảo nửa nước Mỹ hãy bỏ qua” những nghi ngờ của họ, nên ông ta đi biểu tình.

Nhưng sau nhiều giờ thẩm vấn, công tố nói Cole thừa nhận ông ta đến Washington không phải để biểu tình, mà để đặt bom.

Theo mô tả, Cole cất hai thiết bị nổ trong một hộp giày ở ghế sau chiếc Nissan Sentra, rồi đặt mỗi nơi một quả trước trụ sở DNC và RNC. Ông ta được cho là đã cài hẹn giờ 60 phút cho mỗi quả bom.

Hai thiết bị không nổ. Cole nói ông ta “khá nhẹ nhõm” vì điều đó. Công tố cho biết Cole đặt bom vào ban đêm vì không muốn giết ai.

“Không nổ là do may mắn”: công tố nói bị cáo vẫn cực kỳ nguy hiểm
Dù bom không phát nổ, công tố nhấn mạnh đó là do may mắn, “không phải vì thiếu cố gắng”. Chính vì vậy, họ lập luận Cole là mối nguy cho cộng đồng và cần tiếp tục bị tạm giam.

Bản ghi nhớ nêu rằng việc chọn mục tiêu như vậy đã đặt mạng sống của không chỉ người qua đường và nhân viên văn phòng vào rủi ro, mà còn cả lực lượng cảnh sát, cứu hộ, và các lãnh đạo chính trị quốc gia. Công tố nói ngày 6/1/2021, nhiều nhân vật cấp cao đã ở bên trong trụ sở đảng hoặc đi ngang qua khu vực, trong đó có cả Phó Tổng thống đắc cử và Chủ tịch Hạ viện.

Phiên điều trần sắp tới: phía luật sư sẽ phản biện về việc giam giữ
Luật sư của Cole sẽ có cơ hội trình bày quan điểm về việc tạm giam trước phiên điều trần dự kiến diễn ra vào thứ Ba tại tòa án liên bang ở Washington.

Vụ án vì thế bước vào giai đoạn mới: từ một câu hỏi ám ảnh kéo dài nhiều năm — “ai đã đặt bom?” — sang một câu hỏi khác cũng không kém phần nặng nề: làm sao một niềm tin chính trị cực đoan, cộng với cảm giác tuyệt vọng và phẫn nộ, có thể đẩy một cá nhân đến chỗ đặt hai quả bom giữa thủ đô?

Và chỉ cần thêm một chút “không may mắn”, lịch sử ngày 6/1 có thể đã mang một sắc màu thảm khốc hơn rất nhiều.

Lãnh đạo phe đa số tại Hạ viện Hoa Kỳ, ông Tom Emmer (R-MN), kêu gọi Thống đốc bang Minnesota, ông Tim Walz, phải đối mặt với các cáo buộc hình sự nếu có bằng chứng cho thấy ông đã che giấu mức độ gian lận phúc lợi xã hội tại bang của mình.

Các bình luận này liên quan đến các cuộc điều tra đang diễn ra về tình trạng gian lận tràn lan trong các chương trình dịch vụ xã hội của Minnesota, đặc biệt là các chương trình liên quan đến dinh dưỡng trẻ em, chăm sóc trẻ em, hỗ trợ nhà ở và dịch vụ dành cho trẻ tự kỷ.

Trong cuộc phỏng vấn với Newsmax, Emmer đã đề cập đến những cáo buộc về hành vi sai trái của Thống đốc Walz và chính quyền của ông.

“Nếu Tim Walz biết, nếu những người tố giác này được xác nhận là có thật và những gì họ nói có thể được chứng minh bằng tài liệu, ông ta nên bị truy tố,” một nghị sĩ Cộng hòa cấp cao tại Hạ viện cho biết . “[Bộ trưởng Tư pháp] Keith Ellison nên bị truy tố. Những người khác trong chính quyền cũng nên bị truy tố.”

Emmer nhấn mạnh quy mô của vụ gian lận bị cáo buộc, lưu ý rằng ước tính thiệt hại lên tới 9 tỷ đô la từ tiền thuế của người dân liên bang và tiểu bang. Ông nói: “Chúng ta đang nói về 9 tỷ đô la tiền thuế của người dân Mỹ và tiểu bang Minnesota — và hơn thế nữa, hàng triệu đô la trong số đó được chuyển về Somalia cho một nhóm khủng bố khét tiếng, al-Shabaab. Đó là hành vi phạm tội.”

Vị nghị sĩ tiếp tục ca ngợi nhà báo độc lập Nick Shirley, người có phóng sự gây sốt trên mạng xã hội đã vạch trần những trung tâm chăm sóc trẻ em tưởng chừng như không hoạt động nhưng hiện đang nhận hàng triệu đô la tiền thuế của người dân.

“Tôi phải dành lời khen ngợi cho Nick Shirley và đồng nghiệp của anh ấy. Anh ấy đã tìm thấy nhiều hơn trong một ngày so với những gì Tim Walz tìm thấy trong bảy năm. Và lý do là gì? Bởi vì anh ấy đã chủ động tìm kiếm,” Emmer nói.

Vị nghị sĩ này còn cáo buộc chính quyền Walz đã phớt lờ những dấu hiệu cảnh báo về mức độ nghiêm trọng của vấn đề. “Tim Walz và chính quyền của ông ta đã làm ngơ trong khi những người này đã biển thủ hàng tỷ đô la từ Minnesota”, Emmer tiếp tục.

Các vụ bê bối gian lận ở Minnesota chủ yếu bắt nguồn từ vụ án Feeding Our Future, một tổ chức phi lợi nhuận bị cáo buộc biển thủ khoảng 250 triệu đô la từ một chương trình dinh dưỡng trẻ em liên bang trong đại dịch COVID-19 bằng cách nộp các yêu cầu bồi thường sai sự thật cho những bữa ăn chưa từng được phục vụ. Tính đến cuối năm 2025, các nhà chức trách liên bang đã buộc tội 78 cá nhân chỉ riêng trong vụ án này, với hơn 50 người nhận tội và một số người bị kết án tại phiên tòa, bao gồm cả người sáng lập tổ chức.

Nhiều người trong số những người bị buộc tội có gốc gác Somalia.

Các cuộc điều tra mở rộng đã được triển khai đến 14 chương trình do tiểu bang quản lý, bao gồm cả các dịch vụ được tài trợ bởi chương trình Medicaid. Các công tố viên liên bang đã đưa ra các ước tính sơ bộ cho thấy một nửa hoặc hơn trong số khoảng 18 tỷ đô la được chi cho các chương trình này kể từ năm 2018 có thể là gian lận, tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại lên tới 9 tỷ đô la hoặc hơn.

Điều này bao gồm các cáo buộc về việc lập hóa đơn cho các dịch vụ không tồn tại trong lĩnh vực chăm sóc trẻ em, ổn định nhà ở, trị liệu tự kỷ và các lĩnh vực khác. Một số báo cáo cho thấy tiền đã được chuyển ra nước ngoài, làm dấy lên lo ngại về mối liên hệ với các nhóm khủng bố.

Các cơ quan liên bang, bao gồm cả FBI, gần đây đã tăng cường nguồn lực cho tiểu bang, với Giám đốc Kash Patel mô tả các vụ bắt giữ trước đó chỉ là "phần nổi của một tảng băng rất lớn".

Thẩm phán liên bang ra phán quyết quan trọng đối với chương trình trục xuất hàng loạt của Trump


Một thẩm phán liên bang hôm thứ Hai đã phán quyết rằng chính quyền Trump có thể tiếp tục chia sẻ thông tin về vị trí và dữ liệu nhận dạng cơ bản của những người nhập cư không có giấy tờ hợp pháp tham gia bảo hiểm y tế công với Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) bắt đầu từ tháng tới.

Thẩm phán Tòa án Quận Hoa Kỳ Vince Chhabria cho biết chính quyền có thể bắt đầu sử dụng dữ liệu Medicaid trong các vụ trục xuất vào ngày 6 tháng 1, mang lại một thắng lợi cho Tổng thống Donald Trump khi ông tiếp tục thúc đẩy chương trình trục xuất hàng loạt của mình. Việc này đã bị chặn trong nhiều tháng sau khi các tiểu bang do đảng Dân chủ lãnh đạo kiện để ngăn chặn nó.

Thẩm phán Chhabria viết trong một văn bản dài bảy trang: “Việc chia sẻ thông tin như vậy rõ ràng được pháp luật cho phép và các cơ quan đã giải thích đầy đủ về quyết định của mình”.

Phán quyết này là một bước thụt lùi đối với Tổng chưởng lý California Rob Bonta và 21 tổng chưởng lý đảng Dân chủ khác, những người đã kiện vào tháng 7 để ngăn chặn chính quyền Trump sử dụng dữ liệu Medicaid thu được từ Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh cho việc thực thi luật nhập cư.

Người phát ngôn của Bộ Tư pháp California cho biết những người đăng ký tham gia chương trình chăm sóc sức khỏe của tiểu bang tin rằng thông tin của họ sẽ chỉ được sử dụng để cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Người phát ngôn cho biết: “Nỗ lực của chính quyền Trump trong việc sử dụng dữ liệu Medicaid để thực thi luật nhập cư là vi phạm lòng tin và sẽ dẫn đến việc ít người hơn tìm kiếm dịch vụ chăm sóc sức khỏe thiết yếu”.

Người nhập cư không có giấy tờ hợp pháp không đủ điều kiện nhận trợ cấp y tế liên bang (Medicaid). Tuy nhiên, California và các tiểu bang khác thuộc đảng Dân chủ, bao gồm Illinois, Colorado, New York, Washington, Oregon và Minnesota, cùng với Washington, D.C., cho phép một số cư dân nhất định nhận các quyền lợi do tiểu bang tài trợ thông qua chương trình Medicaid của họ bất kể tình trạng nhập cư.

Lệnh của Chhabria giới hạn việc chia sẻ dữ liệu chỉ trong sáu loại thông tin cá nhân cơ bản: quốc tịch, tình trạng nhập cư, địa chỉ, số điện thoại, ngày sinh và số định danh Medicaid.

Phán quyết này chỉ áp dụng cho những người cư trú bất hợp pháp tại Hoa Kỳ. Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) bị cấm truy cập dữ liệu cá nhân liên quan đến những người nhập cư khác đang nhận trợ cấp Medicaid.

Thẩm phán vẫn giữ nguyên một điều khoản riêng biệt ngăn cản ICE và HHS chia sẻ hồ sơ y tế hoặc thông tin sức khỏe nhạy cảm khác cho mục đích thực thi luật nhập cư. Ông cho rằng các cơ quan này đã không chứng minh được sự cần thiết của việc trao đổi dữ liệu đó và đồng ý với các tiểu bang rằng hành động như vậy có thể vi phạm luật bảo mật thông tin sức khỏe.

“Ngoài những thông tin cơ bản đã được đề cập ở trên, các chính sách này hoàn toàn không rõ ràng và dường như không phải là kết quả của một quá trình ra quyết định mạch lạc,” Chhabria viết.

California đã khởi kiện sau khi có thông tin cho rằng Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh (HHS) đã chia sẻ dữ liệu cá nhân của những người tham gia chương trình Medicaid không có giấy tờ hợp lệ với các quan chức nhập cư thuộc Bộ An ninh Nội địa.

Thẩm phán Chhabria đã tạm thời đình chỉ việc này vào tháng 8 nhưng cho biết có thể tiếp tục nếu chính quyền làm rõ các chính sách của mình. Sự thay đổi này diễn ra sau khi ICE và HHS công bố các thông báo chính thức vào tháng 11, nêu rõ cách thức sử dụng dữ liệu Medicaid trong các vụ án nhập cư.

Người phát ngôn của DHS, Tricia McLaughlin, gọi phán quyết này là “một chiến thắng cho pháp quyền và người đóng thuế Mỹ”.

Các tòa án tỏ ra ít ủng hộ hơn đối với những nỗ lực của chính quyền trong việc khai thác các cơ sở dữ liệu liên bang khác. Gần đây, các thẩm phán đã ngăn chặn các nỗ lực chia sẻ hồ sơ người nộp thuế và dữ liệu hỗ trợ thực phẩm với các quan chức nhập cư.

Lệnh của Chhabria sẽ vẫn có hiệu lực cho đến khi có phán quyết cuối cùng trong vụ án. Lệnh này có thể được dỡ bỏ sớm hơn nếu ICE và HHS thông qua các chính sách mới cung cấp cơ sở pháp lý để thu thập thêm các loại thông tin cá nhân khác.

An Dương Vương tên thật là Thục Phán, ông là người sáng lập và duy nhất cai trị nước Âu Lạc. Theo Đại Việt sử ký toàn thư và Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương kéo dài 50 năm, từ 257 TCN đến 208 TCN...

Thục Phán An Dương Vương là một trong những nhân vật đặc biệt nhất của lịch sử cổ đại Việt Nam, vừa hiện diện trong sử liệu chính thống, vừa gắn chặt với truyền thuyết dân gian, phản ánh giai đoạn chuyển tiếp quan trọng từ nhà nước Văn Lang của các vua Hùng sang nhà nước Âu Lạc. Theo các nguồn sử cổ và nghiên cứu hiện đại, An Dương Vương là người sáng lập và cũng là vị vua duy nhất cai trị nước Âu Lạc, một quốc gia tồn tại không dài nhưng để lại dấu ấn sâu đậm trong tiến trình hình thành dân tộc Việt.

Về thân thế, An Dương Vương có tên thật là Thục Phán. Ông là thủ lĩnh của các bộ lạc Âu Việt sinh sống xen kẽ với người Lạc Việt ở vùng Bắc Bộ ngày nay. Trong khi người Lạc Việt chịu sự cai trị của nhà nước Văn Lang do các vua Hùng đứng đầu, thì người Âu Việt tồn tại tương đối độc lập. Vào khoảng cuối thế kỷ III trước Công nguyên, trong bối cảnh khu vực có nhiều biến động lớn do sự bành trướng của nhà Tần từ phương Bắc, Thục Phán đã nổi lên như một thủ lĩnh quân sự và chính trị có uy tín, đủ khả năng thống nhất các bộ lạc.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư và Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Thục Phán đánh bại vị vua Hùng cuối cùng, chấm dứt nhà nước Văn Lang và sáp nhập hai cộng đồng Âu Việt – Lạc Việt thành một quốc gia thống nhất. Ông xưng vương, lấy hiệu là An Dương Vương và đổi quốc hiệu thành Âu Lạc. Sử sách cổ ghi chép niên đại trị vì của An Dương Vương theo hai cách khác nhau. Các bộ sử Việt Nam truyền thống cho rằng ông lên ngôi năm 257 trước Công nguyên và trị vì trong khoảng 50 năm, đến năm 208 trước Công nguyên thì mất nước. Trong khi đó, nhiều sử gia hiện đại căn cứ vào Sử ký Tư Mã Thiên, một bộ chính sử gần thời đại Âu Lạc hơn, cho rằng An Dương Vương và nước Âu Lạc chỉ tồn tại từ khoảng năm 208 đến năm 179 trước Công nguyên, tức là gần 30 năm. Dù theo cách tính nào, An Dương Vương vẫn là một trong số ít các vị vua cổ đại Việt Nam có niên đại trị vì tương đối rõ ràng.

Sau khi lên ngôi, An Dương Vương chọn Phong Khê, tức khu vực Cổ Loa ngày nay, Hà Nội, làm kinh đô. Đây là một quyết định mang tính chiến lược, bởi vị trí này vừa thuận lợi về giao thông đường thủy, vừa có khả năng phòng thủ cao. Dưới triều ông, bộ máy nhà nước Âu Lạc về cơ bản kế thừa mô hình của Văn Lang với các chức danh như Lạc hầu, Lạc tướng, Bồ chính, nhưng quyền lực trung ương được củng cố chặt chẽ hơn. Vai trò của nhà vua được nâng cao, phản ánh sự phát triển của nhà nước từ hình thức liên minh bộ lạc sang một nhà nước sơ khai có tổ chức rõ ràng hơn.

Một trong những thành tích nổi bật nhất của An Dương Vương là lãnh đạo cuộc kháng chiến lâu dài và quyết liệt chống lại quân xâm lược nhà Tần. Sau khi thống nhất Trung Hoa, Tần Thủy Hoàng tiếp tục thực hiện tham vọng chinh phục vùng đất Bách Việt ở phía Nam. Năm 218 trước Công nguyên, nhà Tần huy động khoảng 50 vạn quân chia làm nhiều đạo tiến xuống phương Nam. Đạo quân do Đồ Thư chỉ huy đã tiến sâu vào khu vực Tây Âu và Lạc Việt, gây ra mối đe dọa trực tiếp đối với Âu Lạc.

Trước sức mạnh quân sự to lớn của nhà Tần, An Dương Vương đã áp dụng chiến lược kháng chiến linh hoạt, kết hợp giữa phòng thủ, tiêu hao và phản công. Nhân dân Âu Lạc thực hiện chiến thuật “vườn không nhà trống”, khiến quân Tần dù đông nhưng nhanh chóng lâm vào cảnh thiếu lương thực, mệt mỏi và suy kiệt. Khi thời cơ chín muồi, quân dân Âu Lạc dưới sự chỉ huy của Thục Phán tổ chức các đợt tập kích bất ngờ, sử dụng cung nỏ để tiêu diệt đối phương. Tướng Đồ Thư bị giết, quân Tần tan rã và buộc phải rút lui. Sử ký Tư Mã Thiên mô tả tình trạng quân Tần lúc đó vô cùng thảm hại, tiến không được, lui không xong, binh sĩ chết chóc dọc đường. Chiến thắng này không chỉ bảo vệ nền độc lập của Âu Lạc mà còn khẳng định tài năng quân sự và uy tín lớn của An Dương Vương.

Sau chiến thắng trước quân Tần, An Dương Vương tập trung xây dựng và củng cố đất nước. Ông cho xây dựng thành Cổ Loa, một công trình quân sự đồ sộ bậc nhất Đông Nam Á thời cổ đại, với cấu trúc nhiều vòng thành xoắn ốc, vừa có giá trị phòng thủ, vừa thể hiện trình độ tổ chức và kỹ thuật cao của cư dân Âu Lạc. Gắn liền với thành Cổ Loa là truyền thuyết về thần Kim Quy và nỏ thần liên châu do Cao Lỗ chế tạo, phản ánh khát vọng của người xưa về sức mạnh quân sự và sự bảo trợ thần linh cho quốc gia. Dù yếu tố truyền thuyết chiếm tỷ lệ lớn, các phát hiện khảo cổ tại Cổ Loa cho thấy đây thực sự là một trung tâm chính trị – quân sự quan trọng, minh chứng cho sự phát triển vượt bậc của Âu Lạc dưới thời An Dương Vương.

Tuy nhiên, sự hưng thịnh của Âu Lạc không kéo dài. Nguyên nhân dẫn đến sự diệt vong của triều đại An Dương Vương bắt nguồn từ cả yếu tố bên ngoài lẫn bên trong. Sau khi nhà Tần sụp đổ, Triệu Đà, một viên quan cũ của Tần ở Lĩnh Nam, đã nhân cơ hội ly khai, lập ra nước Nam Việt. Với tham vọng mở rộng lãnh thổ, Triệu Đà sớm coi Âu Lạc là mục tiêu cần chinh phục. Ban đầu, các cuộc tấn công quân sự trực diện của Nam Việt không mang lại kết quả như mong muốn, bởi Âu Lạc vẫn giữ được sức phòng thủ đáng kể.

Theo truyền thuyết được lưu truyền rộng rãi trong cả sử sách Việt Nam và Trung Quốc, Triệu Đà đã chuyển sang sử dụng kế sách mềm dẻo và thâm hiểm hơn, đó là chiến tranh gián điệp. Ông cho con trai là Trọng Thủy cầu hôn công chúa Mỵ Châu, con gái An Dương Vương. Thông qua cuộc hôn nhân này, Trọng Thủy nắm được bí mật quân sự then chốt của Âu Lạc, đặc biệt là liên quan đến nỏ thần. Khi bí mật bị lộ, ưu thế phòng thủ của Âu Lạc không còn, Triệu Đà lập tức phát động tấn công và giành thắng lợi quyết định.

Trước sự sụp đổ không thể cứu vãn của quốc gia, An Dương Vương buộc phải bỏ chạy và theo truyền thuyết đã tự vẫn, kết thúc triều đại của mình. Về niên đại mất nước, sử sách Việt Nam truyền thống thường ghi là năm 208 trước Công nguyên, trong khi căn cứ vào Sử ký Tư Mã Thiên, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Âu Lạc bị diệt vào khoảng năm 179 trước Công nguyên, sau khi Lã Hậu của nhà Hán qua đời. Dù mốc thời gian cụ thể còn có sự khác biệt, sự diệt vong của Âu Lạc dưới thời An Dương Vương nhìn chung được lý giải bởi sự kết hợp giữa âm mưu xâm lược tinh vi của Nam Việt và những hạn chế nội tại của một nhà nước còn non trẻ.

Nhìn tổng thể, Thục Phán An Dương Vương là một nhân vật lịch sử có vai trò đặc biệt trong quá trình hình thành quốc gia và dân tộc Việt Nam. Ông là người sáng lập nước Âu Lạc, thống nhất các cộng đồng Âu Việt và Lạc Việt, lãnh đạo thành công cuộc kháng chiến chống quân Tần và xây dựng một trung tâm chính trị – quân sự lớn tại Cổ Loa. Đồng thời, sự thất bại của ông trước Nam Việt cũng để lại bài học sâu sắc về cảnh giác trước âm mưu thâm nhập từ bên trong. Giữa ranh giới của lịch sử và truyền thuyết, hình ảnh An Dương Vương vẫn tồn tại như biểu tượng của một giai đoạn chuyển mình quan trọng, đặt nền móng cho sự tiếp nối lâu dài của lịch sử Việt Nam.

Có một anh chồng, cuối tháng lĩnh lương, bạn bè rủ đi nhậu, mải vui nên đến tận 2 giờ sáng mới trở về. Tưởng vợ ngủ rồi. Anh rón rén mở cửa vào nhà bỗng đèn bật sáng trưng, cô vợ mặt hầm hầm cầm chảo đứng chờ để hỏi tội.
Anh chồng sợ quá, chân tay run lẩy bẩy, bỗng ôm mặt khóc nức nở.
Cô vợ ngạc nhiên hỏi:
- Sao, oan ức gì mà khóc ? Đi nhậu đến giờ này mới về không biết lỗi mà lại còn khóc.
Anh chồng được thể lại khóc rống lên:
- Tại em hết đấy, vì em mà anh mới khổ thế này. Vì em mà từ 5 giờ chiều hôm trước đến tận 2 giờ sáng hôm sau anh mới được về.
Hu….hu…..Ối giời ơi khổ quá, có ai đáng thương như tôi không !
Cô vợ thấy lạ, hạ cái chảo trong tay xuống và nói:
- Anh cứ bình tĩnh, nói rõ xem nào.
Anh chồng vẫn ấm ức khóc:
- Chuyện là thế này, hôm nay bọn anh đi nhậu, đề ra một quy tắc mới: Vợ thằng nào xinh đẹp, đảm đang, dịu hiền là phải về sau cùng. Hu…hu…Đúng là số tôi nó khổ mà, bọn nó về hết còn mỗi mình tôi.
Cô vợ bỗng dịu dàng:
- Thôi anh vào rửa mặt, thay quần áo đi,em pha cốc nước chanh để anh giải rượu.

VietBF@sưu tập

Nước Tần được hình thành từ năm 897 TCN, khi Phi Tử (非子) được nhà Chu phong đất ở vùng Tần (nay thuộc Cam Túc – Thiểm Tây), cho đến năm 221 TCN, khi Tần Thủy Hoàng Doanh Chính tiêu diệt sáu nước và xưng Hoàng đế. Trước Tần Thủy Hoàng, nước Tần đã có 31 vị quân chủ...

Trước khi Tần Thủy Hoàng diệt sáu nước, thống nhất Trung Hoa và xưng Hoàng đế vào năm 221 trước Công nguyên, nước Tần đã tồn tại như một chính thể độc lập trong suốt một thời gian rất dài, trải qua nhiều biến động, cải cách và chiến tranh khốc liệt. Nếu xét từ thời điểm hình thành sớm nhất, khi Phi Tử được nhà Chu phong đất ở vùng Tần vào năm 897 trước Công nguyên, cho đến khi Doanh Chính xưng đế, nước Tần đã tồn tại khoảng 676 năm. Trong quãng thời gian ấy, nước Tần trải qua tổng cộng 31 đời quân chủ, từ các vị khanh, hầu sơ khai cho đến các Tần vương thời Chiến Quốc, trước khi chuyển mình thành đế quốc đầu tiên trong lịch sử Trung Hoa.



Vị quân chủ đầu tiên được xem là người đặt nền móng cho nước Tần chính là Phi Tử, một nhân vật có nguồn gốc đặc biệt. Ông được cho là hậu duệ của Cao Dao, một pháp quan nổi tiếng thời thượng cổ, và được nhà Chu giao cho nhiệm vụ chăn nuôi, lai tạo ngựa phục vụ triều đình. Nhờ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ này, Phi Tử được phong đất ở vùng Tần, khu vực nằm ở phía tây bắc, giáp ranh với các bộ lạc du mục. Ban đầu, Tần chỉ là một vùng phụ thuộc, mang tính chất biên viễn, giữ vai trò cung cấp quân mã và bảo vệ biên cương cho nhà Chu, chưa phải là một quốc gia chư hầu độc lập đúng nghĩa.

Phải đến thời Tần Tương Công, con của Tần Trang Công, nước Tần mới chính thức được phong làm chư hầu. Khi Chu Bình Vương dời đô về phía đông sau loạn Tây Nhung năm 770 trước Công nguyên, Tần Tương Công có công hộ tống, dẹp loạn, nên được ban đất phong và tước hầu. Đây được xem là cột mốc đánh dấu sự ra đời chính thức của nước Tần trong hệ thống chư hầu nhà Chu. Từ đây, Tần trở thành một trong những nước thuộc trật tự chính trị Chu triều, dù vẫn bị các nước Trung Nguyên coi là “man di”, bán khai do có sự pha trộn mạnh mẽ với các bộ tộc Nhung, Địch.

Trong giai đoạn Xuân Thu, nước Tần phát triển chậm hơn so với các nước ở miền Trung Nguyên. Vị trí địa lý xa xôi, thường xuyên phải đối phó với các bộ lạc du mục khiến Tần không thể tham gia sâu vào các cuộc tranh bá thời kỳ này. Tuy nhiên, chính hoàn cảnh biên viễn ấy lại rèn luyện cho Tần một tinh thần thượng võ mạnh mẽ, một xã hội quen với chiến tranh và kỷ luật nghiêm khắc. Tần cũng đóng vai trò là cầu nối thương mại giữa văn minh Chu và các vùng đất phía tây, điều này giúp tích lũy nguồn lực kinh tế và nhân lực đáng kể.

Bước ngoặt mang tính quyết định trong lịch sử nước Tần diễn ra vào thế kỷ IV trước Công nguyên, dưới thời Tần Hiếu Công. Nhận thức rõ sự tụt hậu của Tần so với các nước khác, Tần Hiếu Công đã trọng dụng Thương Ưởng, một nhà tư tưởng Pháp gia kiệt xuất. Cuộc biến pháp của Thương Ưởng không chỉ là cải cách hành chính đơn thuần, mà là một cuộc cách mạng toàn diện đối với cấu trúc nhà nước Tần. Pháp luật được đặt lên trên tất cả, áp dụng bình đẳng cho mọi tầng lớp, kể cả quý tộc. Chế độ cha truyền con nối bị suy yếu, thay vào đó là việc trọng dụng người có công lao thực tế, đặc biệt là trên chiến trường.

Thương Ưởng khuyến khích nông nghiệp, thương mại và lao động sản xuất, coi đó là nền tảng để nuôi dưỡng một đội quân hùng mạnh. Ông mở rộng chính sách nhập cư, thu hút nhân tài và nông dân từ các nước khác đến Tần, cấp đất, miễn nghĩa vụ quân sự trong một thời gian nhất định. Nhờ đó, dân số Tần tăng nhanh, sản lượng nông nghiệp dồi dào, tạo điều kiện duy trì một quân đội đông đảo, chuyên nghiệp. Việc chia đất nước thành các quận huyện do quan lại bổ nhiệm trực tiếp, thay vì phong cho quý tộc, đã giúp Tần vương kiểm soát quyền lực tập trung hơn bất kỳ nước nào khác thời bấy giờ.

Về quân sự, nước Tần từ bỏ những quy tắc chiến tranh mang tính lễ nghi của thời Xuân Thu, chuyển sang lối đánh thực dụng, tàn khốc nhưng hiệu quả. Tần không ngần ngại lợi dụng điểm yếu của đối phương, đánh úp, vây hãm, tiêu diệt triệt để. Điều này khiến Tần bị nhiều nước chỉ trích là tham lam, vô đạo, nhưng cũng chính nhờ đó mà Tần liên tiếp giành thắng lợi, mở rộng lãnh thổ và bẻ gãy sức kháng cự của các đối thủ.

Sau khi Thương Ưởng bị xử tử do mâu thuẫn chính trị nội bộ, các vị quân chủ kế nhiệm như Tần Huệ Văn Vương, Tần Chiêu Tương Vương vẫn tiếp tục duy trì và phát huy thành quả của biến pháp. Dưới thời Tần Chiêu Tương Vương, nước Tần trở thành cường quốc áp đảo trong cục diện Chiến Quốc, liên tiếp đánh bại các nước Ngụy, Hàn, Triệu, mở rộng lãnh thổ về phía đông và nam. Việc tiêu diệt phần lãnh thổ còn sót lại của nhà Chu vào năm 256 trước Công nguyên mang ý nghĩa biểu tượng cực lớn, đánh dấu sự chấm dứt vai trò chính trị của Chu triều đã tồn tại hơn 800 năm.

Cuối thời Chiến Quốc, bảy nước lớn tồn tại song song là Tần, Sở, Tề, Yên, Hàn, Ngụy và Triệu. Trong số đó, Tần nổi bật với ưu thế vượt trội về quân sự, tổ chức nhà nước, kinh tế và địa lý. Khi Doanh Chính lên ngôi năm 246 trước Công nguyên, dù mới 13 tuổi, nước Tần đã sẵn sàng cho giai đoạn chinh phục cuối cùng. Sau khi nắm thực quyền, Doanh Chính lần lượt tiêu diệt Hàn, Triệu, Ngụy, Sở, Yên và Tề chỉ trong vòng chưa đầy một thập kỷ.

Việc Doanh Chính xưng Hoàng đế vào năm 221 trước Công nguyên không phải là sự kiện đột ngột, mà là kết quả tất yếu của gần bảy thế kỷ tích lũy, cải cách và chinh chiến của nước Tần. Trước khi trở thành đế quốc, Tần đã là lực lượng phá vỡ trật tự phong kiến nhà Chu, mở đường cho mô hình nhà nước trung ương tập quyền. Những thành tựu của nước Tần trong giai đoạn nhà Chu, từ cải cách thể chế, tổ chức quân đội, đến tư duy quản trị và chiến tranh, đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Trung Hoa.

Có thể nói, nếu không có gần 676 năm tồn tại với 31 đời quân chủ, không có những giai đoạn âm thầm tích lũy sức mạnh ở vùng biên viễn, không có cuộc biến pháp mang tính cách mạng của Thương Ưởng và không có tinh thần thực dụng, sắt đá của các Tần vương thời Chiến Quốc, thì sẽ không bao giờ có Tần Thủy Hoàng – vị hoàng đế đầu tiên thống nhất Trung Hoa. Nước Tần, trong vai trò một chư hầu của nhà Chu, đã trở thành kẻ đào huyệt cho trật tự cũ và đồng thời là người mở ra một kỷ nguyên hoàn toàn mới trong lịch sử Trung Quốc.

Vietbf @ Sưu tầm

Ngay từ khi Lý Tiểu Long bái võ sư nổi tiếng Diệp Vấn làm thầy, huyền thoại võ thuật Trung Quốc đã tiên đoán cậu học trò của mình là người đoản mệnh.

Lý Tiểu Long (Bruce Lee) là một trong những ngôi sao đầu tiên quảng bá võ thuật Trung Quốc ra thế giới và cũng là siêu sao điện ảnh châu Á nổi tiếng nhất ở Hollywood. Đáng tiếc là khi sự nghiệp đang ở đỉnh cao, Lý Tiểu Long lại đột ngột qua đời ở tuổi 32, để lại nhiều tiếc nuối trong lòng người hâm mộ.

Thực ra, ngay từ khi Lý Tiểu Long bái võ sư nổi tiếng Diệp Vấn làm thầy, huyền thoại võ thuật Trung Quốc đã tiên đoán cậu học trò của mình là người đoản mệnh chỉ thông qua một ánh nhìn: “Cậu ấy đi mà gót chân không chạm đất, đây là tướng đoản mệnh". Không ai ngờ rằng câu nói của Diệp Vấn lại trở thành sự thật.


Tài năng võ thuật

Lý Tiểu Long xuất thân là một ngôi sao nhí. Khi mới được ba tháng tuổi, cậu bé họ Lý đã được tham gia bộ phim Kim Môn Nữ (Golden Gate Girl). Sau khi học xong tiểu học, anh vừa học vừa đóng phim. Tuy nhiên, Lý Tiểu Long không mấy hứng thú với việc học, niềm đam mê lớn nhất của anh là diễn xuất. Do đó, anh thường xuyên trốn học, thành tích cũng không tốt như bạn bè. Thậm chí, trong những năm đầu trung học, Lý Tiểu Long còn bị lưu ban.

Thấy con trai không có năng khiếu học tập, cha mẹ cũng không ép buộc anh phải thành đạt nhờ con đường học vấn. Trong khi đó, Lý Tiểu Long lại bộc lộ tài năng thiên bẩm trong võ thuật. Ngay từ nhỏ, anh đã học được các môn võ như Thái Cực Quyền, Hồng Quyền, Thái Lý Phật Quyền và thể hiện rất thuần thục.

Năm 1953, anh tình cờ gặp lại người bạn cũ là Trương Trác Khánh. Lúc đó, Trương đang học Vịnh Xuân Quyền và sư phụ của anh là võ sư huyền thoại Diệp Vấn. Khi nghe bạn kể về điều này, Lý Tiểu Long vô cùng ngưỡng mộ và mong muốn được theo học Diệp Vấn. Nhờ sự giới thiệu của bạn, Lý Tiểu Long chính thức bái sư và bắt đầu nghiêm túc học tập Vịnh Xuân Quyền.

Mỗi ngày sau giờ tan học, Lý Tiểu Long đều hăng hái chạy đến võ quán, đặt cặp sách xuống và ngay lập tức luyện tập. Chứng kiến sự nỗ lực không ngừng nghỉ ấy, Diệp Vấn ngày càng thêm trân trọng và chú ý đến cậu học trò này.


Lời tiên đoán đoản mệnh

Từ khi trở thành đệ tử của Diệp Vấn, Lý Tiểu Long luyện tập Vịnh Xuân Quyền rất chăm chỉ. Mỗi ngày anh dành luyện tập nhiều hơn những đệ tử khác bỏ ra trong cả một tuần. Chứng kiến niềm đam mê võ thuật của cậu học trò họ Lý, Diệp Vấn rất hài lòng. Ông không chỉ đánh giá cao tài năng thiên bẩm của Lý Tiểu Long mà còn thường xuyên tận tình chỉ dạy.

Trong quá trình huấn luyện, Diệp Vấn phát hiện Lý Tiểu Long có dáng đi rất đặc biệt, khác hẳn với những người bình thường. Dù bước đi trên nền đất bằng phẳng, nhưng gót chân Lý Tiểu Long vẫn nhún nhảy lên xuống. Cảm thấy kỳ lạ, Diệp Vấn nửa đùa nửa thật nói với học trò của mình: "Con đi mà gót chân không chạm đất, đây là tướng đoản mệnh đấy!".


Võ sư Diệp Vấn là sư phụ của Lý Tiểu Long
Thế nhưng, Lý Tiểu Long không mảy may bận tâm, chỉ xem đó như một câu bông đùa vô thưởng vô phạt. Anh chưa bao giờ tự hỏi tại sao dáng đi của mình lại khác biệt như vậy. Lý Tiểu Long chỉ tập trung vào tập luyện, chinh phục những động tác khó nhất trong võ thuật. Khi đó, Diệp Vấn cẩn trọng nhắc nhở học trò: “Hãy luôn biết lượng sức mình”.

Với Lý Tiểu Long, chưa bao giờ tồn tại bốn chữ “lượng sức mà đi”. Bất kể làm gì, anh đều muốn đạt đến sự hoàn hảo tuyệt đối. Khi đóng phim, chỉ vì một động tác chưa đạt yêu cầu, anh sẵn sàng quay đi quay lại vô số lần, cho đến khi bản thân cảm thấy hài lòng.

Vietbf @ Sưu tầm