Trong khi vàng là nơi trú ẩn an toàn, đồng lại đang bứt phá như một "thước đo kinh tế". Sự tăng giá của kim loại đỏ phản ánh kỳ vọng về đà phục hồi và mở rộng sản xuất công nghiệp toàn cầu.

Theo Financial Times, đồng - kim loại quan trọng đối với năng lượng tái tạo và cơ sở hạ tầng công nghiệp - đang trên đà ghi nhận mức tăng giá mạnh nhất trong hơn 15 năm, với mức tăng hơn 35% trong năm 2025.

Theo các chuyên gia, đồng cùng với bạc và vàng, đã trở thành một khoản đầu tư an toàn trong bối cảnh lo ngại về sự suy giảm giá trị của đồng USD. Giá đồng giao tháng 12 đã vượt mốc 12.000 USD/tấn, đánh dấu mức tăng lớn nhất kể từ giai đoạn phục hồi sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008.

Đồng tăng - chỉ báo cho nền kinh tế

Không giống như vàng và bạc, giá đồng không chịu tác động trực tiếp từ tâm lý nhà đầu tư hay kỳ vọng kinh tế. Biến động giá của kim loại này thường phản ánh sự tăng trưởng và mở rộng hoạt động sản xuất vật chất.

Đồng thường được coi là “thước đo” của nền kinh tế. Kim loại này đóng vai trò trung tâm trong lưới điện, xây dựng, máy móc công nghiệp và nhiều lĩnh vực khác. Nhu cầu đồng tăng đồng nghĩa với nhu cầu đối với hàng hóa và dịch vụ liên quan gia tăng, thường được xem là dấu hiệu cho thấy nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ.

Theo Goldman Sachs Research, giá đồng tăng thường báo hiệu nhu cầu công nghiệp mạnh mẽ và nền kinh tế tăng trưởng nhanh, trong khi giá giảm có thể là dấu hiệu của suy thoái kinh tế.

Nhà phân tích Eoin Dinsmore của Goldman Sachs Research viết trong một bản ghi chú rằng đồng là “một trong những kim loại hưởng lợi chính từ các khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng lưới điện và năng lượng trên toàn cầu, khi trí tuệ nhân tạo (AI) và quốc phòng làm gia tăng nhu cầu về các mạng lưới năng lượng mạnh mẽ và an toàn”.

JPMorgan Global Research dự báo giá đồng có thể đạt 12.500 USD/tấn vào quý II/2026 và đạt mức trung bình khoảng 12.075 USD/tấn trong cả năm.


Giá đồng tăng mạnh, dự báo còn tăng nữa (Ảnh: IT).

Tại sao giá đồng tăng vọt?

Có một số nguyên nhân chính khiến giá đồng tăng mạnh trong thời gian gần đây, bao gồm sụt giảm nguồn cung, chính sách thuế quan và sự trỗi dậy của AI.

Các khu vực sản xuất đồng lớn như Chile và Indonesia đang phải đối mặt với những thách thức về nguồn cung và các thảm họa môi trường, góp phần gây ra tình trạng thiếu hụt đồng toàn cầu và khiến thị trường trở nên khan hiếm hơn.

“Sau khi dự kiến tăng trưởng nguồn cung khai thác gần như không đổi trong năm nay, ước tính tăng trưởng nguồn cung khai thác năm 2026 của chúng tôi đã giảm xuống chỉ còn khoảng 1,4%, thấp hơn khoảng 500.000 tấn so với ước tính ban đầu”, ông Gregory Shearer, người đứng đầu bộ phận chiến lược kim loại cơ bản và kim loại quý tại JPMorgan, cho biết.

Sự sụt giảm nguồn cung không phải là yếu tố duy nhất đẩy giá lên cao. Hồi tháng 7, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã áp thuế đối với một số mặt hàng nhập khẩu làm từ đồng, tạo thêm áp lực lên thị trường.

Đồng thời, làn sóng đầu tư mạnh vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo đang thúc đẩy đáng kể nhu cầu, do sự phụ thuộc lớn của các trung tâm dữ liệu vào đồng. Một nguồn tin ước tính các trung tâm dữ liệu AI siêu quy mô có thể sử dụng tới 50.000 tấn đồng cho mỗi cơ sở.

VietBF@sưu tập

Năm 2025 đang chứng kiến làn sóng phá sản lan rộng chưa từng thấy trên khắp nước Mỹ, từ những tập đoàn trị giá hàng tỷ đô đến các cửa hàng nhỏ lẻ.

Theo các chuyên gia, đây là năm có số lượng doanh nghiệp lớn tuyên bố phá sản cao nhất trong vòng 15 năm qua, phản ánh áp lực tài chính đang ngày càng đè nặng lên người tiêu dùng lẫn giới kinh doanh.

Amy Quackenboss, Giám đốc điều hành của Viện Phá sản Hoa Kỳ (ABI), cho biết: “Chi phí leo thang, điều kiện tín dụng bị siết chặt và bất ổn địa chính trị kéo dài tiếp tục gây áp lực lớn lên các hộ gia đình và doanh nghiệp vốn đã căng thẳng tài chính”.

Nhưng khác với các cuộc khủng hoảng trước đây, thường tập trung ở một vài lĩnh vực cụ thể, làn sóng phá sản năm nay lan tỏa rộng khắp, bao trùm nhiều ngành nghề, tạo nên một mô hình bất thường và khó dự đoán.

Trong quá khứ, các vụ phá sản doanh nghiệp thường mang tính “dính chùm”, nghĩa là các doanh nghiệp trong cùng một lĩnh vực cùng chịu ảnh hưởng và sụp đổ gần như cùng lúc. Năm 2022 là một ví dụ điển hình với “mùa đông tiền số”, khiến hàng loạt công ty tiền số, nổi bật là FTX của Sam Bankman-Fried, rơi vào tình trạng phá sản dây chuyền.

Tuy nhiên, năm 2025 lại hoàn toàn khác. Theo Robert Stark, chuyên gia kỳ cựu nghiên cứu về các vụ phá sản, hiện là đối tác tại hãng luật Brown Rudnick, hiện tượng năm nay “rải đều” hơn nhiều và rất khó xác định điểm khởi phát rõ ràng.

Stark đang đại diện cho các chủ nợ trong vụ phá sản của hãng linh kiện ô tô First Brands, startup công nghệ tài chính Linqto, cũng như ủy ban cổ đông trong hồ sơ phá sản của công ty xét nghiệm gen 23andMe.

Vị chuyên gia chỉ ra: “Không có ngành nào thực sự là trung tâm của cuộc khủng hoảng lần này. Thay vào đó, phá sản đang xuất hiện ở khắp mọi lĩnh vực, một điều cực kỳ hiếm gặp trong 30 năm hành nghề của tôi. “Đây thực sự là một điều gây sốc.”

Sự bất ổn của kinh tế Mỹ đã khiến nhiều tập đoàn lớn phải nộp đơn xin bảo hộ phá sản. Trong số đó có những cái tên đình đám như chuỗi khách sạn Sonder, hãng hàng không Spirit Airlines, tập đoàn thực phẩm Del Monte Foods, chuỗi bán lẻ Claire’s và công ty dược phẩm Omnicare, trực thuộc CVS Health.

Tất cả đều liệt kê khoản nợ vượt quá 1 tỷ USD trong hồ sơ phá sản, đưa họ vào nhóm những vụ phá sản quy mô lớn nhất năm 2025.

Theo số liệu từ S&P Global Market Intelligence, tính đến hết tháng 11, đã có 717 vụ nộp đơn phá sản của các doanh nghiệp quy mô lớn, vượt qua con số 687 của cả năm 2024. Dù chưa tính đến tháng 12, 2025 đã trở thành năm có nhiều vụ phá sản doanh nghiệp lớn nhất kể từ 2010, thời điểm sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Số liệu cũng chỉ ra rằng, lĩnh vực công nghiệp đang là ngành chịu ảnh hưởng nặng nề nhất với 110 doanh nghiệp phá sản, tiếp theo là nhóm tiêu dùng không thiết yếu với 85 vụ và lĩnh vực y tế với 46 doanh nghiệp tuyên bố phá sản.

Các doanh nghiệp nhỏ cũng đang chật vật với làn sóng phá sản. Theo quy định của luật phá sản Mỹ, các doanh nghiệp nhỏ với khoản nợ không vượt quá 3.024.725 USD có thể nộp đơn xin phá sản theo Tiểu chương V của Chương 11, cho phép một quy trình tái cơ cấu đơn giản và tiết kiệm chi phí hơn.

Dữ liệu từ Epiq Bankruptcy Analytics cho thấy, tính đến giữa tháng 12, đã có hơn 2.300 vụ phá sản theo Tiểu chương V, tăng gần 10% so với cùng kỳ năm ngoái. Riêng tháng 11, số hồ sơ phá sản theo chương này đạt 223 vụ, tăng 23% so với cùng kỳ, theo báo cáo từ Viện Phá sản Hoa Kỳ.

Không chỉ giới doanh nghiệp, người dân bình thường cũng đang lao đao vì chi phí sinh hoạt tăng cao. Trong tháng 11/2025, số lượng đơn phá sản cá nhân tăng 8% lên 40.973 trường hợp, so với 37.814 hồ sơ cùng kỳ năm 2024.

Trong số này, có 25.329 trường hợp phá sản theo Chương 7, còn gọi là “phá sản thanh lý” hoặc “làm lại từ đầu”, tăng 11% so với cùng kỳ năm trước. Ngoài ra, còn có 15.558 hồ sơ phá sản theo Chương 13, cho phép người đi vay trả nợ dần trong nhiều năm, tăng 5% so với 14.865 hồ sơ ghi nhận vào tháng 11/2024.

Theo Quackenboss, trong bối cảnh nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp đang vật lộn với nợ nần, phá sản không còn là dấu chấm hết, mà là “con đường thiết yếu để khôi phục ổn định và xây dựng lại tương lai tài chính bền vững hơn”.

VietBF@sưu tập

Cổ phiếu Berkshire Hathaway giảm nhẹ trong ngày cuối huyền thoại đầu tư Warren Buffett làm CEO, nhưng vẫn tăng 61.000 lần trong 60 năm qua.

Từ đầu năm 2026, Warren Buffett sẽ rời chức CEO Berkshire, chuyển giao lại cho Phó chủ tịch Greg Abel. Trong phiên cuối năm, giá cổ phiếu hạng A của Berkshire giảm 600 USD, tương đương 0,1%, về 754.800 USD. Cổ phiếu hạng B giảm 0,2% về 502 USD.

Dù vậy, các nhà đầu tư nắm cổ phiếu Berkshire từ năm 1965 - năm Buffett tiếp quản công ty này - vẫn thu được lợi nhuận khổng lồ. Cổ phiếu này đã tăng giá 6,100,000%. Mức tăng này vượt xa 46.000% của chỉ số S&P 500.

Riêng năm 2025, cổ phiếu hạng A của Berkshire tăng hơn 11%. Cổ phiếu Berkshire ít khi ghi nhận năm giảm giá, dù Buffett vẫn gặp khó trong việc tìm các thương vụ mua lại. Đến cuối tháng 9 năm ngoái, Berkshire nắm giữ 381,7 tỷ USD tiền mặt và các khoản tương đương tiền. Vốn hóa tập đoàn này hiện là 1.080 tỷ USD.


CEO Berkshire Hathaway Warren Buffett tại ĐHCĐ năm 2019. Ảnh: AFP

Các số liệu kinh doanh của Berkshire quý III đều khả quan. Lợi nhuận hoạt động tăng 34% so với cùng kỳ năm trước đó, lên 13,49 tỷ USD. Danh mục cổ phiếu có giá trị 283,2 tỷ USD tính đến ngày 30/9, đã bao gồm các khoản đầu tư vào Apple và American Express.

Trong khi đó, lợi nhuận ròng, gồm lãi và lỗ từ các khoản đầu tư cổ phiếu, tăng 17% lên 30,8 tỷ USD. Dù vậy, Buffett không mấy quan tâm đến lợi nhuận ròng. Ông cho rằng con số này gồm biến động từ giá cổ phiếu mà Berkshire không bán, vì thế "không hữu ích" để đánh giá tình hình doanh nghiệp.

Berkshire hiện sở hữu gần 200 công ty con, hoạt động trong các lĩnh vực tiêu dùng, năng lượng, hóa chất, công nghiệp. Các thương hiệu tiêu dùng quen thuộc là Dairy Queen, Fruit of the Loom và See’s Candies. Từ khi chi 32,1 tỷ USD mua Precision Castparts năm 2016, tập đoàn này chưa thực hiện thương vụ M&A nào có quy mô lớn.

Abel năm nay 64 tuổi, gia nhập Berkshire năm 2000 khi công ty mua lại MidAmerican Energy - hiện có tên Berkshire Hathaway Energy. Ông giữ vị trí phó chủ tịch phụ trách các mảng kinh doanh phi bảo hiểm của Berkshire từ năm 2018.

Trong khi đó, Warren Buffett năm nay đã 96 tuổi. Dù rời chức CEO, ông sẽ vẫn là Chủ tịch Berkshire. Tỷ phú dự định đến văn phòng mỗi ngày để hỗ trợ Abel. Văn phòng cách nơi ở của ông 3,2km.

VietBF@sưu tập

Candida auris đã lây nhiễm hơn 7.000 người trong năm 2025, xuất hiện tại 27 bang Mỹ, khiến hệ thống y tế báo động.

Siêu vi khuẩn lan rộng tại 27 bang Mỹ đây là nơi loại nấm gây chết người đang hoành hành.

Các bệnh viện, viện dưỡng lão và nhiều cơ sở y tế tại Mỹ đang phải đối mặt với sự bùng phát của một loại nấm kháng thuốc nguy hiểm, đã lây nhiễm cho ít nhất 7.000 người trong năm 2025, theo số liệu theo dõi của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC).

Candida auris, loại nấm lần đầu được ghi nhận tại Mỹ vào năm 2016, đã lan nhanh chóng trong những năm gần đây. Nó có thể tồn tại lâu trên bề mặt trước khi lây sang bệnh nhân qua ống thông tiểu, ống thở hoặc đường truyền tĩnh mạch.


Một số chủng của loại nấm này được coi là “siêu vi khuẩn” vì kháng lại toàn bộ các loại thuốc thường dùng để điều trị nhiễm nấm.

Đối với người khỏe mạnh, cơ thể có thể tự chống lại nhiễm trùng. Tuy nhiên, trong môi trường y tế – nơi bệnh nhân vốn đã yếu và dễ tổn thương – Candida auris có thể gây tử vong.

Nguy cơ tử vong cao và khó kiểm soát

Theo CDC, hơn một nửa số bang của Mỹ đã báo cáo ca nhiễm Candida auris trong năm 2025. Chỉ còn một tuần dữ liệu chưa được thống kê, số ca nhiễm mới trong năm đã tiến gần tới mức kỷ lục hơn 7.500 ca của năm trước.

Melissa Nolan, phó giáo sư dịch tễ học và thống kê sinh học tại Đại học South Carolina, cho biết: “Nếu bạn bị nhiễm loại mầm bệnh này và nó kháng lại mọi phương pháp điều trị, chúng tôi không có thuốc nào để giúp bạn. Người bệnh hoàn toàn phải tự chống chọi.”

CDC từng ước tính rằng, dựa trên dữ liệu từ một số lượng bệnh nhân hạn chế, khoảng 30–60% người nhiễm Candida auris đã tử vong. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân trong số này vốn mắc các bệnh lý nghiêm trọng khác, làm tăng nguy cơ tử vong.

Một nghiên cứu công bố tháng 7, tập trung vào bệnh nhân tại Nevada và Florida, cho thấy hơn một nửa số ca phải nhập khoa hồi sức tích cực, hơn một phần ba cần thở máy. Ngoài ra, hơn một nửa bệnh nhân – với độ tuổi trung bình từ 60 đến 64 – phải truyền máu.

Biến đổi khí hậu có thể góp phần vào sự lan rộng

Một số nhà khoa học cho rằng biến đổi khí hậu đang thúc đẩy sự phát triển của Candida auris và các mầm bệnh tương tự. Arturo Casadevall, giáo sư vi sinh tại Đại học Johns Hopkins, giải thích rằng từ lâu con người được bảo vệ khỏi phần lớn nấm môi trường nhờ nhiệt độ cơ thể cao.

Tuy nhiên, khi khí hậu toàn cầu nóng lên, nhiều loại nấm bắt đầu thích nghi với mức nhiệt cao hơn và có thể vượt qua “rào cản nhiệt độ”, tồn tại trong cơ thể người.

“Chúng ta vốn có sự bảo vệ mạnh mẽ trước các loại nấm môi trường nhờ nhiệt độ cơ thể. Nhưng nếu thế giới nóng lên và nấm thích nghi với nhiệt độ cao hơn, một số loại sẽ vượt qua rào cản đó và tồn tại trong cơ thể người,” Casadevall nói.

Sự kháng thuốc của Candida auris khiến việc kiểm soát trở nên đặc biệt khó khăn. Các cơ sở y tế đang phải tăng cường biện pháp vệ sinh, cách ly và giám sát để hạn chế lây lan. Tuy nhiên, với tốc độ lan rộng hiện nay, loại siêu nấm này tiếp tục là mối đe dọa khẩn cấp đối với hệ thống y tế Mỹ.

500 người giàu nhất thế giới đã gia tăng tổng tài sản thêm mức kỷ lục 2.200 tỷ USD trong năm 2025 vừa qua.

Theo Chỉ số Tỷ phú Bloomberg, 500 người giàu nhất thế giới đã gia tăng tổng tài sản thêm mức kỷ lục 2.200 tỷ USD trong năm 2025 vừa qua, khi các thị trường bùng nổ từ cổ phiếu, tiền mã hóa cho tới kim loại quý, đẩy giá trị tài sản họ nắm giữ tăng vọt.


Các tỷ phú thế giới đã giàu thêm mức kỷ lục trong năm vừa qua. Ảnh: CNBC

Mức tăng này đưa tổng tài sản ròng của nhóm lên 11.900 tỷ USD, được thúc đẩy mạnh mẽ sau chiến thắng bầu cử của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào cuối năm 2024. Đà tăng chỉ bị gián đoạn trong thời gian ngắn vào tháng 4, khi lo ngại về các đòn thuế quan của Tổng thống Mỹ khiến thị trường lao dốc, gây ra cú “bốc hơi” tài sản trong một ngày lớn nhất kể từ thời kỳ đại dịch.

Các tập đoàn công nghệ lớn dẫn đầu đà tăng này, trong bối cảnh làn sóng hưng phấn xoay quanh trí tuệ nhân tạo tiếp tục nâng đỡ cổ phiếu vốn hóa lớn của Mỹ.

Khoảng một phần tư tổng mức tăng tài sản ghi nhận trong chỉ số của Bloomberg đến từ chỉ 8 cá nhân, trong đó có Chủ tịch Oracle Larry Ellison, Giám đốc điều hành Tesla Elon Musk, đồng sáng lập Alphabet Larry Page và nhà sáng lập Amazon Jeff Bezos. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn năm ngoái, khi cùng nhóm 8 tỷ phú chiếm tới 43% tổng mức tăng.

Thời điểm hiện nay, khi năm mới 2026 bắt đầu, tỷ phú Elon Musk vẫn là cái tên nổi bật nhất trong danh sách những người giàu nhất thế giới. Ông lần đầu trở thành một nhân vật chính trị có ảnh hưởng lớn sau khi quyên góp gần 300 triệu USD cho chiến dịch tái tranh cử của ông Trump, đồng thời dành phần lớn thời gian đầu năm 2025 tại Washington, D.C. để dẫn dắt các nỗ lực cắt giảm chi phí của chính quyền.

Tuy nhiên, người thực sự “chiếm sóng” lại là tỷ phú Larry Ellison, chứ không phải ông Musk. Được thúc đẩy bởi đà tăng mạnh của cổ phiếu Oracle khi công ty hạ tầng điện toán đám mây lâu năm này gia tăng chi tiêu cho AI, tài sản tỷ phú Ellison đã có thời điểm vượt qua ông Musk để biến tỷ phú này trở thành người giàu nhất thế giới vào tháng 9. Dù cổ phiếu Oracle sau đó đã giảm khoảng 40% so với đỉnh, tỷ phú Ellison vẫn khép lại năm với nhiều chú ý khi tham gia vào thương vụ của Paramount Skydance Corp - do con trai ông, David Ellison, điều hành, nhằm thâu tóm Warner Bros. Discovery Inc.

Đà tăng tài sản không chỉ diễn ra tại Mỹ. Trong khi chỉ số S&P 500 tăng 17% tính đến ngày 30/12, thị trường này vẫn bị vượt qua bởi mức tăng 22% của FTSE 100 tại Anh và mức tăng 29% của Hang Seng tại Hong Kong.

Các loại tài sản khác thậm chí còn có kết quả tốt hơn. Kim loại quý ghi nhận một trong những năm tăng mạnh nhất trong nhiều thập kỷ, khi nhà đầu tư đổ xô tìm kiếm tài sản trú ẩn an toàn. Đồng và đất hiếm cũng nổi lên như những mặt hàng có tầm quan trọng địa chính trị then chốt, giúp các “ông lớn” nắm giữ như nữ tỷ phú khai khoáng Australia Gina Rinehart và gia tộc Luksic của Chile gia tăng tài sản thêm hàng tỷ USD.

Trước đợt bán tháo gần đây, tiền mã hóa cũng từng được kỳ vọng sẽ vượt lợi suất cổ phiếu trong năm. Bitcoin đã tăng lên mức cao kỷ lục sau chiến thắng bầu cử của Tổng thống Mỹ Donald Trump và tiếp tục đà đi lên khi chính quyền mới của Mỹ thông qua hàng loạt chính sách thân thiện với tiền số.

Tuy nhiên, cú lao dốc mạnh bắt đầu từ tháng 10/2025 đã xóa sạch toàn bộ mức tăng này, thậm chí hơn thế, làm suy giảm đáng kể tài sản của nhiều tỷ phú như cặp song sinh Winklevoss, Changpeng Zhao và Michael Saylor.

ZELENSKY : KẾ HOẠCH HÒA BÌNH CỦA TRUMP " ĐỀ NGHỊ " BẢO VỆ UKRAINE TRONG 15 NẮM



https://www.youtube.com/watch?v=_RHzEBZ_MPU






******

WSJ : NƯỚC MỸ TRÊN ĐÀ SUY THOÁI


https://www.youtube.com/watch?v=GHr5C4BilYE








****

Tổng thống Donald Trump cho rằng các cuộc thăm dò dư luận của truyền thông Mỹ đang bị "thao túng", đồng thời nhấn mạnh tỷ lệ ủng hộ thực tế của người dân nước này dành cho ông là 64%.
Tờ The Hill ngày 31/12 đưa tin, Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây đã tuyên bố tỷ lệ ủng hộ thực tế dành cho ông là 64%, bất chấp kết quả các cuộc khảo sát thời gian qua đều ở mức dưới 50%.

"Kết quả thăm dò dư luận còn bị thao túng nhiều hơn cả các bản tin. Con số thực sự là 64% vì nước Mỹ đang nóng hơn bao giờ hết. Chúng ta đang có biên giới an toàn, quân đội hùng mạnh, nền kinh tế tuyệt vời và không lạm phát. Đó là điều rất tuyệt vời, chúc mừng năm mới", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.

Phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Trump đang đối mặt với nhiều thách thức chính trị, sau một loạt chiến thắng của Đảng Dân chủ trong các cuộc bầu cử năm 2025 cùng các lo ngại về chi phí sinh hoạt tại Mỹ tăng cao.

Theo thăm dò của Decision Desk HQ (DDHQ) vào giữa tháng 12/2025, tỷ lệ ủng hộ trung bình dành cho Tổng thống Trump hiện ở mức 44,1%, thấp hơn gần 20 điểm phần trăm so với tuyên bố của ông.

Hồi đầu tháng 11 năm ngoái, tỷ lệ ủng hộ dành cho nhà lãnh đạo Mỹ thậm chí đã tụt xuống 37%, mức thấp nhất trong nhiệm kỳ thứ 2. Cuộc khảo sát này diễn ra vào thời điểm chính phủ Mỹ đang phải đóng cửa.

Trong cuộc thăm dò tháng 11, 47% số người được hỏi coi nền kinh tế và chi phí sinh hoạt là vấn đề quan trọng nhất mà Mỹ đang phải đối mặt. 56% tin chính sách ngoại giao của ông Trump đã làm tổn hại đến vị thế của Mỹ trên trường quốc tế và 12% cảm thấy ông không tạo ra bất kỳ sự thay đổi nào. 61% số người được hỏi nhận xét ông Trump "đã đi quá xa" trong việc sử dụng quyền lực tổng thống, 31% tin ông sử dụng quyền lực "khá hợp lý" và 9% nghĩ ông "chưa đi đủ xa".

Giới quan sát nhận định, những lo ngại kéo dài về lạm phát, chi phí sinh hoạt và một số quyết định gây tranh cãi sẽ tiếp tục đặt ra thách thức lớn cho Tổng thống Trump trong năm 2026.

VietBF@ sưu tập

Khu Little Saigon ở Boston được coi là ngôi nhà chung cho cộng đồng gốc Việt tại Massachusetts, với nhiều cơ sở ẩm thực, văn hóa đậm chất Việt Nam.

Boston, thủ phủ bang Massachusetts, có cộng đồng 9.000 người Mỹ gốc Việt sinh sống, lớn nhất toàn bang. Đa số người gốc Việt ở Boston sinh sống tại khu phố Field's Corner dọc Đại lộ Dorchester.

Năm 2021, chính quyền bang Massachusetts chính thức công nhận Field's Corner là Quận Văn hóa Little Saigon, hoàn thành mục tiêu được cộng đồng gốc Việt ở đây theo đuổi từ năm 2014.

"Khu phố có rất nhiều hộ gia đình Việt Nam và nhà hàng Việt. Đây không chỉ là một cộng đồng, mà là ngôi nhà chung lớn", Kevin Tran, liên lạc viên văn hóa Việt Nam của Boston, bày tỏ niềm tự hào trong phóng sự được CBS News đăng ngày 4/5.


Nhà hàng Việt tại Quận Văn hóa Little Saigon ở Boston. Ảnh: BostonGlobe

Khu phố này dày đặc các doanh nghiệp và tổ chức Việt Nam, có các trường ngoại ngữ, song ngữ, trung tâm cộng đồng, trung tâm Phật giáo, văn phòng luật, thẩm mỹ viện do người gốc Việt vận hành.

Tam Le, thành viên hội đồng sáng lập Quận Văn hóa Little Saigon ở Boston, mở một quán cà phê trên con phố, ngay phía sau nhà hàng Phở Hòa của bố mẹ.

"Dù quá trình công nhận Quận Văn hóa Little Saigon chỉ mất vài năm, những công trình của người Việt ở đây đã được xây dựng trong nhiều thập kỷ qua. Không có chúng, Quận Văn hóa sẽ không tồn tại", Le nói.

Hội đồng Văn hóa Massachusetts bắt đầu ý tưởng thành lập các quận văn hóa vào năm 2011, theo quyết định được ký dưới thời thống đốc Deval Patrick. Hiện có 51 quận văn hóa trên khắp bang, 5 trong số đó ở Boston, gồm Little Saigon, Latin Quarter, Fenway, Roxbury và Boston Literary.

Các cuộc thảo luận về đề xuất biến khu Field's Corner thành Quận Văn hóa Little Saigon bắt đầu từ tháng 3/2014. Bốn năm sau, Tổ chức Mạng lưới Người Mỹ gốc Việt (NOVA) ở Boston trở thành bên đàm phán chính cho đề xuất này.

NOVA đã tổ chức loạt cuộc họp cộng đồng để thu thập ý kiến của người gốc Việt sinh sống tại Boston. Tháng 9/2019, hội đồng thành phố bỏ phiếu tán thành ý tưởng lập Quận Văn hóa Little Saigon. Tuy nhiên, quy trình sau đó bị gián đoạn do đại dịch Covid-19.

"Đại dịch là khoảng thời gian khó khăn đối với tất cả mọi người. Công việc kinh doanh đi xuống, có nhiều thứ cần thích nghi, nhưng thành phố đã tạo những điều kiện cần thiết để chúng tôi tiếp tục phát triển", Le nói, đề cập đến các gói hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, quyền mở rộng hoạt động ăn uống ngoài trời, cho phép bán đồ ăn mang về.

Sau khi Quận Văn hóa Little Saigon được công nhận năm 2021, anh Le cho biết khu phố chứng kiến "sự chuyển mình mạnh mẽ, thu hút rất nhiều doanh nghiệp mới của người gốc Việt".

Quận Văn hóa Little Saigon ở Boston hiện có hơn 200 hộ kinh doanh, dịch vụ và nhà hàng. Little Saigon cũng được nhiều tờ báo địa phương ca ngợi vì văn hóa ẩm thực đa dạng, từ phở, bánh mì cho đến các món giải khát như chè Việt Nam.

Việc được công nhận là quận văn hóa không chỉ giúp các khu dân cư nâng vị thế, mà còn thu hút các quỹ tài trợ của chính phủ Mỹ để cải thiện mỹ quan và phục vụ những chương trình cộng đồng.

Quận Văn hóa Little Saigon đã nhận khoảng 75.000 USD từ Quỹ Nghệ thuật Quốc gia Mỹ. Annie Le, chủ tịch Little Saigon, cho biết khoản hỗ trợ này giúp bù đắp khoản khuyến học và giúp thành lập ban quản lý mới của khu phố, hướng đến "một tầm nhìn rộng hơn" cho một thập kỷ tới.

"Chúng tôi hiện tập trung kết nối mọi người, giúp các nghệ sĩ cũng như chủ doanh nghiệp phát triển", bà nói.

Michael Bobbit, giám đốc điều hành Hội đồng Văn hóa Massachusetts, cho biết khu phố "trong tình trạng tốt". "Nhừng gì được xây dựng ở đây trong vài thập kỷ qua thực sự phi thường. Đây là một cách thúc đẩy kinh tế, du lịch, cũng như củng cố bản sắc Việt Nam hiệu quả".

Vivian Veth, người Việt di cư tới Boston năm 1984, cho hay khi mới đặt chân đến đây, bà phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, trong đó có nạn kỳ thị với người châu Á. Đó là lý do bà và nhiều người gốc Việt khác tập trung ở phố Field's Corner để kiếm sống và giúp đỡ lẫn nhau.

"Chúng tôi muốn sát cánh và nương tựa vào nhau, bởi nhiều người trong cộng đồng khi đó không nói được tiếng Anh", Veth cho hay. Bà đã mở My Sister's Sandwich Café, nhà hàng nổi tiếng ở Boston với món bánh mì Việt Nam.

Bà làm bánh mì theo công thức riêng, coi đây như một biểu tượng truyền thống để kết nối cộng đồng. "Tôi rất vui khi mọi người tìm đến và thưởng thức nó", bà nói.

VietBF@sưu tập

Hình ảnh vết bầm mới trên tay trái ông Donald Trump xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội, làm gia tăng nghi vấn về sức khỏe của Tổng thống Mỹ khi Nhà Trắng tiếp tục từ chối đưa ra giải thích chi tiết.


Tổng thống Mỹ Donald Trump tham gia các cuộc gọi theo dõi ông già Noel vào đêm Giáng sinh từ câu lạc bộ Mar-a-Lago ở Palm Beach, Florida, ngày 24/12. Ảnh: AFP.
Những vết bầm mới xuất hiện trên tay trái của ông Donald Trump đang khiến dư luận một lần nữa đặt câu hỏi về tình trạng sức khỏe của ông, gần một năm sau khi ông trở thành vị Tổng thống cao tuổi nhất từng tuyên thệ nhậm chức.

Trong hàng loạt sự kiện diễn ra tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump, 79 tuổi, xuất hiện với vùng da đổi màu hoặc bầm nhẹ ở mu bàn tay trái, bên cạnh vết bầm dai dẳng trên tay phải đã được ghi nhận trong nhiều tháng qua.

Vết bầm mới này khiến lời giải thích trước đó của Nhà Trắng trở nên kém thuyết phục hơn. Theo giải thích cũ, ông Trump – người thuận tay phải – bị bầm tay do bắt tay quá nhiều, cộng với việc thường xuyên dùng aspirin, loại thuốc có thể làm tăng khả năng xuất hiện vết bầm. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cho rằng dù không có dấu hiệu nào cho thấy nguyên nhân đáng lo ngại, việc ông Trump không minh bạch hơn về sức khỏe của mình chỉ khiến mức độ soi xét mà ông phải đối mặt ngày càng gay gắt.

“Họ đang tự nuôi dưỡng vòng xoáy tò mò”, ông Jeffrey Linder, Trưởng khoa Nội tổng quát tại Trường Y Feinberg thuộc Đại học Northwestern, nhận xét. “Ông ấy là nhân vật công chúng, muốn xây dựng một hình ảnh nhất định, và ngay cả những chi tiết nhỏ như thế này cũng làm tổn hại hình ảnh đó”.

Vết bầm mới trên tay trái là diễn biến mới nhất tiếp thêm “lửa” cho những đồn đoán xoay quanh sức khỏe của ông Trump kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng, một chủ đề nhạy cảm mà ông thường tìm cách phản bác bằng việc nhấn mạnh thể lực và sự sung sức của mình.

Trong chiến dịch tranh cử năm ngoái, ông Trump giành chiến thắng một phần nhờ khai thác lo ngại của cử tri về tuổi tác cũng như thể chất và tinh thần của cựu Tổng thống Joe Biden. Ông Trump liên tục dùng ông Joe Biden, 83 tuổi, làm đối trọng trong các phát biểu, bác bỏ mọi so sánh giữa hai người dù chênh lệch tuổi không lớn, thường xuyên công kích sự yếu ớt của người tiền nhiệm và kết thúc các sự kiện công khai bằng câu hỏi: “Các bạn nghĩ ông Biden có làm được điều này không?”.

Dù duy trì lịch trình công khai dày đặc hơn nhiều, ông Trump vẫn không tránh khỏi những câu hỏi liên quan đến sức khỏe của chính mình. Sau khi hình ảnh chụp vào mùa hè cho thấy chân ông bị sưng, Nhà Trắng thông báo vào tháng 7 rằng ông Trump được chẩn đoán mắc chứng suy tĩnh mạch mạn tính, một tình trạng phổ biến ở người cao tuổi.

Khi được hỏi trong tuần này về vết bầm trên tay trái của ông Trump, Nhà Trắng từ chối đưa ra lời giải thích mới. Thư ký báo chí Nhà Trắng, bà Karoline Leavitt, nói rằng: “Tổng thống Trump là người của công chúng và ông ấy gặp gỡ, bắt tay với nhiều người Mỹ mỗi ngày hơn bất kỳ Tổng thống nào trong lịch sử”.

Một số chuyên gia y tế xem xét hình ảnh bàn tay trái của ông Trump cho rằng vết đổi màu này khó có thể do bắt tay, bởi ông Trump thuận tay phải. Tuy nhiên, tuổi tác và việc sử dụng aspirin vẫn có thể là những yếu tố liên quan.

“Bầm tím đôi khi chỉ là chuyện xảy ra một lần khi bạn va chạm vào đâu đó”, ông Jonathan Reiner, giáo sư Trường Y và Khoa học Sức khỏe thuộc Đại học George Washington, đồng thời là bác sĩ tim mạch lâu năm của cựu Phó Tổng thống Dick Cheney, cho biết. “Aspirin khiến bạn dễ bị chảy máu và bầm hơn”.

Ông Reiner nhấn mạnh rằng ông chưa trực tiếp khám cho ông Trump, nhưng cho biết ông thường thấy những vết bầm tương tự ở bệnh nhân dùng thuốc làm loãng máu mạnh hơn aspirin. Điều này làm dấy lên câu hỏi liệu ông Trump đã công bố đầy đủ các loại thuốc mà mình đang sử dụng hay chưa. Ông nói thêm rằng những loại thuốc như vậy khá phổ biến và không nhất thiết phản ánh vấn đề sức khỏe nghiêm trọng hơn, lấy ví dụ việc ông Joe Biden từng công khai dùng thuốc chống đông Eliquis khi còn tại nhiệm.

“Câu hỏi bây giờ không còn thuần túy là y khoa, mà là vấn đề minh bạch”, ông Reiner nói.

Nhà Trắng không trả lời các câu hỏi về danh sách thuốc của ông Trump, thay vào đó chỉ trích việc dư luận soi xét sức khỏe của Tổng thống. Giám đốc truyền thông Nhà Trắng, ông Steven Cheung, tuyên bố: “Bất kỳ cái gọi là chuyên gia y tế nào đưa ra chẩn đoán võ đoán hoặc suy đoán sai lệch vì mục đích chính trị đều đang vi phạm Lời thề Hippocrates mà họ đã tuyên thệ, và chính họ mới là người cần đi kiểm tra đầu óc”.

Từ những vết bầm đến những lần chợp mắt, một năm bị soi xét gắt gao
Ông Trump từ lâu đã có vết bầm ở tay phải, điều mà nhiều hãng tin cho biết đã xuất hiện trước khi ông quay lại Nhà Trắng. Tuy nhiên, sự chú ý gia tăng sau khi ông cố che vết bầm bằng lớp trang điểm dày, băng dán và dùng tay còn lại che khỏi ống kính – những động thái chỉ càng làm dấy lên nghi ngờ.

Nhà Trắng đã đề cập đến vết bầm tay phải cùng thời điểm công bố chẩn đoán suy tĩnh mạch mạn tính. Một lá thư của bác sĩ khi đó khẳng định: “Tổng thống Trump vẫn có sức khỏe tuyệt vời”.

Tháng 10, ông Trump quay lại Trung tâm Y tế Walter Reed để kiểm tra lần hai đột ngột sau cuộc khám sức khỏe hồi tháng 4. Nhà Trắng gọi đây là cuộc kiểm tra “thường lệ”, trước khi chính ông Trump tiết lộ rằng mình đã chụp MRI. Việc công bố mập mờ – ban đầu ông nói kết quả “hoàn hảo” nhưng lại không biết bộ phận nào được chụp – cùng sự dè dặt của chính quyền trong việc cung cấp chi tiết đã làm dấy lên làn sóng lo ngại về lý do các bác sĩ chỉ định chụp chiếu.

Vài tuần sau, bác sĩ của ông Trump, ông Sean Barbabella, cho biết việc chụp y khoa tập trung vào hệ tim mạch và ổ bụng, với kết quả “hoàn toàn bình thường”. Bản ghi nhớ nói thêm rằng việc chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu được thực hiện vì “nam giới trong độ tuổi của ông ấy sẽ có lợi từ việc đánh giá kỹ lưỡng sức khỏe tim mạch và ổ bụng”.

Ông Reiner khi đó nói rằng quá trình sàng lọc y tế này không phải là thủ tục tiêu chuẩn. “Rõ ràng, việc này được thực hiện để đáp ứng một mối quan tâm lâm sàng nào đó”, ông nói, đồng thời cho rằng nguyên nhân “có lẽ không quá nghiêm trọng”, nhưng việc chính quyền cởi mở hơn sẽ giúp tránh những đồn đoán không cần thiết.

Bên trong Nhà Trắng, các quan chức tỏ ra khó chịu trước yêu cầu minh bạch hơn, coi đây chủ yếu là động cơ chính trị nhằm gieo rắc nghi ngờ về sức sống của ông Trump.

Sau khi ông Trump bị cho là chợp mắt trong một sự kiện tại Phòng Bầu dục tháng trước, Nhà Trắng bác bỏ việc ông ngủ gật và gọi đó là “một câu chuyện rác rưởi”. Một bài báo của New York Times vài ngày sau xem xét sức khỏe và lịch trình hàng ngày của ông Trump đã khiến ông nổi giận, gọi đó là “đòn đánh bẩn” trên mạng xã hội.

Tuy nhiên, trong một cuộc họp nội các đầu tháng này, ông Trump một lần nữa bị bắt gặp dường như ngủ gật trong khoảng một giờ. Nhà Trắng phản bác, nói rằng ông “đang lắng nghe chăm chú và điều hành toàn bộ cuộc họp nội các kéo dài ba giờ”.

Giờ đây, những bức ảnh bàn tay trái của ông Trump – đã lan truyền nhiều ngày trên mạng xã hội – tiếp tục góp phần định hình cách cử tri nhìn nhận một tổng thống nhiệm kỳ hai đang tiến gần đến tuổi 80.

Ông Timothy Naftali, sử gia Tổng thống và học giả nghiên cứu tại Trường Các vấn đề Quốc tế và Công chúng thuộc Đại học Columbia, cảnh báo rằng dù mọi chính quyền đều chịu áp lực minh bạch về sức khỏe tổng thống, việc ông Trump luôn nhấn mạnh hình ảnh sung sức không suy giảm khiến ngay cả những dấu hiệu mong manh nhất cũng dễ bị soi xét gay gắt.

“Tổng thống không còn trẻ”, ông nói. “Và khi hình ảnh bị thổi phồng quá mức, chỉ cần xuất hiện một khiếm khuyết được cho là nhỏ, tầm quan trọng của nó sẽ bị phóng đại”.

VietBF@ sưu tập

8 tháng sau chuyến bay lịch sử vào vũ trụ, phi hành gia gốc Việt Amanda Nguyễn gây chú ý khi lần đầu tiên lên tiếng về những áp lực tâm lý đã phải chịu đựng.
Ngày 14/4/2025, tên lửa New Shepard của Blue Origin đã thực hiện chuyến bay đưa 6 người phụ nữ nổi tiếng vào vũ trụ, bao gồm ca sĩ Katy Perry, vợ của chủ sở hữu Blue Origin - Lauren Sánchez, và nhà hoạt động nhân quyền gốc Việt Amanda Nguyễn.

8 tháng sau chuyến bay lịch sử, Amanda Nguyễn - người phụ nữ gốc Việt đầu tiên bay vào vũ trụ - có một bài đăng dài, tiết lộ rằng cô đã rơi vào trầm cảm nặng vì chuyến đi. Trên trang Instagram cá nhân hôm 28/12, Nguyễn cho biết đã "nằm bẹp giường" suốt một tuần và một tháng sau chuyến bay, cô vẫn không thể chia sẻ về nó vì hễ nghĩ đến là nước mắt cứ thế tuôn rơi.

Từ một người làm nên lịch sử, Nguyễn cảm thấy mình trở thành nạn nhân của "quấy rối", cảm xúc lao dốc không kiểm soát.

Những chia sẻ của nữ phi hành gia sinh năm 1991 đã khiến công chúng phải một lần nữa nhìn nhận lại những gì đã xảy ra trước, trong và sau khi con tàu cất cánh. Những chỉ trích trước đó về "chuyến bay vào vũ trụ đầu tiên có phi hành đoàn toàn nữ trong 60 năm" tiếp tục được đào xới.

Chuyện gì đã xảy ra?
Theo People, Blue Origin, công ty du lịch vũ trụ thuộc sở hữu của tỷ phú công nghệ Jeff Bezos, đã đưa hành khách lên vũ trụ từ năm 2021, nhưng chuyến bay vào tháng 4 với phi hành đoàn toàn nữ của họ lại không nhận về phản ứng tích cực.

Chuyến bay trên tên lửa New Shepard, mang số hiệu NS-31, kéo dài 10 phút 21 giây, cất cánh từ bãi phóng số 1 của Blue Origin ở Tây Texas lúc 8h30 sáng (theo giờ địa phương). Đây là hành trình mang tính đánh dấu khi là chuyến bay vào vũ trụ đầu tiên có phi hành đoàn toàn nữ trong 60 năm.

Trên đó có 6 hành khách: ca sĩ Katy Perry, nhà báo Gayle King, nhà từ thiện Lauren Sánchez (khi ấy là vợ chưa cưới của Bezos), cựu nhà khoa học tên lửa của NASA Aisha Bowe, nhà nghiên cứu sinh học vũ trụ Amanda Nguyễn và nhà sản xuất phim Kerianne Flynn.


Chuyến bay hồi tháng 4 của Blue Origin nhận về nhiều chỉ trích. Ảnh: Blue Origin.
Tên lửa đã đưa các phi hành gia vượt qua đường Kármán - ranh giới không gian được quốc tế công nhận nằm ở độ cao khoảng 100 km so với Trái Đất. Các chuyến bay trên tên lửa New Shepard, vốn cung cấp vài phút trạng thái không trọng lực, không có phi công.

Blue Origin chưa tiết lộ giá vé một chỗ trên tên lửa của họ, nhưng để bắt đầu quá trình đặt chỗ, trang web của họ nêu rõ về yêu cầu một khoản "tiền đặt cọc hoàn trả đầy đủ" trị giá 150.000 USD.

Trên khoang tàu Blue Origin ở độ cao 100 km so với Trái Đất, Perry đã trình diễn bài hát "What a Wonderful World" trong khi cả nhóm đang trôi nổi trong môi trường không trọng lực.

Khi rời khỏi khoang tàu và kết thúc hành trình, Perry đã quỳ gối hôn mặt đất đầy xúc động. "Đó là sự đầu hàng trước điều chưa biết. Đó là sự tin tưởng", cô nói.

Đây là chuyến bay có người lái thứ 11 của chương trình New Shepard. Không phải lần đầu, thế nhưng khi con tàu đưa 6 vị khách nữ trở về mặt đất, nó đã gây nên nhiều phản ứng khác nhau nằm ngoài dự đoán.

Từ trước khi chuyến bay NS-31 được phóng, nhiều nhân vật có sức ảnh hưởng đã chỉ trích sứ mệnh này với nhiều lý do, cho rằng nó tư nhân hóa du lịch vũ trụ và gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường.

Trong khi cùng dẫn chương trình Today with Jenna and Friends ghi hình ngày 3/4, nữ diễn viên Olivia Munn đã đặt câu hỏi về mục đích của chuyến đi. "Mục đích là gì? Có phải việc các bạn đi tham quan một địa điểm lịch sử không? Tôi nghĩ điều đó hơi phung phí", cô nói.

Nữ diễn viên nhận xét rằng khám phá vũ trụ nhằm mục đích mở rộng kiến ​​thức và giúp ích cho nhân loại, nhưng đặt thắc mắc những vị khách nữ của Blue Origin "sẽ làm gì trên đó mà lại khiến cuộc sống của chúng ta ở dưới này tốt hơn?".

"Tôi biết có lẽ nói điều này nghe không hay lắm. Nhưng hiện tại trên thế giới có rất nhiều vấn đề quan trọng hơn", Munn chốt lại.

Những người nổi tiếng khác như Emily Ratajkowski, Olivia Wilde, Amy Schumer... cũng đồng loạt lên tiếng chỉ trích chuyến bay vào rìa vũ trụ.

Ngày 17/4, nữ diễn viên Jessica Chastain, người từng đoạt giải Oscar, đã chia sẻ một bài bình luận trên tờ The Guardian có tiêu đề "Chuyến bay của Blue Origin đã cho thấy sự thất bại hoàn toàn của chủ nghĩa nữ quyền Mỹ".

Phản ứng của người trong cuộc
Tại một cuộc họp báo sau khi trở về Trái Đất, phi hành đoàn của tàu Blue Origin đã lên tiếng về những bình luận trái chiều được đưa ra về hành trình của họ.

Khi People hỏi nhà báo Gayle King về sứ mệnh của Blue Origin, người dẫn chương trình CBS Mornings cho biết: "Bất cứ ai chỉ trích điều này đều không thực sự hiểu chuyện gì đang xảy ra ở đây".

Trong khi đó, vợ của tỷ phú Bezos, bà Sánchez, nói rằng: "Tôi thực sự rất hào hứng về điều này. Tôi rất muốn họ đến Blue Origin và tận mắt chứng kiến ​​hàng nghìn nhân viên không chỉ làm việc ở đây mà còn dốc hết tâm huyết vào công việc này. Họ yêu công việc của mình và yêu sứ mệnh của công ty, và đây là một điều rất quan trọng đối với họ".


Amanda Nguyen đã có khoảng thời gian khó khăn sau chuyến bay vào rìa vũ trụ. Ảnh: Amanda Nguyen/Facebook.
Trước chuyến bay, Amanda Nguyễn - một nhà hoạt động nhân quyền và là nhà khoa học nghiên cứu sinh học vũ trụ - đã bày tỏ niềm tự hào khi làm nên lịch sử, trở thành người gốc Việt đầu tiên bay vào vũ trụ.

Thế nhưng nhiều tháng trôi qua, tác động từ những tranh cãi xoay quanh chuyến bay đã "vượt ngoài sức chịu đựng" khiến phi hành gia 34 tuổi choáng ngợp, rơi vào trầm cảm nặng.

Đối với Nguyễn, một nhà hoạt động vì quyền dân sự cho các nạn nhân bị tấn công tình dục, phản ứng dữ dội từ công chúng đã khiến những thành tựu và ước mơ nghề nghiệp của cô bị "chôn vùi".

Vài ngày sau chuyến bay, khi King gọi điện hỏi thăm, Nguyễn đã nói với nữ nhà báo truyền hình rằng chứng trầm cảm của mình "có thể kéo dài nhiều năm".

Trong một cuộc phỏng vấn với The Guardian hồi tháng 3, Nguyễn kể rằng đã gác lại tham vọng trở thành phi hành gia sau khi bị một sinh viên cưỡng hiếp tại trường đại học. Cô sau đó theo đuổi cuộc đấu tranh đòi công lý kéo dài nhiều năm, giúp soạn thảo dự luật Quyền của những nạn nhân bị tấn công tình dục và đã được cựu Tổng thống Barack Obama ký thành luật vào năm 2016.

Năm 2019, hoạt động bảo vệ nạn nhân bị tấn công tình dục đã giúp Nguyễn được đề cử giải Nobel Hòa bình. Năm 2022, cô được tạp chí Time bình chọn là một trong những người phụ nữ của năm.

Nguyễn nói rằng những tin tức dồn dập trên truyền thông về chuyến bay vào vũ trụ là "chưa từng có tiền lệ", khiến cô cảm thấy mình như nạn nhân bị vạ lây. "Khoảnh khắc công lý của tôi đã bị hủy hoại", cô chia sẻ.

Sau 8 tháng, khi giấc mơ bay vào vũ trụ đã thành hiện thực, cô cảm thấy "nỗi buồn đang dần tan biến". Cô dành lời cảm ơn đến những người ủng hộ và gửi lời chúc tốt đẹp. Trải qua biến cố, cô cũng học được cách tìm về với bản thân để an ủi chính mình.

Vượt qua những phản ứng trái chiều, Nguyễn cho rằng hành trình này cũng mang lại nhiều điều tích cực, bao gồm thu hút sự chú ý của truyền thông cho nghiên cứu về sức khỏe phụ nữ của cô, và cơ hội gặp gỡ các nhà lãnh đạo thế giới liên quan đến hoạt động vận động cho nạn nhân bị cưỡng hiếp.

VietBF@ sưu tập

Tổng thống Trump rút Vệ binh Quốc gia khỏi Chicago, Los Angeles và Portland, cảnh báo có thể tái triển khai nếu tình hình tội phạm xấu đi.

"Chúng tôi đang rút các đơn vị Vệ binh Quốc gia khỏi Chicago, Los Angeles và Portland, dù thực tế tội phạm đã giảm mạnh ở những thành phố đó nhờ sự hiện diện của lực lượng yêu nước tuyệt vời này", Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên mạng xã hội ngày 31/12/2025.

Tổng thống Trump khẳng định ba thành phố này "đáng lẽ đã sụp đổ" nếu không có sự can thiệp từ chính quyền liên bang. "Chúng tôi sẽ trở lại, có thể là dưới hình thức rất khác và mạnh mẽ hơn, nếu tình hình tội phạm tái phát. Chỉ còn là vấn đề thời gian", ông nói thêm.


Lực lượng cảnh sát triển khai tại Los Angeles, bang California, ngày 14/6. Ảnh: AFP

Sau khi trở lại Nhà Trắng hồi tháng 1, Tổng thống Trump đã triển khai các chính sách mạnh tay để ứng phó nhập cư trái phép và tội phạm. Ông cho rằng điều động Vệ binh Quốc gia đến các thành phố như Los Angeles, Chicago, Memphis, Portland và thủ đô Washington là cần thiết để bảo vệ tài sản và nhân viên liên bang khỏi người biểu tình.

Nỗ lực của Tổng thống Trump đã gặp nhiều thách thức pháp lý. Chính quyền các địa phương cho rằng ông đang cường điệu hóa mối lo ngại về tội phạm bạo lực và hành động can thiệp từ liên bang chỉ làm tình hình tồi tệ hơn. Họ đệ đơn kiện lên tòa án liên bang và nhận được phán quyết có lợi từ thẩm phán, chặn ý định của Tổng thống Mỹ.

Nhà Trắng khẳng định quyết định triển khai Vệ binh Quốc gia của Tổng thống Trump là hợp pháp và cần thiết, cáo buộc giới lãnh đạo các địa phương "dung túng bạo lực, làm suy yếu an ninh công cộng".

Vệ binh Quốc gia là lực lượng quân sự dự bị của quân đội Mỹ. Mỗi bang và vùng lãnh thổ Mỹ đều có lực lượng Vệ binh Quốc gia chịu sự chỉ đạo trực tiếp từ thống đốc, người đóng vai trò là tổng tư lệnh Vệ binh Quốc gia ở bang đó. Vệ binh Quốc gia Mỹ có nhiệm vụ ứng phó với các tình huống khẩn cấp nội địa hoặc tham gia chiến đấu ở nước ngoài như một bộ phận của lục quân Mỹ.

VietBF@sưu tập

WASHINGTON, D.C.

Bưu Điện Hoa Kỳ (USPS) sẽ cho áp dụng một số các thay đổi mới trong năm 2026, bao gồm điều chỉnh lại quy trình đóng dấu bưu điện (postmark). Những thay đổi này có thể khiến cho người gửi các giấy tờ cần đến đúng hạn như như hồ sơ nộp thuế hoặc trả tiền hóa đơn, bị đối mặt với lệ phí trễ hạn và các khoản bị phạt vạ, theo nguồn tin của USA TODAY hôm thứ Ba, 30/12/2025.

Trong nhiều thập niên, con dấu bưu điện, vốn là dấu chính thức cho biết thư từ được USPS tiếp nhận ở nơi đâu và lúc nào, được pháp luật công nhận như bằng chứng cho thấy người gửi thư kịp thời hạn, ví dụ gửi lá phiếu bầu trước hoặc trong ngày bầu cử.

(Minh họa)
Trước đây, con dấu bưu điện của USPS thể hiện ra ngày thư được bỏ vào thùng thư hoặc nộp tại quầy bưu điện. Tuy nhiên, theo quy định mới, USPS làm rõ rằng, con dấu bưu điện sẽ phản ánh ngày phong bì được giải quyết lần đầu qua máy phân loại tự động của USPS, có thể sau vài ngày kể từ lúc người gửi bỏ thư và không còn là ngày gửi thư trên thực tế.

Những sự thay đổi này nằm trong sáng kiến "Delivering for America" của USPS, bao gồm việc cho hợp nhất các trung tâm giải quyết thư và hiện đại hóa hạ tầng, nhằm thích ứng với bối cảnh số lượng thư giấy ngày càng giảm bớt trong khi số bưu kiện lại có chiều hướng tăng lên.

Quy định mới về con dấu bưu điện sẽ ảnh hưởng đến thư gửi như thế nào?

Trong thời gian dài, nhiều người Mỹ vẫn cho rằng thư sẽ được đóng dấu ngay trong ngày họ gửi đi và có thể chưa chuẩn bị cho việc phải tính thêm vài ngày để chờ giải quyết.

Các khoản nộp thuế, quyên góp từ thiện, hồ sơ pháp lý, tiền thuê nhà, và các hóa đơn hoặc vật dụng khác phụ thuộc vào ngày đóng dấu để xác định hạn chót đều có thể bị ảnh hưởng. Con dấu bưu điện trễ hơn có thể làm cho trễ hạn trả lệ phí nào đó, bị phạt tiền, hoặc bị xem là đã quá hạn.

Nhiều tiểu bang cũng chấp nhận lá phiếu bầu được đóng dấu trước hoặc trong ngày bầu cử.

Vì vậy, các loại thư cần đúng hạn nên được gửi trước hạn vài ngày. Người dân cũng có thể vào quầy bưu điện địa phương yêu cầu được đóng dấu tay (manual postmark) ngay trong ngày, hoặc sử dụng thư bảo đảm (certified mail).

(Minh họa)

Khi nào cước phí vận chuyển của USPS sẽ tăng và tăng lên bao nhiêu?

Trong khi giá tem "Thư Hạng Nhất" (First-Class Mail) hiện ở mức 78 cents chưa bị tăng vào thời điểm này, thì lệ phí vận chuyển đối với "Priority Mail", "Priority Mail Express", "USPS Ground Advantage", và "Parcel Select" dự kiến sẽ cho tăng lên trong năm mới.

Đợt tăng giá dự kiến sẽ có hiệu lực từ ngày 18 tháng Giêng năm 2026. Mức giá phụ thuộc vào trọng lượng bưu kiện và khoảng cách vận chuyển.

- Priority Mail: Từ 10,45/bưu kiện và 11,90 USD cho loại phong bì đồng giá (flat-rate), dự kiến sẽ tăng lên 6.6%.

- Priority Mail Express: Từ 32,50 USD/bưu kiện và 33,40 USD cho phong bì đồng giá, dự kiến sẽ tăng lên 5.1%.

- USPS Ground Advantage: Từ 7,20 USD, dự kiến sẽ tăng lên 7.8%.

- Parcel Select: Dự kiến sẽ tăng lên 6%.

Mức tem Thư Hạng Nhất với tiêu chuẩn là 78 cents cho ounce đầu tiên và tăng thêm 29 cents cho mỗi ounce kế tiếp. Mức giá này đã được áp dụng từ tháng Bảy, 2025, và không dự kiến sẽ cho tăng vào tháng Giêng, lần điều chỉnh tiếp theo có thể sẽ rơi vào giữa năm 2026.

Thúc đẩy việc hiện đại hóa

USPS cũng sẽ cho đẩy mạnh việc hiện đại hóa ngành bưu điện trong năm mới.

Họ thông báo sẽ cho triển khai việc thiết kế lại sảnh bưu điện, ưu tiên áp dụng kỹ thuật mới tại các điểm bán lẻ toàn quốc. Theo các giới chức, điều này sẽ giúp cho việc gửi và nhận thư nhanh hơn, dễ dàng hơn và tiện lợi hơn cho khách hàng.


"Hiện đại hóa không gian bán lẻ là cách thức mà chúng tôi đáp ứng với nhu cầu của khách hàng ngày nay", bà Tracy Raymond, giám đốc điều hành bán lẻ USPS, cho biết trong thông cáo báo chí. "Mọi người mong đợi tốc độ, sự rõ ràng, và tiện ích dựa trên kỹ thuật và các sảnh mới của chúng tôi sẽ mang lại điều mới mẽ đó, đồng thời vẫn duy trì dịch vụ trực tiếp đáng tin cậy là nét đặc trưng của Bưu Điện".

Các sảnh bưu điện được cho nâng cấp sẽ có tủ thông minh 24/7, "kiosk" cải tiến tự phục vụ, ứng dụng "Rapid Drop" trên điện thoại, màn hình thông tin kỹ thuật số, và bố cục tinh gọn.

Ngoài ra, USPS còn cho mở rộng các dịch vụ hành chính như sổ thông hành, lăn tay, và xác thực danh tính.

Không một ai có thể nghĩ rằng chỉ sau một năm, phe Cộng Hòa lại bị "tụt mood" đến như vậy. Một năm trước đây, khí thế hừng hực bao nhiêu thì bây giờ không khí lại chán chường ủ dột đến bấy nhiêu. Lỗi do ai thì chẳng có ai buồn nói ra, tuy không có ai mà không biết đến.

Tổng Thống Donald Trump và các dân biểu CH ở Hạ Viện tại Phòng Bầu Dục của Tòa Bạch Ốc (Minh họa)

Những cú "nhảy tàu"

Chưa đầy một năm nữa là sẽ đến cuộc bầu cử giữa kỳ nhưng bầu không khí ở chính trường Washington đang lan nhanh ra sự bất mãn và ngán ngẩm. Đảng Cộng Hòa (GOP), đảng của tổng thống đương quyền, đang chứng kiến một làn sóng "nhảy tàu" chưa từng có. Hàng loạt các nhân vật lập pháp Hạ Viện lẫn Thượng Viện đã tuyên bố sẽ không tái tranh cử, thậm chí xin từ chức sớm.

Tính cho đến cuối năm 2025, đã có 43 dân biểu Hạ Viện và 10 thượng nghị sĩ tuyên bố sẽ không tham gia vào cuộc đua năm 2026. Con số này đã vượt xa mọi kỷ lục trong hai thập niên qua, ngoại trừ hai kỳ bầu cử hồi năm 2018 và 2020. Một trong những trường hợp nổi bật nhất là Dân biểu Marjorie Taylor Greene (Georgia), nhân vật từng gây sóng gió với các thuyết âm mưu, từng nhất mực trung thành với Donald Trump và là một trong những chính trị gia sừng sỏ nhất của MAGA. Bà Greene không chỉ tuyên bố nghỉ hưu mà còn quyết định xin từ chức từ ngày 5 tháng Giêng, 2026, sớm một năm trước khi nhiệm kỳ sẽ chính thức kết thúc.

Lịch sử chính trị ở Mỹ cho thấy, đảng của tổng thống đương nhiệm thường sẽ bị mất ghế trong cuộc bầu cử giữa kỳ, một hiện tượng được gọi là "thermostatic politics" (chính trị nhiệt độ). "Thermostatic politics" chỉ là một khái niệm trong khoa chính trị học, được dùng để mô tả cách mà dư luận công chúng phản ứng ngược chiều với chính sách của chính quyền, giống như cái máy điều hòa nhiệt độ (thermostat).

Khi chính phủ "bật nóng" quá, cử tri đòi "cho giảm nhiệt", khi chính phủ "làm lạnh" quá, cử tri sẽ muốn "tăng nhiệt". Nói một cách khác, người dân không nhất thiết muốn có một chính sách cụ thể mà muốn cho điều chỉnh lại mức độ của chính sách đó… Hiện tượng này cũng cho thấy công chúng không mù mờ và không phải lúc nào cũng dễ bị "nhắm mắt và dắt mũi". Ví dụ điển hình là hồi năm 2006 dưới thời Tổng Thống George W. Bush, hay năm 2018 dưới thời Tổng Thống Trump nhiệm kỳ đầu, GOP đều bị thua nặng nề do sự dao động và phản ứng bất bình trong tâm lý người dân.

Bây giờ, bóng ma cũ lại lởn vởn, đặc biệt từ khi đảng Dân Chủ thắng đậm trong các cuộc bầu cử gần đây. Tại New Jersey và Virginia, phe Dân Chủ giành chiến thắng thuyết phục trong cuộc bầu cử Thống đốc. Thậm chí ở những tiểu bang có truyền thống "đỏ" như Georgia và Mississippi, họ cũng đã lật ngược thế cờ ở một số vị trí. Các ứng cử viên phe Dân Chủ như bà Abigail Spanberger (giành ghế Thống đốc Virginia), bà Mikie Sherrill (thắng ghế Thống đốc New Jersey), hay tay "Cộng sẩn nổi tiếng" Zohran Mamdani (thắng ghế Thị trưởng New York) đều vượt xa kết quả mà bà Kamala Harris từng có được năm 2024, đặc biệt với nhóm cử tri nam trẻ tuổi, vốn là thành phần từng nhiệt tình ủng hộ Trump.

Việc giới lập pháp rời bỏ Quốc Hội không phải chuyện hiếm thấy, nhưng quy mô lần này đã khiến cho giới quan sát bị bất ngờ. Một số người nghỉ hưu chỉ vì vấn đề tuổi tác. Một số người khác bỏ đi không phải vì "đã chán sống" mà đơn giản họ muốn đi nơi khác kiếm nhiều tiền hơn. Với kinh nghiệm và mối giao du tại Washington, họ dễ dàng trở thành cố vấn lobby hoặc làm việc cho các tập đoàn lớn với mức lương cao gấp nhiều lần. Cũng có những người "lùi một bước để tiến ba bước". Dân biểu Haley Stevens (Dân Chủ, Michigan) nghỉ để ra tranh cử ở Thượng Viện, trong khi Dân biểu Nancy Mace (GOP, South Carolina) nhắm đến ghế Thống đốc.

Bất luận là gì, tình hình chung vẫn là tâm lý bất mãn và mệt mỏi. Ngoài ra, sự tái phân bổ khu vực bầu cử (redistricting) tại một số tiểu bang đã làm đảo lộn mọi tính toán của nhiều chính trị gia. Tại Texas, việc cho vẽ lại bản đồ bầu cử khiến cho 9 người (sáu ở phe GOP và ba ở phe Dân Chủ), tức gần 1/4 các dân biểu Hạ Viện tiểu bang, đã quyết định không tiếp tục ra tranh cử.

"Mèo nào sẽ cắn mỉu nào?"

Một trong những diễn biến bất ngờ nhất là sự xoay trục của nhóm cử tri nam giới trẻ, từng là lực lượng nòng cốt giúp cho ông Trump đạt chiến thắng năm 2024. Các cuộc thăm dò mới nhất từ đại học Yale University chỉ ra rằng tỷ lệ ủng hộ Trump trong nhóm thanh niên 18-29 tuổi bị sụt giảm nghiêm trọng, chỉ còn khoảng 32-34%. Năm 2024, ông Trump giành được 42% phiếu bầu của những người dưới 30 tuổi.

Kinh tế là yếu tố lớn nhất dẫn đến sự thay đổi này. Các ứng cử viên như bà Abigail Spanberger, Mikie Sherrill và Zohran Mamdani đều tập trung vào vấn đề chi phí sinh hoạt trong chiến dịch tranh cử và không chỉ nhận được sự ủng hộ tốt hơn từ nam giới trẻ (so với tỷ lệ mà Kamala Harris có được năm 2024) mà còn giành được từ 7% đến 9% số phiếu bầu từ những người từng ủng hộ ông Trump ("The fight for young men intensifies ahead of the 2026 midterm elections"/NBC News).

Nói một cách khác, nếu tình hình kinh tế không khả quan hơn từ nay đến tháng Mười Một 2026, GOP khó có thể cản lại làn sóng xanh. Ông Robert Blizzard, chuyên gia thăm dò dư luận dày dạn kinh nghiệm của GOP, thừa nhận rằng rất khó để thuyết phục cử tri quan tâm bất cứ vấn đề gì khác, khi họ vẫn còn chật vật để lo trang trải cuộc sống hàng ngày.

Tuy vậy, dù đối mặt với "nghịch cảnh éo le", GOP vẫn còn những nguồn lực đáng gờm. Tỷ phú Elon Musk, sau giai đoạn "cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt" với ông Trump, đã trở lại với những lời hứa hẹn tài trợ cho các chiến dịch GOP trong mùa bầu cử 2026. Bên cạnh đó, nội bộ Dân Chủ cũng không phải là một khối thống nhất. Sự chia rẽ giữa các phe phái cấp tiến và ôn hòa, cùng với tỷ lệ không hài lòng cao ngay trong chính cử tri Dân Chủ (48%), vẫn là kẽ hở để GOP hết lòng khai thác.

Phe GOP cho rằng họ vẫn còn thời gian để cải thiện hình ảnh từ nay đến tháng Mười Một 2026. Họ cho rằng loạt chiến thắng gần đây của Dân Chủ chỉ là "chó táp phải ruồi" và Dân Chủ "gặp hên" trong bối cảnh cử tri gặp nhiều khó khăn khiến họ "đã trở mặt" không bỏ phiếu cho Cộng Hòa. GOP tin rằng Dân Chủ thật ra chẳng có giải pháp gì cả, do vậy, cơ hội đối với GOP vẫn còn. Tuy nhiên, vấn đề ở chỗ, chính GOP cũng chẳng biết đưa ra giải pháp gì để kéo cử tri của họ. Sự bế tắc trong việc tìm lối ra thoát khỏi cái ngõ cụt do chính họ tạo ra một phần, và tổng thống của họ một phần, mới thật sự là nguyên nhân dẫn đến việc họ có nhiều khả năng bị mất điểm thêm.

Dù bhu7 thế nào, hệ thống chính trị ở Mỹ đã biến đổi đến mức nhiều quy luật bầu cử trước đây đã không còn nguyên vẹn. Sự phân cực xã hội quá sâu sắc, quá lớn đã khiến các kỳ bầu cử giữa kỳ, vốn được xem là mức "án phạt" dành cho đảng của tổng thống, nay cũng trở nên khó lường ra. Vài năm gần đây đã thấy xuất hiện một nghịch lý: đảng cầm quyền có thể mất ghế ở Hạ Viện nhưng lại giành thêm ghế ở Thượng Viện.

Cũng cần nhấn mạnh thêm, mức độ khốc liệt của năm 2026 không chỉ là cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng Mười Một. Bước vào năm 2026, tất cả 435 khu vực bầu cử Hạ Viện và 33 ghế Thượng Viện sẽ được cho bầu lại. GOP hiện nắm giữ nhiều hơn 3 ghế so với Dân Chủ trong Thượng Viện, trong khi ở Hạ Viện, họ đang giữ 219 ghế so với 213 ghế thuoc5 phe Dân Chủ. Hiện có 18 cuộc đua vào Hạ Viện được Cook Political Report xếp ra vào loại "khó đoán trước"

Ngày 3 tháng Ba, North Carolina sẽ cho tổ chức bầu cử Thượng Viện. Cùng ngày, người dân Texas bỏ phiếu một trong những cuộc đua Thượng Viện được chú ý nhiều nhất. Bên phe GOP, Bộ trưởng Tư Pháp Ken Paxton, một đồng minh trung thành của ông Trump, và dân biểu Wesley Hunt, một trong những người da đen đầu tiên đại diện cho Texas tại Hạ Viện, đang thi đấu với Thượng nghị sĩ John Cornyn trong vòng sơ bộ. Bên Dân Chủ, dân biểu Liên Bang Jasmine Crockett đối đầu với ông James Talarico, dân biểu tiểu bang Texas… Luật bầu cử Texas quy định nếu không có ứng cử viên nào giành được hơn 50% phiếu, hai ứng cử viên dẫn đầu sẽ tiến vào vòng bầu cử phụ vào ngày 26 tháng Năm.

Ngày 19 yháng Năm, Alabama chứng kiến cuộc chạy đua dành ghế Thống đốc giữa ứng cử viên Dân Chủ Doug Jones và đối thủ GOP Tommy Tuberville. Trong cùng ngày, Georgia cũng chứng kiến cuộc tranh ghế Thống đốc.

Vài tuần sau, ngày 2 tháng Sáu, đến lượt California sẽ chứng kiến cuộc chạy đua ghế Thống đốc. Tính cho đến thời điểm này, ít nhất 10 ứng cử viên đã có mặt trên lá phiếu sơ bộ. Các ứng cử viên đáng chú ý của phe Dân Chủ có Eric Swalwell; Katie Porter; Antonio Villaraigosa (cựu Thị trưởng Los Angeles); Xavier Becerra và tỷ phú Tom Steyer.

Với GOP, dù cơ may thắng rất thấp ở một tiểu bang cực xanh như California nhưng họ cũng sẽ góp mặt. Hai ứng cử viên GOP đáng chú ý là Steve Hilton và Chad Bianco. Tại California, tất cả ứng cử viên đấu với nhau trong cuộc bầu cử sơ bộ duy nhất và hai người dẫn đầu sẽ tiến vào cuộc tổng tuyển cử.

Nhìn chung, loạt cuộc bầu cử 2026 không chỉ là phép thử đối với mức độ ủng hộ dành cho cá nhân ông Trump mà còn là thước đo sự kiên nhẫn của giới cử tri trước những cam kết của ông, đặc biệt là vấn đề đời sống kinh tế. Nước Mỹ nói chung và Washington nói riêng đang đứng trước một cuộc tái cơ cấu quyền lực đầy sự kịch tính.

Chỉ ít giờ nữa là sang năm mới 2026. Ở Texas, năm mới không chỉ mang theo pháo hoa và lời chúc, mà còn kèm một “gói luật” mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Những thay đổi này chạm thẳng vào đời sống hàng ngày của cộng đồng người Việt: từ di trú, làm ăn buôn bán, thuê – cho thuê nhà, cho tới chuyện dữ liệu cá nhân và trí tuệ nhân tạo (AI).

Dưới đây là bản tóm lược dễ hiểu, để bà con nắm cho chắc, tránh lúng túng khi luật đã “chạy”.

1) Siết chặt thực thi di trú: Sheriff buộc phải hợp tác với ICE
Theo Senate Bill 8, tất cả Cảnh sát trưởng (Sheriff) tại các hạt của Texas bắt buộc phải hợp tác với ICE. Các nhà tù địa phương phải thực hiện lệnh giam giữ liên bang đối với những người đang bị giữ mà có nghi vấn về tình trạng di trú.

Điểm cần lưu ý là trước đây, có hạt “lỏng tay”, chọn mức hợp tác hạn chế. Từ 2026, chuyện này không còn là lựa chọn, mà là nghĩa vụ. Luật được đưa ra với mục tiêu an ninh, nhưng với cộng đồng nhập cư, đây là tín hiệu rõ ràng: giấy tờ, thủ tục pháp lý phải luôn gọn gàng, hợp lệ để tránh rắc rối không đáng có.

2) Tin vui cho chủ tiệm: Miễn thuế hàng tồn kho tới 125,000 USD
Một điểm sáng hiếm hoi nằm ở House Bill 9. Luật mới cho phép miễn thuế hàng tồn kho (inventory) lên đến 125,000 USD.

Trước đây, mức miễn thường rất thấp (chỉ vài ngàn đô), gần như không giúp ích bao nhiêu. Nay với ngưỡng 125,000 USD, đa số tiệm nail, nhà hàng, tiệm tạp hóa của người Việt đều được hưởng lợi. Đây là cách Texas hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ trong bối cảnh lạm phát còn dai dẳng.

Nói thẳng: đây là khoản tiền thật, tiết kiệm thật, nếu bà con biết tận dụng đúng cách.

3) Trục xuất nhanh hơn: Squatters và người nợ tiền thuê nhà
Senate Bill 38 nhắm thẳng vào hai “cơn ác mộng” của chủ nhà:
– Người vào ở nhà trống không phép (squatters)
– Người thuê lì lợm, nợ tiền nhà kéo dài

Luật mới rút ngắn thời gian xử lý tại tòa, cho phép chủ nhà lấy lại tài sản nhanh hơn, hạn chế các chiêu trì hoãn quen thuộc.

Nếu bạn là landlord, đây là công cụ pháp lý mạnh để tự vệ.
Ngược lại, nếu bạn là người đi thuê, thì thông điệp cũng rất rõ: đóng tiền nhà đúng hạn, vì từ 2026, quy trình trục xuất sẽ “thần tốc” hơn nhiều.

4) Texas quản lý AI: Bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư
Với House Bill 149, Texas trở thành một trong những bang tiên phong ban hành khung luật toàn diện về Trí tuệ nhân tạo (AI).

Luật cấm việc dùng AI để:
– Lừa đảo
– Phân biệt đối xử
– Thu thập dữ liệu sinh trắc học (khuôn mặt, vân tay…) trái phép

Các công ty phải minh bạch khi dùng AI để tương tác với người dùng. Khi bà con mua sắm online, dùng app, hay tiếp xúc dịch vụ công nghệ, quyền riêng tư sẽ được bảo vệ tốt hơn, giảm nguy cơ bị “định giá ảo”, thao túng hay lừa đảo công nghệ cao.

Checklist ngắn gọn cho bà con người Việt
– Chủ doanh nghiệp: Gọi ngay cho kế toán (CPA), rà soát hàng tồn kho để tận dụng trọn mức miễn thuế 125,000 USD trong kỳ khai thuế tới.
– Chủ nhà (Landlord): Cập nhật hợp đồng thuê và nắm rõ thủ tục trục xuất mới để bảo vệ tài sản.
– Người đi thuê: Chú ý nghĩa vụ tiền nhà; luật mới không còn nhiều “đường dây kéo giờ”.
– Phụ huynh: Quan tâm quyền riêng tư của con em khi dùng app, mạng xã hội có AI.
– Giấy tờ tùy thân: Luôn mang theo giấy tờ hợp lệ khi ra đường hoặc đi làm, nhất là trong bối cảnh kiểm tra di trú chặt hơn.


Luật mới không phải để làm bà con sợ, mà để nhắc rằng hiểu luật là một dạng tự bảo vệ mình. Texas từ 1/1/2026 sẽ chặt hơn ở di trú, mạnh tay hơn trong nhà đất, nhưng cũng mở cửa hỗ trợ thật sự cho doanh nghiệp nhỏ và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Biết sớm một ngày, tránh rắc rối cả năm. Nắm luật trong tay, thì năm mới mới nhẹ đầu mà làm ăn, sinh sống.

Cuộc chiến Ukraina thường bị ép vào hai khuôn kể chuyện rất tiện: hoặc “Ukraina anh hùng – Nga xâm lược”, hoặc “Ukraina chỉ là con tốt của Mỹ và NATO”. Cả hai đều có phần đúng, nhưng đúng theo kiểu… chưa đủ. Muốn nhìn cho ra hình, phải tách ít nhất ba tầng: tầng quyền lực lớn, tầng lựa chọn quốc gia, và tầng bi kịch con người. Khi đứng đủ xa, ta mới thấy: chính nghĩa không làm biến mất địa chính trị; còn địa chính trị cũng không thể xóa sạch quyền tự vệ.

PHẦN 1: Ukraina – vừa có chính nghĩa, vừa có “phận tiền tuyến”
Ở tầng quyền lực lớn, câu chuyện lạnh như thép. Mỹ và NATO không trực tiếp đối đầu quân sự với Nga, nhưng thông qua Ukraina, họ khiến Nga tiêu hao, thử nghiệm vũ khí – chiến thuật – mô hình chiến tranh hiện đại, và củng cố NATO, củng cố vai trò lãnh đạo của Mỹ ở châu Âu. Trong cái nhìn này, Ukraina giống một tiền đồn chiến lược. Lịch sử từng thấy điều đó ở Việt Nam thời Chiến tranh Lạnh, Afghanistan, Trung Đông… Quốc gia nằm tuyến đầu thường bị biến thành công cụ, dù muốn hay không.

Nhưng nếu dừng lại ở đó và đóng dấu “Ukraina = con tốt” thì chưa công bằng. Ở tầng quốc gia, Ukraina không hoàn toàn bị kéo đi như một quân cờ vô tri. Họ có nỗi lo an ninh trước Nga, có nhu cầu thoát khỏi quỹ đạo ảnh hưởng cũ, có khát vọng gắn kết với châu Âu và phương Tây. Nói cách khác: nhiều khi “con tốt” không phải bị xô ra bàn cờ, mà tự chấp nhận đứng vào vị trí nguy hiểm vì không nhìn thấy lối khác, hoặc vì tin rằng đó là lối ít tệ nhất.

Rồi đến tầng bi kịch, cái giá hiện ra rõ nhất. Mỹ và NATO không mất thành phố. Nga chịu tổn thất lớn nhưng chiến tranh không diễn ra trên đất Nga. Người dân Ukraina mới là bên gánh trực tiếp: nhà cửa thành đống gạch, hàng triệu người tị nạn, một thế hệ lớn lên trong còi báo động. Trong mọi cuộc chiến ủy nhiệm, cường quốc tính bằng lợi ích; quốc gia nhỏ trả bằng máu và đất. Đây không hẳn là chuyện “đạo đức” hay “vô đạo đức”, mà là quy luật quyền lực.

Vậy Ukraina có chính nghĩa không? Có, ở tầng nguyên tắc rất rõ: biên giới đã được quốc tế công nhận, dùng vũ lực vượt qua biên giới đó là sai về luật pháp quốc tế. Ukraina có quyền tự vệ. Nhưng chính nghĩa không đồng nghĩa “trong sạch tuyệt đối”. Một quốc gia có thể đúng về nguyên tắc, nhưng vẫn bị cuốn vào cấu trúc quyền lực lớn hơn mình. Ukraina vừa là nạn nhân của xâm lược, vừa là chiến trường của đối đầu cường quốc. Hai điều ấy không mâu thuẫn; chúng đồng thời tồn tại.

PHẦN 2: Nhìn về Việt Nam – ủng hộ nguyên tắc, nhưng phải tỉnh táo quyền lực
Người Việt có một kinh nghiệm lịch sử rất đặc biệt: hiểu giá trị của chủ quyền bằng xương máu. Từng bị xâm lược, từng chia cắt, từng có lúc số phận bị quyết định trên bàn hội nghị của kẻ mạnh. Vì vậy, ở tầng nguyên tắc, người Việt có lý do để không chấp nhận tiền lệ “dùng vũ lực đổi biên giới”, dù kẻ làm điều đó là ai. Một tiền lệ xấu ở châu Âu không bao giờ chỉ nằm ở châu Âu; nó dội bóng sang những vùng tranh chấp khác, nơi quốc gia nhỏ sống trong cảm giác mong manh.

Nhưng ủng hộ nguyên tắc không đồng nghĩa ủng hộ chiến tranh. Người Việt hoàn toàn có thể vừa không cổ vũ đổ máu, vừa không mù quáng theo Mỹ hay NATO, mà vẫn công nhận quyền tự vệ của Ukraina theo luật quốc tế. Đó là lập trường rất “Việt Nam”: độc lập – tự chủ – không nhất thiết chọn phe, nhưng chọn nguyên tắc.

Và từ Ukraina, bài học lạnh nhất cho Việt Nam lại nằm ở chỗ khác: đừng ảo tưởng về cường quốc. Cường quốc không có nghĩa vụ đạo đức vĩnh viễn. Đồng minh không phải hợp đồng bảo hiểm trọn đời. Chính nghĩa không tự động biến thành an toàn. Điều bảo vệ quốc gia nhỏ, rốt cuộc, vẫn là nội lực, sự khôn ngoan ngoại giao, và năng lực không để mình bị đẩy vào vị trí “bắt buộc phải theo”.

PHẦN 3: Vì sao tranh luận về Ukraina luôn bốc lửa – và người Việt đang chia thành nhiều “kính nhìn”
Nhìn vào những phản hồi trái chiều, có thể thấy người Việt không hề đồng nhất. Có luồng ý kiến cho rằng Ukraina “đã có lựa chọn”, “đã bị cảnh báo”, “đáng lẽ có thể trung lập để làm cán cân giữa hai bên”, và lỗi lớn nằm ở giới tinh hoa Kiev sau các biến cố chính trị, trong đó có tranh cãi về thời điểm 2014, về chính sách nội bộ, về việc theo EU – NATO, về cách đối xử với cộng đồng nói tiếng Nga ở miền đông. Lập luận kiểu này thường kết lại bằng một câu sắc: “ngu thì chết”, hay “tự dấn thân làm tốt thí”.

Có luồng khác nhấn mạnh nguyên tắc: dù Ukraina có sai lầm chính trị hay chính sách ra sao, việc một nước đem quân vượt biên giới nước khác vẫn là hành vi phá vỡ luật quốc tế; nếu chấp nhận tiền lệ đó, các nước nhỏ ở những khu vực nhạy cảm sẽ nguy hiểm hơn. Nhóm này thường nói: ủng hộ Ukraina là ủng hộ lằn ranh cuối cùng của quốc gia nhỏ: chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.

Cũng có người đứng giữa, vừa thương dân Ukraina, vừa không tin vào sự “trong sạch” của cuộc chiến, vừa nhắc rằng kết cục có thể bị định đoạt bởi thương lượng lợi ích: khoáng sản, đất đai, vai trò chủ nợ, và những chiếc ghế danh dự sau chiến tranh. Những người này không hẳn bênh ai; họ sợ nhất là sự ngây thơ.

Thực ra, tranh luận bốc lửa vì mỗi bên đang đứng ở một tầng khác nhau mà nói: người nói về đạo lý – nguyên tắc, người nói về địa chính trị – lợi ích, người nói về lịch sử – căn tính, người nói về nỗi đau dân thường. Trộn tất cả lại rồi đòi một kết luận “đúng 100%” thì khó.

Lời kết: đứng về lẽ phải không có nghĩa giao số phận cho bất kỳ phe nào
Ukraina cho thấy một sự thật lạnh lùng: quốc gia nhỏ có thể có chính nghĩa, nhưng vẫn phải bước vào một ván cờ do kẻ khác đặt luật. Chính nghĩa giúp bạn có thêm người ủng hộ; nhưng quyền lực mới quyết định cuộc chơi đi đến đâu và dừng lại ở điểm nào.

Từ Ukraina nhìn về Việt Nam, điều quan trọng nhất không phải là hô “theo ai”, mà là làm sao để không bị kéo vào vị trí buộc phải theo. Ủng hộ nguyên tắc chủ quyền và biên giới không phải là ngây thơ; ngây thơ là tưởng rằng chỉ cần đúng là sẽ an toàn. Lịch sử Việt Nam hiểu điều đó hơn ai hết: khi quốc gia nhỏ đánh mất tự chủ chiến lược, chính nghĩa có thể còn, nhưng cái giá thường là máu, đất, và tương lai của cả một thế hệ.

Giữ nguyên tắc để khỏi mất đường. Giữ bản lĩnh để khỏi mất mình. Trong một thế giới phân cực, quốc gia nhỏ không sống sót nhờ khẩu hiệu lớn, mà nhờ biết mình đang đứng ở đâu, mạnh – yếu thế nào, và giới hạn của mình là gì. Chính nghĩa cho ta bạn. Nhưng nội lực và vị thế mới giữ được đất nước.

Có những chữ nghe qua tưởng vô hại, nhưng rơi vào tai lại làm người ta “ớn”. Nhất là với nhiều người miền Nam vốn quen lời ăn tiếng nói hiền, gọn, lịch sự, ít thích kiểu “quăng” chữ thô vào câu chuyện thường ngày.

Vậy mà vài năm gần đây, chữ “vãi” bỗng tràn lan như mưa trái mùa. Vui cũng “vãi”. Buồn cũng “vãi”. Nóng “vãi”, lạnh “vãi”, mệt “vãi”, sướng “vãi”. Không vui không buồn, gặp nhau cũng “vãi”. Rồi nâng cấp lên một rổ: vãi l…, vãi đái, vãi cứt, vãi linh hồn, vãi chưởng, vãi lúa… nghe đến đâu là thấy… muốn đứng dậy đi chỗ khác.

Có người còn đem chữ đó vào chuyện ăn uống, rao bán kiểu “rẻ vãi…” khiến người nghe bủn rủn. Rẻ kiểu gì mà kéo theo cả một hình ảnh dơ dáy, phản cảm? Tự nhiên món ngon cũng hóa kém duyên.

“Vãi” là gì: không phải “ông vãi bà vãi” đâu nghe
Nhiều người lớn tuổi bực nhất ở chỗ: chữ “vãi” không phải nghĩa “ông vãi, bà vãi” trong nếp cũ miền Nam. “Vãi” ở đây vốn là động từ chỉ hành động vung vãi, quăng rải, kiểu rải muối gạo, quăng tung tóe. Vì vậy khi ghép với những từ tục tĩu, nó tạo cảm giác như “quăng thẳng vô mặt người ta” — vừa thô, vừa gắt, vừa mang tính xúc phạm trực diện.

Bởi vậy, có người mới nói thẳng: chửi tục thì đã là tục, nhưng tục kiểu này nghe “ghê”, nghe “dơ”, nghe như cố tình lấy thứ bẩn để ném ra cho sướng miệng.

Rồi câu chuyện trượt sang một điều ngộ nghĩnh mà cũng buồn: chửi cũng bị kéo vào cuộc phân Nam – Bắc.

Chửi tục “có vần có điệu”: Bắc thành nghệ thuật, Nam lại quen gọn và đậm
Nhiều người nhận xét: người miền Bắc chửi tục có thể… chửi như hát, như làm thơ, lên xuống nhấn nhá, chửi dài hơi, chửi ba ngày ba đêm, chửi thành “nghệ thuật chửi”, “chửi gia truyền”. Những câu kiểu “tiên sư bố”, “tiên sư cha”, rồi đủ biến thể, nghe vừa sắc vừa dai, mà đôi khi còn có nhịp.

Miền Nam thì khác. Nam chửi thường gọn, phang một nhát, kiểu “mổ tổ”, “tổ cha”, “đ… m…” — không cầu kỳ, không vần điệu. Cái gọn đó có khi lại thành “hiền” trong tai người quen.

Cho nên khi nghe kiểu chửi miền Bắc như “đ… bố mày”, nhiều người miền Nam thấy sốc vì vừa nặng vừa hạ nhục, lại kéo theo nghĩa dơ dáy. Người Bắc nghe câu ấy thì “tức điên” là đúng bài, vì nó đánh thẳng vào cái danh dự theo kiểu nhục mạ tận gốc.

Và rồi, cái đáng nói là: giới trẻ miền Nam bây giờ lậm kiểu chửi đó, lậm luôn cả chữ “vãi”.

Từ mạng xã hội bước ra phim ảnh: chửi như nuốt đĩa, ngắt nhéo, “miếng độc” lạm dụng
Không chỉ ngoài đời. Xem webdrama, phim điện ảnh, nhiều nhân vật được gắn mác “miền Nam” mà lại chửi như đọc rap kiểu miền ngoài: ngắt nhéo, nuốt chữ, nhấn nhá, xắn ống quần lên rồi xổ một tràng “thơ vần”. Có người bảo đó là “miếng độc” diễn xuất nên cứ lôi ra hoài.

Nhưng với nhiều khán giả miền Tây, miền Nam “lục tỉnh”, cảm giác là… giả trân. Vì trong nếp nói quê nhà, ít có chuyện chửi như hát, chửi vần điệu làm mình làm mẩy. Miền Nam có thể nóng, có thể bộc trực, nhưng thường không “lên tông” theo kiểu ấy.

Thành ra, sự khó chịu không chỉ vì chữ “vãi”, mà vì cái cảm giác văn hóa vùng miền bị pha trộn đến mức mất giọng.

Nhưng cũng có ý kiến khác: ngôn ngữ sống là vì giới trẻ “bẻ nghĩa”
Dĩ nhiên, không phải ai cũng đồng tình với việc “cấm khẩu” chữ lóng. Có người phản biện rất thực tế: ngôn ngữ sinh động là do giới trẻ tạo ra, họ dùng theo phong trào, theo trend, nên nghĩa đã khác nghĩa gốc. “Vãi” trong miệng nhiều người bây giờ chỉ mang nghĩa “quá đi”, “cực đỉnh”, “nhiều quá”, kiểu “xinh vãi”, “mệt vãi” — nói nhanh cho tiện, chứ không ai nghĩ tới chuyện “quăng cái gì vào mặt ai”.

Và tiếng Việt vốn luôn giao thoa, vùng miền vẫn có đặc trưng riêng nhưng cũng không tránh khỏi hòa trộn. Chấp nhất quá đôi khi chỉ làm mệt thêm.

Nói thẳng như một bình luận: “kệ bọn trẻ” — thế hệ trước viết theo quan điểm thế hệ trước, nhưng không nhất thiết là tiêu chuẩn duy nhất bắt thế hệ sau phải noi theo.

Vấn đề không nằm ở một chữ, mà ở giới hạn của sự lịch sự
Tuy vậy, cái “ngứa tai” của nhiều người miền Nam không phải vô cớ. Vì chữ lóng nào rồi cũng qua, nhưng thói quen văng tục để giao tiếp mà thành bình thường thì đáng lo. Nhất là khi nó đi kèm một mớ từ khác đang lan theo: “chiếc em bé”, “chiếc bà ngoại”, “con xe”, “con iPhone”, “trộm vía”, “xin vía”, rồi “cành”, “củ”, “chục tỏi”… Nghe riết thành nhức đầu.

Ngôn ngữ có quyền thay đổi, nhưng văn hóa cũng có quyền giữ ranh giới. Chữ nào nói ra khiến người đối diện ngượng miệng, nghịch nhĩ, phát sinh ác cảm, thì dù trend có mạnh cỡ nào, nó vẫn khó trở thành “đẹp”.


Người miền Nam có cái duyên riêng: hiền, dễ thương, nói chuyện tự nhiên, ít làm quá. Giữ được cái nết ấy không phải là “bài ngoại” hay “chống vùng miền”, mà là giữ cho mình một phong vị.

Không ai cấm ai nói. Nhưng nếu đã biết chữ đó làm người khác khó chịu, nếu đã biết nó kéo theo hình ảnh thô tục và dơ dáy, thì bớt một chữ cũng đâu có mất gì.

Giữa một thời ngôn ngữ chạy như nước lũ, đôi khi lịch sự lại là một dạng can đảm: biết dừng đúng lúc, biết chọn chữ cho sạch miệng, và giữ cho câu nói của mình còn đáng nghe.

Có những năm trôi qua nhẹ như gió. Nhưng cũng có những năm giống như ai đó cầm cái lắc xúc xắc, lắc một phát là cả xã hội nhảy dựng. Năm 2025, nhìn lại danh sách mười sự kiện chính trị – xã hội nổi bật, người ta vừa buồn cười, vừa ớn lạnh. Cười vì nhiều chuyện nghe như hài kịch. Ớn vì đằng sau tiếng cười là một cảm giác rất thật: bất an, ngột ngạt, và mệt.

Dưới đây là “bản tổng kết kiểu dân gian” — thẳng, chua, có chút tếu táo của mạng xã hội — nhưng lại phản chiếu đúng không khí của cả một năm.

1) “Sắp xếp lại giang sơn”: dôi dư, hoang mang và cày đêm
Cuộc “sắp xếp lại giang sơn” làm chấn động không ít cơ quan. Một loạt cán bộ công chức dôi dư phải về làm… người tử tế. Ai may thì ôm được mớ “tướng” (tiền tỉ), ai đen thì chẳng có mấy, chủ yếu vì nghỉ sai quy trình, không đúng thời điểm.

Người ở lại thì hoang mang: việc tăng đột biến mà lương chưa thấy tăng. Cày ngày không đủ, tranh thủ cày đêm. Áp lực không nhỏ, mà “động lực” lại mỏng như tờ giấy.

2) Bảy nghị quyết – “vé bay” vào kỷ nguyên vươn mình
Ở Việt Nam, nghị quyết là nền tảng cho pháp luật và chính sách. Năm 2025, bảy nghị quyết được tung ra như bàn đạp “bay vào kỷ nguyên vươn mình”. Có người còn đùa: sao không chọn số 8 hay 6 cho đẹp, chọn số 7 nghe cứ… có điềm.

Và cũng từ đó, dân mạng khịa luôn: truyền thông tuyên giáo chắc nên học cách “đánh trống” bài bản như mấy màn thông báo khởi kiện 68 tổ chức cá nhân—vừa gọn vừa vang.

3) A80 – A50: cả nước phê pha như “chơi thuốc lắc”
Hai sự kiện A80 và A50 khiến không khí “yêu nước” dâng lên cuồn cuộn, phê pha mấy tháng trời. Tin đồn mỗi người được nhận “một cân thịt 100k” làm dân mạng bàn tán rôm rả, rồi lại tự sửa: 100k giờ được non 1 ký là cùng, chứ 3 ký thì chắc mua… thịt ở hành tinh khác.

Nhờ đu trend, phim Mưa đỏ cũng “lên đời” doanh thu, kiểu “phim cúng cụ nhưng bán vé cực khỏe”.

4) Thiên tai bất thường: Thái Nguyên – Phú Yên và sự lộ mặt của năng lực cứu hộ
Bão lụt bất thường làm Thái Nguyên và Phú Yên “toang nặng”. Đỉnh lũ vượt mốc lịch sử, trở tay không kịp. Thái Nguyên “chết nhiều ô tô”, Phú Yên “chết nhiều người”. Dân kêu gào đòi “xử thủy điện”, và từ đó lộ ra một điều: dự báo lũ lụt lẫn cứu hộ vẫn còn quá non.

Có người còn nhắc thêm: những nhóm thiện nguyện tự phát lao vào cứu trợ, nhiều khi cũng gặp tai nạn thương tâm—hao người tốn của, mà đau.

5) Bắt KOL/KOC bán hàng online – và thả tù bất ngờ vài “đại gia”
Năm 2025 chứng kiến đợt “hốt” hàng loạt KOLs, KOCs, chiến thần bán hàng online—nhất là những người bán hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ chất lượng mà chém như đúng rồi. Tiện tay “hốt luôn” cả “xác tăng”, khiến showbiz… giật nước.

Rồi lại xuất hiện tin đồn về chuyện một số người “được ra trại” mà báo chí không đăng. Dân mạng thở dài: nhìn cảnh bắt – thả, khéo thu ngân sách kiểu này còn đáng nể hơn… thu thuế.

6) Khởi công đại dự án để “lấy ngày”: xin làm rồi xin rút
Một loạt dự án chỉ mới duyệt chủ trương hay quy hoạch đã rầm rộ khởi công “lấy ngày”. Dân mạng đùa: chắc phải tranh thủ cho kịp “tháng tốt”, sang năm kim lâu không khởi công được.

Đặc biệt có vụ xin làm chủ đầu tư đường sắt cao tốc Bắc–Nam rồi xin rút. Kịch bản này khiến nhiều người cảm giác như xem một màn “diễn” mà khán giả chỉ biết ngồi đoán: rốt cuộc ai mới là người cầm trịch thật?

7) KPI 8% – thu ngân sách vượt kỷ lục, còn dân thì “một cổ hai tròng”
Tăng trưởng 8%, thu ngân sách vượt kỷ lục, cao hơn chỉ tiêu Quốc hội hơn 30%—nghe như bản tin thắng lợi. Nhưng ngoài đời, nhiều người cảm nhận kinh tế trì trệ, doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ ngắc ngoải.

Thu thuế thì đạt KPI, nhất là sau các vụ bắt bớ vì trốn thuế, khiến người bán hàng online và hộ kinh doanh “kinh sợ”. Và khi chuyển từ thuế khoán sang thuế doanh thu, tâm trạng chung là hoang mang: thuế thật giờ khó trốn, còn “phế” thì vẫn phải đóng. Một cổ mà hai vòng siết.

8) VIN kiện 68 tổ chức cá nhân: con số “lộc phát” hay danh sách thật?
Vụ kiện “68 tổ chức cá nhân thù địch” gây xôn xao, nhưng rồi chỉ lộ diện dưới 10 người. Dân mạng đoán: 68 có khi chỉ mang ý nghĩa “lộc phát”, chưa chắc là con số thật.

Kết quả tạm thời là vài đối tượng “ất ơ” trong nước xin lỗi theo văn mẫu để làm gương. Còn những người “cộm cán” ở nước ngoài thì vẫn… nhơn nhơn, chưa thấy sợ. Vụ kiện nhìn qua giống như để tạo hiệu ứng răn đe hơn là để thắng.

9) Khởi tố, xử vắng mặt các đối tượng tung tin “xấu độc” trước thềm đại hội
Năm nay có điểm khác: xử lý cả một loạt đối tượng ở nước ngoài và đối tác trong nước, gồm cả người trong hệ thống. Mục tiêu được đồn đoán là ngăn chặn tung tin giả gây hoang mang, ngăn kiểu “vận động tranh cử lậu” trên mạng xã hội trước thềm đại hội.

Nhưng dân mạng lại chép miệng: cấm đoán và trấn áp chưa chắc làm yên, đôi khi chỉ làm tin đồn… chạy nhanh hơn.

10) “Bắt nhanh gọn” các vụ lệch chuẩn: từ scandal đến án rùng rợn
Một số vụ chỉ cỡ “xe cán chó” hay mâu thuẫn dân sự, nhưng dư luận quan tâm như phim dài tập. Từ “chú Thiên tổng tài”, “chú Nghĩa đánh gái”, “chị Hà Ngọc Việt bể sô”… đến vụ công an Lạng Sơn “lập công nhanh gọn” bắt đối tượng Sáng can tội làm thịt đồng loại. Dân mạng vừa sốc vừa rùng mình, đùa cay: Việt Nam sánh vai cường quốc năm châu về… khả năng “xẻ thịt đồng loại nấu thắng cố”. Vụ án còn mở rộng, nỗi ám ảnh thì lan.

Lời bàn cuối: 2025 như một cuốn biên niên ký của sự mệt mỏi
Nhìn lại 10 sự kiện, nhiều người nói “ớn lạnh” là có thật. Năm 2025 để lại cảm giác giống một cuộc chạy marathon: người ta không chỉ chạy vì miếng cơm, mà còn chạy khỏi sự bất định.

Chuyện lớn thì treo lơ lửng như mây đen: dự án, thuế, bắt bớ, xử lý, thiên tai. Chuyện nhỏ thì cũng đủ làm mạng xã hội nổ tung. Và tiếng cười—nếu có—thường là tiếng cười kiểu “cười để khỏi khóc”.

Rồi sau này kể cho con cháu nghe, biết đâu 2025 sẽ được nhắc lại như một “năm bản lề” kiểu Covid: ai sống qua cũng nhớ, nhưng chẳng ai muốn… sống lại lần nữa.

Theo thông lệ ngoại giao và kinh tế, các thỏa thuận năng lượng quốc tế là địa hạt của Bộ Công Thương hoặc các doanh nghiệp tiện ích nhà nước. Thế nhưng, một cuộc gặp cấp cao gần đây đã làm nhiều người giật mình: người tiếp CEO của Nebula Energy để bàn việc mua 49% cổ phần dự án kho cảng LNG Cái Mép không phải Bộ trưởng Công Thương, mà là Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an.

Với người quan sát bình thường, đây có thể được diễn giải như một sự “phối hợp liên ngành”. Nhưng với các nhà phân tích, đó là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy bộ máy an ninh đang đổi vai: từ việc nắm “thanh kiếm và lá chắn” của chế độ sang việc nắm “túi tiền” của nền kinh tế.

“Phí bảo hiểm chính trị”: vì sao nhà đầu tư tìm đến công an?
Câu hỏi đặt ra: vì sao một công ty năng lượng Mỹ lại gõ cửa người đứng đầu ngành công an thay vì cơ quan quản lý năng lượng?

Câu trả lời nằm ở sự tê liệt của bộ máy quan liêu. Chiến dịch chống tham nhũng kéo dài đã làm hao hụt đội ngũ kỹ trị tại Bộ Công Thương và các đơn vị điện lực, khiến nhiều dự án năng lượng đình trệ vì… không ai dám ký. Trong khoảng trống ấy, nhà đầu tư nước ngoài hành xử rất thực dụng: họ tìm đến thực thể có đủ vốn chính trị để “bảo kê” tiến độ và bảo đảm dự án không bị trật bánh bởi các cuộc điều tra bất ngờ.

Cái bắt tay với tướng Quang, vì thế, không chỉ là đàm phán thương mại. Nó là một khoản “phí bảo hiểm chính trị” — bảo đảm an toàn cho dòng vốn trong một môi trường mà nỗi sợ làm đóng băng quyết định.

Vòng lặp khép kín: Dữ liệu nuôi năng lượng, năng lượng nuôi giám sát
Việc Bộ Công an lấn sân sang LNG không phải là ngẫu hứng. Nó mang tính chiến lược dài hạn. Cùng lúc, bộ này đang thúc đẩy trung tâm dữ liệu quốc gia để quản lý cơ sở dữ liệu dân cư (Đề án 06) và ứng dụng định danh công dân (VNeID). Một hạ tầng giám sát kỹ thuật số quy mô lớn đòi hỏi nguồn điện ổn định, liên tục — điều mà lưới điện dân sự mong manh hiện nay khó bảo đảm.

Bằng cách tham gia chuỗi cung ứng năng lượng riêng qua các liên doanh như LNG Cái Mép, Bộ Công an đang dựng một “vòng lặp khép kín”: kiểm soát dữ liệu để giám sát công dân, đồng thời kiểm soát năng lượng để vận hành máy chủ. Hai hạ tầng cốt lõi nuôi lẫn nhau, vận hành độc lập với những yếu kém của hệ thống dân sự.

Hợp thức hóa “Tư bản Kaki”: khi trọng tài thành cầu thủ
Điều đáng lo ngại hơn là khung pháp lý đang mở đường cho sự mở rộng này. Quốc hội Việt Nam gần đây thông qua sửa đổi Luật Viên chức, cho phép sĩ quan lực lượng vũ trang góp vốn và tham gia quản lý doanh nghiệp tư nhân.

Đây là bước hợp thức hóa cái gọi là “Tư bản Kaki” — nơi lực lượng vũ trang trực tiếp điều hành kinh doanh. Việt Nam vốn đã có doanh nghiệp quân đội như Viettel, nhưng việc lực lượng công an — cơ quan điều tra tội phạm kinh tế — chính thức bước vào khu vực tư nhân tạo ra xung đột lợi ích nghiêm trọng.

Khi “trọng tài” được phép xuống sân với tư cách “cầu thủ”, sự công bằng của thị trường sẽ bốc hơi. Ai dám cạnh tranh? Ai dám kiểm toán? Và ai có thể trừng phạt một doanh nghiệp do chính công an điều hành?

Nghịch lý “kinh tế thị trường”: đi vận động, nhưng rẽ ngược
Việt Nam đang tích cực vận động Mỹ công nhận là “nền kinh tế thị trường”. Thế nhưng, việc dồn quyền lực kinh tế vào tay bộ máy an ninh lại cho thấy một quỹ đạo ngược chiều. Kinh tế thị trường đòi hỏi minh bạch, quản lý độc lập và sân chơi bình đẳng. Còn một nền kinh tế “công an trị”, nơi các lĩnh vực huyết mạch như năng lượng và dữ liệu bị chi phối bởi một bộ vũ trang quyền lực, tất yếu nuôi dưỡng chủ nghĩa thân hữu và bóp nghẹt khu vực tư nhân.

Bước đi của tướng Lương Tam Quang vào lĩnh vực năng lượng không chỉ để “bảo đảm điện” cho trung tâm dữ liệu. Nó là việc bảo đảm một nguồn doanh thu bền vững cho Bộ Công an trong nền kinh tế quốc gia.

Rủi ro với Việt Nam là rất rõ: khi an ninh quốc gia trở thành cái cớ cho độc quyền, và nền kinh tế bị biến thành con tin của chính lực lượng được sinh ra để bảo vệ nó. Nếu không có những rào chắn minh bạch và phân quyền thực chất, “vòng lặp khép kín” ấy có thể khép luôn cả cánh cửa của một nền kinh tế thị trường đúng nghĩa.

Nhà tôi sáu đàn ông, năm người đời lính
Gia đình tôi có sáu đàn ông thì năm người từng tham gia Quân đội Nhân dân Việt Nam. Ba tôi và ba anh trai là sĩ quan cả đời binh nghiệp. Chỉ riêng tôi, số phận rẽ sang một nhánh “nhẹ” hơn: làm lính nghĩa vụ ba năm, đủ để nếm mùi doanh trại, đủ để hiểu chiến tranh không chỉ ở mặt trận, mà còn ở ngay trong lòng người.

Cuối năm 1980, vừa tốt nghiệp Đại học Kinh tế Quốc dân, ra Hà Nội chưa đầy một năm, tôi bị tổng động viên “đánh Tàu”. Tôi nhập ngũ từ cơ quan Tổng cục Thống kê ở 6B Hoàng Diệu, cùng đám lính trẻ thực hiện nghĩa vụ quân sự từ các phường Phúc Xá, Nghĩa Dũng, An Dương… ngoài bãi đê sông Hồng.

Một tiểu đoàn hai thái cực: trí thức cơ quan và lính du thủ du thực
Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 786, Sư đoàn 321, Quân khu Thủ đô của tôi có một cảnh lạ: hai thái cực sống chung trong một đội hình.

Một bên là lính từ cơ quan trung ương, trụ sở ngay quận Ba Đình. Một bên là đám lính du thủ du thực, cầu bơ cầu bất, bán nước, móc túi ở bến Nứa đầu cầu Long Biên—cũng thuộc quận Ba Đình. Cùng một đơn vị, cùng khoác áo lính, mà như từ hai thế giới trượt sang nhau.

Đại đội 1 của tôi “hầm bà làng” đủ loại. Từ mấy thằng “trí thức” như tôi, tới mấy thằng mù chữ. Mỗi lần cần ký giấy tờ, đám chưa từng đến trường phải lăn tay. Đến lúc tập “bước đều bước”, có đứa dứt khoát giơ chân và tay cùng bên—không thể nào sửa nổi. Nhìn thì buồn cười, nhưng ở trong cái cảnh ấy, cái buồn cười lại lẫn mùi chua chát: hóa ra đời lính cũng phản chiếu nguyên xi cái mặt bằng dân trí và xã hội ngoài kia.

Kỷ luật bằng đòn roi – và sự lì lợm của những cái đầu gấu
Đám tân binh từ các phường của đại đội tôi chỉ mười tám đôi mươi, nhưng toàn đầu gấu lưu manh. Chỉ huy đại đội, tiểu đoàn đánh đập, hành hạ, nhục mạ đủ kiểu mà chúng vẫn “trơ gan cùng tuế nguyệt”.

Thứ Bảy tuần nào bọn lính trẻ (và cả tôi) cũng trốn ra đường 32 đoạn gần bốt Phùng, Đan Phượng, chặn xe khách rồi nhảy lên về Hà Nội. Lơ xe không dám mở mồm hỏi vé nếu không muốn ăn đòn hội đồng. Tối Chủ nhật lại lên đơn vị để “tự nguyện” chịu kỷ luật.

Hình phạt thì đủ loại, vừa thô vừa nhục. Khi thì ôm súng lăn từ mặt đê xuống chân đê vài chục lần. Khi thì đám ít học phải đeo biển trước ngực “Ai cũng như tôi thì mất nước”, bị trung đội trưởng dong đi khắp làng. Khi thì chạy quanh sân kho hợp tác xã cả trăm vòng, thậm chí có lúc bị nện bằng báng súng… Vậy mà chẳng đứa nào sợ. Cứ đến thứ Bảy lại trốn về Hà Nội thăm nhà, thăm người yêu, như một bản năng.

Trên xe ca: “bộ đội” và nỗi sợ của dân thường
Trên xe ca, bọn lính trẻ nghịch phá đủ kiểu. Con gái trên xe bị bòn cấu, sờ soạng; chỉ thút thít khóc thầm mà xấu hổ không dám kêu. Các ông bà trung niên thỉnh thoảng lại ré lên: “Tiên sư thằng bộ đội nào móc túi của tao…”

Một ngày nghỉ cuối tuần, như thường lệ, chúng tôi tràn lên chiếc xe ca Ba Đình vỏ gỉ sét, xộc xệch chạy từ Sơn Tây về Hà Nội. Xe chật đến mức cửa không đóng nổi. Một đám lính trẻ đại đội tôi đu bám nửa trong nửa ngoài cửa xe.

Xe chạy qua Trạm Trôi (Hoài Đức), tôi bỗng nghe từ dưới đường vọng lên một tiếng chửi tục, sắc như dao:
“Ối! Đ*t mẹ thằng bộ đội!”

Ngoái xuống, tôi thấy một thiếu tá bộ đội hớt hải vừa đạp xe đuổi theo chiếc xe khách, vừa chửi không ngớt:
“Đ*t mẹ thằng bộ đội! Trả tao cái mũ!”

Trên xe, mấy thằng lính trẻ cười hô hố. “Chiến lợi phẩm” trong tay chúng là cái mũ dạ của viên sĩ quan—vừa bị giật phăng khỏi đầu. Dưới đường, người thiếu tá vẫn đạp xe trong tuyệt vọng, tiếng chửi nhỏ dần rồi chìm hẳn.

Một cảnh tượng như phim, nhưng là phim không có nhạc nền. Nó trần trụi, nhếch nhác, và khiến người ta lạnh gáy: hóa ra chiếc áo lính cũng có thể trở thành giấy thông hành cho sự vô pháp.

Tha hóa ngay trong thời “đánh giặc”: tước quân tịch, đuổi về, mất quyền công dân
Thời tôi nhập ngũ, một bộ phận lính trẻ rất mất dạy. Trung đoàn 786 của tôi chỉ trong ba tháng huấn luyện đã có vài quân nhân bị tước quân tịch, đuổi về địa phương—gần như mất gần hết quyền công dân—vì trộm cắp của dân, hoặc lén lút ngủ với con dâu chủ nhà trong khi chồng cô ấy cũng là bộ đội đang chiến đấu ở Campuchia.

Nghe chuyện, nhiều người thắc mắc: “Bộ đội sao tha hóa thế?”
Bọn nó cười nhăn nhở, tỉnh bơ:
“Bộ đội cụ Hồ đánh Pháp xưa rồi. Bây giờ là bộ đội cụ Duẩn đánh Mỹ đánh Tàu, nhá!”

Câu nói ấy, nếu ai chưa từng nghe, sẽ tưởng là bịa. Nhưng tôi nghe rồi. Và nghe xong mới hiểu: khi người ta đã mất cảm giác xấu hổ, thì mọi khẩu hiệu đẹp đẽ cũng chỉ còn là cái biển treo trước cửa.

“Nỗi buồn chiến tranh” và những mẩu chuyện rất thật: mặt trái của một thứ vinh quang
Nhân lúc đang có tranh cãi gay gắt quanh tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh—từ những lời ca ngợi tính trung thực nỗi đau, đến những lời lên án là bôi nhọ—tôi kể lại vài mẩu chuyện tôi đã sống, đã thấy, đã nghe.

Những câu chuyện không phải để hạ bệ ai, càng không phải để bôi đen một thế hệ. Nó chỉ là những mảnh đời rất thật của “mặt trái vinh quang” mà lâu nay người ta không thích nhắc.

Người ta thường nói bộ đội “giỏi đánh giặc”. Có thể. Nhưng cũng có những lúc, cùng một lực lượng ấy lại “phá dân”. Và cái đau nhất không phải là những vụ việc cụ thể, mà là cảm giác niềm tin của dân thường bị bào mòn từng chút, ngay trong những năm tháng mà đáng lẽ niềm tin phải là thứ được giữ gìn nhất.

Lời cuối: chiến tranh không chỉ giết người, nó còn thử thách nhân cách
Ba năm lính nghĩa vụ dạy tôi một bài học không có trong giáo trình: chiến tranh không chỉ nằm ở biên giới hay chiến trường. Nó còn nằm trong cách người ta đối xử với dân, với nhau, và với chính cái danh dự mà mình mang trên vai.

Nếu không dám nhìn vào sự thật, người ta sẽ chỉ sống bằng huyền thoại. Mà huyền thoại thì dễ ru ngủ—cho đến khi một ngày, nó vỡ ra bằng những tiếng chửi hụt hơi dưới bánh xe, và một cái mũ dạ bị giật mất giữa đường.
Trần Quốc Quân