Ngày “chốt sổ” Obamacare, Trump tung “Great Healthcare Plan”: tiền về tay dân hay bão mới?
 

Ngay đúng ngày cuối cùng để ghi danh bảo hiểm theo Affordable Care Act (ACA/Obamacare) ở đa số tiểu bang, Tổng thống Donald Trump bất ngờ công bố ý tưởng mang tên “The Great Healthcare Plan”. Một video và tờ thông tin chỉ gói trong một trang được đưa ra như lời hứa: kéo phí bảo hiểm xuống, giảm giá thuốc, và đưa tiền “thẳng về tay người dân” thay vì “chảy” qua các hãng bảo hiểm lớn.

Nhưng với giới chuyên gia chính sách y tế, cảm giác đầu tiên lại không phải là yên tâm. Họ nhìn thấy một “khung” ý tưởng… và rất nhiều khoảng trống.

“Tiền sẽ về tay dân” – Trump muốn đổi đường đi của trợ cấp

Trong thông điệp công bố, ông Trump nói kế hoạch của mình sẽ giảm phí bảo hiểm bằng cách “chặn các khoản chi trả của chính phủ cho các công ty bảo hiểm lớn” rồi chuyển dòng tiền đó trực tiếp cho người dân thông qua các tài khoản tiết kiệm y tế (Health Savings Accounts). Song song, ông muốn tận dụng sáng kiến “most favored nation” để ép giá thuốc xuống thấp hơn.

Nghe thì gọn, mạnh, và rất “đánh thẳng vào túi tiền”. Nhưng phần khiến chuyên gia băn khoăn lại nằm ở điều… chưa nói: mỗi người sẽ nhận bao nhiêu, nguồn tiền từ đâu, phân phối thế nào, và ai đủ điều kiện.

“Quỷ nằm trong chi tiết” – một khung kế hoạch chưa đủ để đo tác động

Bác sĩ Sachin Jain (từng làm việc tại Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh dưới thời Obama) thừa nhận việc ông Trump đặt y tế thành ưu tiên là “một bước đáng kể”. Nhưng ông cũng nhấn mạnh: trong y tế, “quỷ luôn nằm trong chi tiết”.

Ông Jain nói “tiêu dùng hóa” chăm sóc sức khỏe – tức đưa quyền lựa chọn và chi trả về phía bệnh nhân – không phải điều mới. Vấn đề là y tế vốn phức tạp, người dân nhiều khi không hiểu mình đang mua gì, và nỗi lo lớn nhất là… không biết hóa đơn cuối cùng sẽ rơi xuống bàn ở mức nào. Mua dịch vụ y tế, theo ông, không giống mua một món hàng ngoài chợ, vì chẳng ai muốn “tiêu thụ thêm” bệnh viện hay xét nghiệm chỉ để thử cho biết.

Giảm phí bảo hiểm 10%? Có đề xuất “cũ” và đề xuất “mơ hồ”

Kế hoạch được mô tả có một điều khoản chia sẻ chi phí, mà theo ước tính của Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO) có thể giúp giảm phần lớn phí bảo hiểm Obamacare khoảng 10%. Ngoài ra, nó còn đề xuất những điểm nghe rất “đúng tinh thần thị trường”:

Tiêu chuẩn “Plain English” để buộc các hãng bảo hiểm trình bày rõ ràng, dễ hiểu.

Yêu cầu minh bạch giá: các nhà cung cấp dịch vụ nhận Medicare/Medicaid phải niêm yết nổi bật giá và các khoản phí.

Tuy vậy, bà Cynthia Cox (lãnh đạo cấp cao của KFF, phụ trách chương trình về ACA) cho rằng chỉ với một trang thông tin, gần như không thể kết luận mức độ tác động. Bà nói thẳng: nhiều ý trong đó “hầu như không có hiệu lực” vì đã tồn tại trong ACA hoặc rất giống những quy định đang có.

Nói cách khác, có những phần là “đổi bao bì”, nhưng chưa chắc đổi được “ruột”.

Nỗi lo lớn: thị trường ACA bị “rút người khỏe”, người bệnh kẹt lại

Điểm gây tranh luận nhất là câu hỏi: nếu chính phủ đưa tiền mặt/tiền vào tài khoản cho người dân, nhưng không buộc họ phải mua gói bảo hiểm đạt chuẩn ACA (đặc biệt là bảo vệ người có bệnh nền), điều gì sẽ xảy ra?

Theo bà Cox, kịch bản đáng sợ là người khỏe dùng tiền thuế để mua những gói không tuân thủ ACA (rẻ hơn nhưng ít bảo vệ), còn thị trường ACA sẽ bị mất nhóm người khỏe – vốn là nhóm giúp “cân” rủi ro. Khi đó, thị trường có thể mất ổn định, thậm chí trượt tới bờ sụp.

Và nếu ACA bị chao đảo, người chịu đòn mạnh nhất sẽ là những người có bệnh nền, những người dựa vào các quy định bảo vệ của ACA để còn có lựa chọn bảo hiểm.

Quốc hội sẽ làm gì – khi thời gian thì gấp, mà “đồng thuận” lại xa

Ông Trump kêu gọi Quốc hội thông qua khung này “không chậm trễ”. Nhưng các chuyên gia nhận định còn quá sớm để biết kế hoạch có thể tác động nhanh tới đời sống hay không, nhất là khi Quốc hội gần như “vắng” cho tới đầu tuần sau.

Trong lúc đó, Hạ viện vừa thông qua một dự luật do phe Dân chủ dẫn dắt nhằm gia hạn thêm 3 năm các tín dụng thuế giúp giảm phí bảo hiểm ACA. Tuy nhiên, đường đi tới Thượng viện và tới bàn ký của Tổng thống vẫn mờ mịt: lãnh đạo đa số Thượng viện John Thune nói hiện “không có khẩu vị” cho việc gia hạn, dù vẫn có các cuộc thảo luận lưỡng đảng.

Ở chiều ngược lại, Chủ tịch Ủy ban Y tế Thượng viện Bill Cassidy nói sẽ “hành động” theo chương trình giảm chi phí, và Thượng nghị sĩ Roger Marshall cũng vận động xây dựng một gói cải tổ “toàn diện”.

Phe Dân chủ thì nổ súng ngay: Thượng nghị sĩ Patty Murray mỉa mai rằng phải hơn một thập kỷ Tổng thống mới đưa ra được kế hoạch y tế “dài đúng một trang”, và cho rằng nó không thể ngăn phí bảo hiểm tăng vọt.

Bối cảnh lạnh người: ít hơn 1,4 triệu người ghi danh, phí tăng vì tín dụng thuế hết hạn

Thông điệp của Nhà Trắng xuất hiện đúng lúc dữ liệu cho thấy khoảng 1,4 triệu người ít hơn đã ghi danh ACA so với cùng kỳ, trong bối cảnh phí bảo hiểm tăng mạnh sau khi các tín dụng thuế tăng cường hết hạn vào cuối năm 2025.

Bà Cox cảnh báo hậu quả không chỉ là con số trên giấy: có người đang đứng trước lựa chọn “sống còn”, vì không thể gồng thêm những khoản tăng có thể lên tới hàng chục ngàn đô để giữ bảo hiểm. Một khi bỏ bảo hiểm, chỉ một biến cố y tế cũng đủ kéo cả gia đình rơi xuống vực.

Và vì thế, câu chuyện hôm nay không chỉ là “kế hoạch của Trump hay của Obama”. Nó là câu hỏi gai góc hơn: ai sẽ được bảo vệ khi thị trường rung lắc, và ai sẽ bị bỏ lại phía sau khi những con số trở thành hóa đơn?

thanks