Biểu tình hóa bạo loạn, Mỹ dọa tấn công, Nga – Trung phản đối: Iran thành 'điểm nổ' toàn cầu
 

Tại Iran, các cuộc biểu tình lớn đã bùng nổ trên toàn quốc. Lúc đầu các cuộc biểu tình mang tính chất hòa bình đã nhanh chóng biến thành phong trào chống chính phủ. Mỹ và phương Tây can thiệp, đẩy Iran đứng trước bờ vực chiến tranh. Bất cứ hành động quân sự nào cũng sẽ dẫn đến thảm họa không chỉ cho khu vực Trung Đông mà còn cho toàn thế giới.
Biểu tình lớn nhất từ năm 2022

Ngày 28/12/2025, một làn sóng biểu tình rầm rộ chống chính phủ bắt đầu bùng nổ ở thủ đô Tehran và nhiều thành phố khác của Iran với sự tham gia của hàng trăm nghìn người thuộc các tầng lớp khác nhau. Chỉ trong vòng một tuần, các cuộc biểu tình đã lan rộng ra toàn quốc. Đây là cuộc biểu tình lớn nhất ở Iran kể từ năm 2022 đến nay.

Các cuộc biểu tình lúc đầu mang tính chất hòa bình yêu cầu chính phủ Iran giải quyết tình hình kinh tế khó khăn của đất nước, cải thiện đời sống của nhân dân đã nhanh chóng biến thành bạo động, mang tính chất chính trị, kêu gọi lật đổ chính quyền và Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei. Đến nay, phong trào biểu tình đã lan rộng ra 513 địa điểm ở 180 thành phố của tất cả 31 tỉnh tại Iran.

Những người biểu tình đập phá các cơ quan chính quyền, xô xát với cảnh sát. Riêng tại thủ đô Tehran, họ đã đốt cháy 25 nhà thờ Hồi giáo, làm hư hại 26 ngân hàng, 3 trung tâm y tế, 10 tổ chức nhà nước và 48 xe cứu hỏa. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) phải vào cuộc.

Ngày 12/1/2026, một nguồn tin trong bộ máy an ninh Iran cho biết, đến nay đã có hơn 500 người bị chết, trong đó có 110 nhân viên thực thi pháp luật, vệ binh IRGC và hàng bao gồm cả thường dân và các thành viên của lực lượng an ninh, ngoài việc hàng nghìn người khác bị thương.

Trong khi đó, hãng truyền hình CBS (Columbia Broadcasting System) của Mỹ trích dẫn một số nguồn tin bên trong Iran cho biết hơn 12.000 người đã bị chết và con số này có thể đã lên tới 20.000 người và hơn 10.600 người bị bắt.

Iran đổ lỗi cho các nhóm "phá hoại" chịu trách nhiệm về tình hình bạo lực hiện nay.
Nguyên nhân bùng phát biểu tình

Các cuộc biểu tình diễn ra trong bối cảnh kinh tế Iran lâm vào bất ổn và khủng hoảng sâu sắc. Kể từ khi thành lập nước Cộng hòa Hồi giáo từ năm 1979 đến nay, Iran chưa bao giờ phải đối mặt với nhiều khó khăn như hiện tại.

Tháng 12/2025, tỉ lệ lạm phát lên tới 55%, đồng riyal mất giá kỷ lục, gấp đôi so với với đồng USD (1 USD = 1,45 triệu rial).

Giá cả, đặc biệt là lương thực và thực phẩm, tăng chóng mặt. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), tháng 10/2025 giá thực phẩm ở Iran tăng 64,2%, đời sống người dân hết sức khó khăn.

Mức lương tối thiểu vào cuối năm ngoái khoảng 180 USD, nhưng bây giờ là 100 USD. Người lao động Iran, cùng với Afghanistan và Yemen, đang ở cuối bậc thang lương trong khu vực.

Thị trường tài chính bất ổn, người dân và doanh nghiệp tại Iran chuyển sang tích trữ ngoại tệ và vàng.

Tình hình này đã tạo ra sự bất mãn trong xã hội Iran, người dân không hài lòng đối với chính phủ.

Tình hình khó khăn tại Iran hiện nay chủ yếu là do kết quả của các lệnh trừng phạt toàn diện của Mỹ và phương Tây và cuộc chiến với Israel. Một nhân tố khác góp phần làm cho tình hình kinh tế Iran xấu đi là sự quản lý yếu kém của chính phủ.

Sự can thiệp của bên ngoài

Thư ký báo chí của Hội đồng Giám hộ Hiến pháp Iran Hadi Tahan Nazif cho biết, sự can thiệp của bên ngoài đã biến các cuộc biểu tình ôn hòa ở Iran thành bạo loạn và hỗn loạn.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cáo buộc Mỹ và Israel đang tìm cách "gieo rắc sự hỗn loạn" ở Iran bằng cách kích động các cuộc "bạo loạn". Ông cho rằng, những gì đang xảy ra ở Iran không thể gọi là một cuộc biểu tình ôn hòa.

Ngày 12/1/2026 Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ "sẵn sàng giúp đỡ". Ông cho biết "ông và quân đội đang theo dõi chặt chẽ tình hình ở Iran và xem xét nghiêm túc khả năng phát động một cuộc tấn công vào Iran".

Còn Ngoại trưởng Marco Rubio thì nói: "Chúng tôi ủng hộ những người dân Iran dũng cảm."

Trong khi đó, Lầu Năm Góc đã trình lên Tổng thống Trump các mục tiêu tấn công, trong đó có các cơ sở hạt nhân và căn cứ tên lửa đạn đạo của Iran.

Ngoài ra, ngày 13/1/2025, Tổng thống Trump đã công bố quyết định áp thuế 25% đối với bất kỳ quốc gia nào giao dịch thương mại với Iran. Ông kêu gọi người dân Iran "tiếp tục biểu tình" và "chống lại các tổ chức chính phủ". Ông nói thêm nói thêm: "Sự giúp đỡ đang trên đường đến với các bạn."

Về phần mình, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết, Israel đang theo dõi chặt chẽ các diễn biến ở Iran. Ông nói Tel Aviv sẽ không thực hiện bất kỳ hành động nào nhắm vào Iran lúc này, và bất kỳ bước đi nào được thực hiện sẽ phải phối hợp với Washington. Quân đội Israel đã được đặt trong tình trạng báo động cao.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tuyên bố ủng hộ người biểu tình và lên án chính quyền Iran.

Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul kêu gọi các nước Liên minh châu Âu (EU) áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với Iran.

Liệu Mỹ có tấn công Iran?

Tổng thống Mỹ Trump cáo buộc chính quyền Iran đang vượt qua lằn ranh đỏ, đàn áp mạnh mẽ các cuộc biểu tình, và cho biết Nhà Trắng đang xem xét các lựa chọn hành động "rất nghiêm túc" để hỗ trợ những người biểu tình.

Theo các quan chức Nhà Trắng, Tổng thống Trump vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng, nhưng ông đang xem xét nghiêm túc khả năng tiến hành một cuộc tấn công để đáp lại việc chính quyền Iran đàn áp các cuộc biểu tình.

Ông tuyên bố rằng Washington sẽ tiến hành các cuộc tấn công ở quy mô chưa từng có nếu Iran tấn công các căn cứ quân sự và cơ sở thương mại của Mỹ. Trước đó, Tehran đã đe dọa sẽ làm điều này nếu Washington can thiệp vào những gì đang xảy ra tại Iran.

Ngày 13/1/2026, Tổng thống Trump đã dự một cuộc họp về Iran do Phó Tổng thống J. D. Vance chủ trì với sự có mặt của các thành viên chủ chốt trong bộ máy chính quyền Mỹ gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Kane và người đứng đầu một số bộ phận để thảo luận về các bước tiếp theo nhắm vào Iran.

Khả năng Mỹ cùng Israel tấn công Iran không thể loại trừ, tuy nhiên Washington phải xem xét hết sức kỹ lưỡng về các hậu quả của việc này.

Ngày 12/1/2025, trả lời câu hỏi liệu Mỹ và Israel có đang lên kế hoạch can thiệp quân sự chống lại Iran một lần nữa hay không, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói rằng can thiệp quân sự là không thể, Iran đang ở trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu cao, thậm chí cao hơn thời điểm xảy ra cuộc xung đột kéo dài 12 ngày với Mỹ và Israel hồi tháng 6 năm ngoái, khi hàng nghìn tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái đã được Iran phóng đi gây thiệt hại không nhỏ cho Israel.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố: "Iran sẽ đáp trả bất kỳ hành động quân sự nào của Mỹ. Các căn cứ quân sự, kinh tế của Mỹ và Israel sẽ là mục tiêu hợp pháp của chúng tôi."

Về địa - chính trị, cuộc tấn công của Mỹ sẽ làm mất ổn định sự cân bằng lực lượng và ảnh hưởng giữa các nước trong khu vực.

Nga luôn coi Iran là một đồng minh đối trọng với ảnh hưởng của Mỹ và phương Tây. Sự ổn định ở Iran đóng vai trò hết sức quan trọng đối với an ninh biên giới phía nam và hành lang Giao thông Quốc tế Bắc-Nam của Nga. Nếu xảy ra sự sụp đổ ở Iran, một chính phủ thân phương Tây lên nắm quyền sẽ dẫn đến những hậu quả không thể đoán trước đối với tình hình địa chính trị của Nga. Bộ Ngoại giao Nga đã lên án sự can thiệp lật đổ từ bên ngoài vào công việc nội bộ của Iran, nhấn mạnh rằng việc đe dọa tấn công Iran từ Washington là "hoàn toàn không thể chấp nhận được".

Trung Quốc coi Iran là trụ cột quan trọng trong chiến lược "Vành đai và Con đường" và là một trong các nguồn đảm bảo năng lượng và tăng cường ảnh hưởng của Bắc Kinh trong khu vực. Trung Quốc không cho phép bất cứ hành động nào gây mất ổn định tại Iran.

Tình hình hết sức căng thẳng, nhưng các bên đang tìm cách tháo ngòi nổ.

Đại giáo chủ Iran Ali Khamenei tuyên bố sẵn sàng đối thoại với những người biểu tình.

Tổng thống Iran Pezeshkian nói, chính phủ quyết tâm giải quyết các vấn đề kinh tế, đặc biệt là thông qua "Kế hoạch lớn cải cách hệ thống hỗ trợ" nhằm cải thiện đời sống của người dân và ổn định tình hình.

Ngoại trưởng Iran Araghchi tuyên bố Teheran đã chuẩn bị cho kịch bản chiến tranh ở mức cao, nhưng sẵn sàng đàm phán với Mỹ. Ông nói, Tehran không có ý định thực hiện các biện pháp chống lại Mỹ và kênh liên lạc giữa ông và Steve Witkoff - đại diện đặc biệt của Tổng thống Mỹ - vẫn được mở.

Tấn công Iran sẽ gây thảm họa không chỉ cho khu vực Trung Đông mà còn cho toàn thế giới. Đối thoại là biện pháp tốt nhất để giải quyết các vấn đề trong quan hệ giữa Iran và Mỹ.