Ukraine bất ngờ đổi tông giọng, Mỹ lần đầu tiên ủng hộ cam kết đảm bảo an ninh
 

Giữa bối cảnh giao tranh vẫn tiếp diễn, tông giọng của nhà lãnh đạo Ukraine đã chuyển từ lạc quan sang thận trọng. Trong khi đó, Mỹ lần đầu tiên ủng hộ Liên minh tự nguyện trong việc cam kết cung cấp các đảm bảo an ninh mang tính ràng buộc cho Kiev.

Khi các cuộc đàm phán hòa bình về Ukraine kéo dài gần một năm qua, với những bước tiến gián đoạn và hàng chục vòng thương lượng, Tổng thống Volodymyr Zelensky thường nhấn mạnh các tín hiệu tích cực. Ông từng nói các cuộc đàm phán hiện đã “hoàn thành 90%”, đồng thời khẳng định Ukraine nỗ lực từng phút để chấm dứt xung đột.

Tuy nhiên, trong những ngày gần đây, ông Zelensky đã đưa ra các phát biểu với nhiều sự hoài nghi nhất trong những tháng qua. Theo ông, Ukraine vừa đàm phán, vừa phải chuẩn bị cho khả năng giao tranh tiếp diễn.

“Tôi không muốn và cũng sẽ không chờ thêm 6 tháng nữa chỉ để hy vọng rằng có thể mọi việc sẽ thành công", ông Zelensky nói với các nhà báo tại Kiev vào cuối tuần qua. Theo ông: “Có hai con đường: ưu tiên hàng đầu là chấm dứt xung đột, ưu tiên thứ hai là chuẩn bị cho những bước đi tiêu cực từ Nga - đó là họ không sẵn sàng kết thúc giao tranh".

Hiện tại, Ukraine, Mỹ và châu Âu vẫn chủ yếu tiến hành trao đổi với nhau. Ngày 6/1 các nhà lãnh đạo châu Âu đã tổ chức một hội nghị thượng đỉnh tại Paris, tập trung vào các cam kết nhằm bảo đảm an ninh cho Ukraine trong giai đoạn hậu chiến. Ngoại trưởng Marco Rubio đã hủy kế hoạch tham dự, trong bối cảnh những diễn biến tại Venezuela có nguy cơ khiến Washington phân tán sự tập trung cả về ngoại giao lẫn quân sự đối với các nỗ lực hòa bình do Mỹ dẫn dắt tại Ukraine.

Con số “90%” tiến triển trong đàm phán mà ông Zelensky đưa ra đã không thay đổi sau cuộc gặp với Tổng thống Trump tại Florida vào tháng trước đã cho thấy tiến triển thực tế còn hạn chế.

Ukraine và Mỹ vẫn chưa đạt được đồng thuận về các vấn đề lãnh thổ cũng như quyền kiểm soát một nhà máy điện hạt nhân đang do Nga chiếm giữ. Kiev và Washington đã vạch ra một phác thảo sơ bộ cho các bảo đảm an ninh, song nhiều câu hỏi then chốt vẫn chưa được giải quyết và tiến trình đạt được thỏa thuận diễn ra chậm chạp. Bên cạnh đó, Nga đã thẳng thừng bác bỏ một số đề xuất của Ukraine.

“Tôi hiểu rằng chúng ta đang rất gần với kết quả, nhưng đến một thời điểm nào đó, Nga có thể chặn đứng mọi thứ", ông Zelensky nói.

Ông cũng mô tả đợt cải tổ gần đây trong chính phủ và bộ máy an ninh của Ukraine là cần thiết nhằm tăng cường khả năng chống chịu của nước này trong trường hợp đàm phán thất bại. Đợt cải tổ này bao gồm việc bổ nhiệm Tướng Kyrylo Budanov - Cục trưởng Cục Tình báo Quân sự Ukraine làm Chánh Văn phòng Tổng thống mới.



Cuộc cải tổ cũng bao gồm việc điều chuyển Thứ trưởng Ngoại giao Serhiy Kyslytsia sang giữ chức Phó Chánh Văn phòng Tổng thống. Theo ông Zelensky, những động thái này phản ánh quyết tâm của Ukraine trong việc duy trì hai hướng đi song song: theo đuổi đàm phán, đồng thời chuẩn bị cho một cuộc xung đột kéo dài.

Bước tiếp theo đối với các bảo đảm an ninh

Một dự thảo kế hoạch hòa bình mà ông Zelensky đề cập hồi tháng 12 cho biết Mỹ, NATO, các quốc gia châu Âu và các đồng minh khác sẽ cung cấp cho Ukraine những bảo đảm an ninh “tương tự Điều 5” của Hiệp ước NATO về cam kết phòng thủ tập thể.

Ukraine hiện đang đàm phán với khoảng 30 quốc gia trong “Liên minh tự nguyện” - những nước cho thấy họ sẵn sàng triển khai lực lượng tại Ukraine hoặc hỗ trợ quân đội Ukraine về vũ khí và tình báo sau bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào. Nhà lãnh đạo Ukraine thừa nhận không phải tất cả các quốc gia trong Liên minh tự nguyện đều đồng ý triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình tới nước này. Tuy nhiên, để Kiev chấp nhận hạ vũ khí, ông cho rằng việc hai quốc gia dẫn dắt liên minh là Pháp và Anh đưa quân vào Ukraine là “điều bắt buộc”.

Ông Zelensky nói rằng ông hy vọng khuôn khổ cho một lực lượng bảo đảm an ninh có thể được đưa ra trước cuối tháng 1/2026, thời điểm ông đang tìm kiếm một cuộc gặp tại Washington có sự tham dự của các nhà lãnh đạo châu Âu.

Tuy vậy, các cuộc thảo luận này có thể trở nên không còn nhiều ý nghĩa. Nga khó có khả năng chấp nhận một thỏa thuận có các điều khoản về lực lượng gìn giữ hòa bình như vậy do Moscow phản đối mọi sự hiện diện của binh lính NATO tại Ukraine.

Ngày 6/1, Mỹ lần đầu tiên ủng hộ liên minh gồm các đồng minh của Ukraine trong việc cam kết cung cấp các đảm bảo an ninh mà các nhà lãnh đạo cho biết sẽ bao gồm những nghĩa vụ mang tính ràng buộc nhằm hỗ trợ Kiev nếu Nga tiếp tục tấn công.

Cam kết này được đưa ra tại Hội nghị Thượng đỉnh ở Paris của “Liên minh tự nguyện”, chủ yếu gồm các quốc gia châu Âu, nhằm làm rõ các đảm bảo an ninh để trấn an Kiev trong trường hợp đạt được thỏa thuận ngừng bắn với Nga. Khác với các cuộc họp trước đây của liên minh, hội nghị lần này có sự tham dự của các đặc phái viên Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner - con rể của Tổng thống Donald Trump cùng với Tư lệnh tối cao của Mỹ tại châu Âu, Tướng Alexus Grynkewich.

Ông Witkoff - người dẫn đầu các cuộc đàm phán với Nga, cho biết sau hội nghị rằng Tổng thống Trump “ủng hộ mạnh mẽ các cơ chế an ninh”.

“Những cơ chế an ninh đó nhằm răn đe mọi cuộc tấn công trong tương lai vào Ukraine và nếu có tấn công xảy ra, chúng được thiết kế để phòng thủ và chúng ta sẽ thực hiện cả hai mục tiêu đó. Những cơ chế này cũng mạnh mẽ như bất kỳ khuôn khổ nào từng được thiết lập", ông Witkoff nói tại cuộc họp báo chung với các nhà lãnh đạo Pháp, Đức, Anh và Ukraine.

Ông Kushner cho rằng nếu Ukraine đạt được một thỏa thuận cuối cùng, “họ phải biết rằng sau thỏa thuận đó, họ sẽ được bảo đảm an toàn, có năng lực răn đe vững chắc và có những cơ chế bảo đảm thực chất để chắc chắn rằng điều này sẽ không tái diễn”.

Tuyên bố của các nhà lãnh đạo liên minh cũng cho biết các đồng minh sẽ tham gia một cơ chế giám sát và xác minh ngừng bắn do Mỹ đề xuất và dẫn dắt. Theo các quan chức, cơ chế này nhiều khả năng sẽ sử dụng UAV, cảm biến và vệ tinh, thay vì triển khai binh lính Mỹ.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky viết trên Telegram sau cuộc họp, nhận định các thỏa thuận đạt được là “một tín hiệu cho thấy châu Âu và toàn bộ Liên minh tự nguyện nghiêm túc như thế nào trong việc xây dựng an ninh thực chất”. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng cách thức vận hành cơ chế giám sát cũng như việc hỗ trợ và tài trợ cho quân đội Ukraine vẫn cần được làm rõ.

Hiện nay, sự chú ý đã chuyển sang các bảo đảm mang tính ràng buộc pháp lý nhằm hỗ trợ Kiev trong trường hợp Nga tiếp tục tấn công. Theo các nhà ngoại giao, khả năng phản ứng quân sự trong khuôn khổ những bảo đảm này nhiều khả năng sẽ gây ra tranh luận tại nhiều quốc gia châu Âu.

“Những cam kết này có thể bao gồm việc sử dụng năng lực quân sự, tình báo và hỗ trợ hậu cần, các sáng kiến ngoại giao, cũng như việc áp dụng các biện pháp trừng phạt bổ sung", tuyên bố của các nhà lãnh đạo nêu rõ, đồng thời cho biết các bên sẽ tiến tới “hoàn tất các cam kết mang tính ràng buộc”.

Những điểm nghẽn lớn khác

Một vấn đề chưa được giải quyết khác là đường ranh giới mới ở miền Đông Ukraine sẽ được xác định ra sao, trong bối cảnh Nga yêu cầu Kiev rút khỏi khoảng 20% lãnh thổ Donetsk mà họ đang kiểm soát.

Theo một kế hoạch trước đây do Mỹ và Nga đàm phán, khu vực này sẽ trở thành một vùng phi quân sự dưới sự kiểm soát của Nga. Ông Zelensky đã đề xuất một phương án thỏa hiệp, theo đó Nga sẽ phải rút quân với một khoảng cách tương tự từ tiền tuyến hiện nay tại khu vực này.

Lực lượng Nga đang tiếp tục tiến công tại đây, bao gồm việc chiếm giữ thành phố Siversk vào tháng trước, qua đó làm suy yếu vị thế đàm phán của ông Zelensky liên quan đến việc xác lập ranh giới trong tương lai.

Ukraine có những lựa chọn nào nếu đàm phán đình trệ?

Theo ông Zelensky, Mỹ có thể thúc đẩy một thỏa thuận bằng cách hậu thuẫn tiến trình đàm phán thông qua các biện pháp trừng phạt và viện trợ quân sự cho Ukraine, từ đó, gây sức ép với Nga nếu nước này tiếp tục trì hoãn.

Tuy nhiên, Tổng thống Zelensky cho rằng Ukraine không có lựa chọn nào khác ngoài việc tham gia các cuộc đàm phán do Mỹ dẫn dắt. Theo ông, mọi nỗ lực của châu Âu nhằm đứng ra làm trung gian hòa giải chỉ khiến tiến trình đàm phán kéo dài hơn.

“Rất nhiều nội dung đã được xây dựng và chúng ta cần tôn trọng công sức của mọi người cũng như tôn trọng thời gian, bởi từng phút trôi qua, người dân Ukraine vẫn đang phải chịu đau khổ. Chính vì vậy, tôi tin rằng không có lựa chọn thay thế nào khác", ông Zelensky nói.